Propion turşusu

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Propion turşusu
Propion turşusu:kimyəvi formul
Propion turşusu: molekulların görünüşü
Ümumi
Ənənəvi adıPropion turşusu
Molyar kütlə74,08 q/mol
Termik xüsusiyyətlər
Qaynama nöqtəsi141 °S
Təsnifatı
CAS -da qeyd. nöm.79-09-4
SMILESCCC(=O)O
RTECSUE5950000

Propion turşusu (propan turşusu, metilsirkə turşusu, konservant E280) CH3CH2COOH — rəngsiz, rezin iyli maddə. Propion turşusu(yunanca «protos» — birinci, «pion» — yağ;) yağ turşusu olduğu üçün belə adlanır. Propion turşusunun duzları propionat adlanır.

Fiziki-kimyəvi xassələri[redaktə | əsas redaktə]

Öz-özünə alovlanma temperaturu - 440 ° C.

Su və üzvi həlledicilərlə həll olur..

Kimyəvi xassələrənə görə - karboksilik turşuların tipik bir nümayəndəsidir.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Propion turşusu ilk dəfə 1844 - cü ildə Şablon:İw tərəfindən təsvir edilmişdir, onu şəkərin parçalanma məhsullarıından aldı . Sonrakı bir neçə il ərzində digər kimyaçılar eyni maddəni aldıqlarını fərq etmədən müxtəlif yollarla propion turşusu aldılar. 1847-ci ildə bir fransız bir kimyaçı Jean-Baptiste Dumas (Jean-Baptiste Dumas) ortaya çıxan turşuların propion turşusu ilə eyni maddə olduğunu bildirdi..

Alınması[redaktə | əsas redaktə]

Təbiətdə propion turşusuneftin tərkibində, karbohidrat ların mayalanması zamanı əmələ gəlir. Sənayedə etilennin karbonlaşmasıReppe reaksiya tərəfindən alınırş Əvvəllər Sirkə turşusu istehsalında çox miqdarda propion turşusu əlavə məhsul olaraq alınmışdı, lakin sirkə turşusu istehsalının müasir üsulları bu üsulu ikinci dərəcəli hala gətirdi.

Propion turşusu bioloji olaraq karbon atomu olan yağ turşularının metabolik parçalanması və müəyyən amin turşularının parçalanması ilə əldə edilir.

Törəmələri[redaktə | əsas redaktə]

' 'Propionatlar' - propion turşusunun duzlarıdır . Propion turşusunun qələvi və qələvi torpaq duzları suda yaxşıhəll olunur və üzvi həlledicilər içərisində həll olunmur. Propion turşusunun esterləri suda zəif həll olunur, üzvi həlledicilərlədə isə yox.

Tətbiqi[redaktə | əsas redaktə]

Propion turşusu və onun törəmələri propanolun, dərmanların, aromatik maddələrin, plastiklərin alınmasında istifadə edilir.

Propion turşusu bəzi bakteriyaların böyüməsinə maneə törədir. Buna görə istehsal olunan propion turşusunun çox hissəsi insanın istehlak etdiyi qidalarda və heyvanlar üçün qidalarda istifadə olunur. Propion turşusu və ya onun ammonium duzu (ammonium propionat) birbaşa heyvan məhsullarında istifadə olunur. İnsanların istehlak etdiyi qidalarda, xüsusən də çörək və digər çörək məhsullarında propion turşusunun natrium ([[[natrium propionat]])) və ya kalsium (kalsium propionat) duzu kimi istifadə olunur.

Təhlükəsizliyi[redaktə | əsas redaktə]

Propion turşusunun əsas təhlükəsi konsentrat turşu ilə təmasda baş verə biləcək kimyəvi yanmalardır. Laboratoriyada heyvanlarda aparılan tədqiqatlarda, az miqdarda propion turşusunun uzun müddətli istifadəsi ilə əlaqəli yeganə mənfi təsir maddənin mədədə aşındırıcı xüsusiyyətlər əmələ gətirməsidir. Tədqiqatlarda propion turşusunun zəhərli, mutagen, kanserogen və reproduktiv orqanlara mənfi təsir göstərdiyi aşkarlanmadı. Bədəndə propion turşusu sürətlə oksidləşir, metabolizə olunur və bədəndən atılır.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Зефиров Н. С., Кулов Н. Н. и др. Химическая энциклопедия. — М.: Большая российская энциклопедия, 1995. — Т. 4. — С. 107—108. — ISBN 5-85270-092-4.