Qaraboyun maygülü

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
?Qaraboyun maygülü
Black-necked Grebe Schwarzhalstaucher.jpg
Podiceps nigricollis (Marek Szczepanek)2.jpg
Elmi təsnifat
Aləmi: Heyvanlar
Yarımaləm: Eumetazoylar
Bölmə: İkitərəflisimmetriyalılar
Yarımbölmə: Sonağızlılar
Tip: Xordalılar
Yarımtip: Onurğalılar
Sinif: Quşlar
Dəstə: Maygülükimilər
Fəsilə: Maygülülər
Növ: Qaraboyun maygülü
Elmi adı
Podiceps nigricollis (Brehm., 1831)
uselang=az}}
[{{fullurl:commons:Special:Search/Podiceps nigricollis (Brehm., 1831)|uselang=az}} Şəklin VikiAnbarda
axtarışı]

Qaraboyun maygülü (lat. Podiceps nigricollis) — Maygülülər fəsiləsinə aid quş növü.

Xarakterik morfoloji əlamətləri[redaktə | əsas redaktə]

Qışda bədəninin üstü qara-qonur, altı isə ağ olur. Yayda başında kəkil olur, gözlərindən qulaqlarına doğru qızılı-kürən rəngində lələklər topası uzanır. Boynu qara, bədəninin yanları qonura çalan kürən olur. Dimdiyi iti və düzdür. Ayaqları bədəninin geri hissəsində yerləşir. Barmaqları enli üzmə pərdəsi ilə əhatə olunmuşdur[1][2][3][4][5][6].

Statusu[redaktə | əsas redaktə]

Çoxsaylıdır.

Yayılması[redaktə | əsas redaktə]

Avropa, Asiya, AfrikaAmerikanın Şimalında yayılıb. Azərbaycanda aran və dağ ərazilərinin su hövzələrində və Xəzər dənizinin sahil sularında yayılıb.

Növdaxili müxtəliflik[redaktə | əsas redaktə]

Politipik növdür. Dünyada 3 yarımnövü vardır. Azərbaycan faunasına daxildir.

Yaşayış yeri və həyat tərzi[redaktə | əsas redaktə]

Su hövzələrinin açıq su sahələri və sahildəki qamışlıqlar yaşayış yerləridir. Oturaq həyat tərzi keçirir. Koloniya halında yuvalayır. Cütsürü halında yaşayır. Gündüz fəal olur.

Qida spektri[redaktə | əsas redaktə]

Zoofaqdır. Yemini əsasən böcəklər, nadir hallarda isə su bitkilərinin toxumları təşkil edir.

Təbii düşmənləri[redaktə | əsas redaktə]

Bataqlıq belibağlısı və boz qarğa qaraboyun maygülünun yumurtalarını və balalarını yeyir.

Cinsi statusu və çoxalma[redaktə | əsas redaktə]

Monoqamdır. Cütlər əmələ gətirir, cinsi oyunlar edir, yuva qurur, yumurta qoyur.

Növün fenologiyası[redaktə | əsas redaktə]

Aprel ayında cütlər əmələ gətirir, cinsi oyunlar, səsləmələr edir, yuva tikir və yumurtlayır. İyunun ortalarında yumurtalardan balaların çıxışı müşahidə olunur. İyul-avqustda balaları pərvazlanır. Qış görkəminə girmək üçün lələkdəyişməsi iyunda başlayır, iyuldan intensiv gedir. Yay görkəminə girmək üçün lələkdəyişmə martda başlayır, apreldə başa çatır.

Ontogenezi[redaktə | əsas redaktə]

Orta ömrün uzunluğu məlum deyil. Ömrünün 2-ci ilində cinsi yetişkənliyə çatır. Fərdi inkişafı rüşeym, bala, cavan (yuvinal)yetkin formalardan ibarətdir. İnkişaf tipinə görə maturonatla immaturonat arasında aralıq mövqe tutur[7][8][9][10][11][12].

Reproduktivliyi[redaktə | əsas redaktə]

İldə bir dəfə 2-4 yumurta verir. Adətən 1-2 balası pərvazlanır.

Xromosom göstəriciləri[redaktə | əsas redaktə]

Məlum deyil.

Biosenozda rolu[redaktə | əsas redaktə]

Hidrofil bitkilərə təsir edən biotik faktorlara daxildir. Hidrofil heyvanlardan yem kimi istifadə edir. Özü isə üçüncü səviyyəli konsumentlərin rasionuna daxildir. Beləliklə, sahil ekosistemlərində və enerji çevrilməsində iştirak edir.

Sayı[redaktə | əsas redaktə]

Qışda Xəzərin Azerbaycan hissəsinin sahil sularında, Lənkəran, Kür-ArazSamur-Dəvəçi ovalığına nisbətən çoxsaylı olur. 2005-ci ilin yanvarında Xəzər dənizinin sahil sularında sayı 2404 fərd olub. Bataqlıqların qurudulması, su hövzələrinin çirkləndirilməsi limit faktorlarıdır.

İnsan həyatında rolu[redaktə | əsas redaktə]

Elmiestetik əhəmiyyəti var.

Qəbul edilmiş və qəbul edilməsi vacib olan mühafizə tədbirləri[redaktə | əsas redaktə]

QızılağacQarayazı Dövlət Təbiət Qoruqlarında, Şirvan, AbşeronAğgöl Milli Parklarında, Dövlət Təbiət Yasaqlıqlarında qorunur. RamsarBern konvensiyalarına daxil edilmişdir. Əlavə qorunma tədbirlərinə ehtiyac yoxdur. Qızılağac və Qarayazı Dövlət Təbiət Qoruqlarında, Şirvan, Abşeron və Ağgöl Milli Parklarında, Dövlət Təbiət Yasaqlıqlarında qorunur. Muzeylərdə (kolleksiya) nümayiş etdirilir, populyar maarifçilik ədəbiyyatlarına daxil edilir. Əlavə qorunma tədbirlərinə ehtiyac yoxdur[13][14][15][16][17][18].

Növün qeydiyyat göstəriciləri[redaktə | əsas redaktə]

Elmi fondlarda kolleksiyası saxlanır, muzeylərdə, dərsliklərdə, elm və ədəbiyyatlarda, plakatlarda kolleksiyası nümayiş etdirilir.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Kiçik maygülü
Qaraca arıquş
Abıca arıquş
Talış arıquşu
Kəkilli arıquş

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Podiceps nigricollis

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Babayev İ.R., Əsgərov F.İ., Əhmədov F.T. “Xəzərin Azərbaycan hissəsinin sudaüzən quşları”. B.: Nurlar, 2007. s. 33-36.
  2. Vasiliyev V. İ. Podicipediformes-İyrəncəkimilər. Azərbaycan faunası. Quşlar, VI cild. B.: Elm, 1977. s. 70-71.
  3. Mustafayev Q.T. Azərbaycanda ornitofaunanın taksonomik spektri. "Bakı Universiteti" nəşriyyatı, 2004. s. 5.
  4. Tuayev D.Q. Azərbaycan quşlarının kataloqu, B.: Elm nəşriyyatı. 2005. s. 3.
  5. Курочкин Е.Н. Птицы СССР. Отряд Паганкообразные. М.: Наука, 1982. с. 292-301.
  6. Мустафаев Г.Т. Зимнее население птиц Ленкоранской низменности. Орнитология. Изд. Московского Университета, 1972. вып 10, с. 280-296.
  7. Babayev İ.R., Əsgərov F.İ., Əhmədov F.T. “Xəzərin Azərbaycan hissəsinin sudaüzən quşları”. B.: Nurlar, 2007. s. 33-36.
  8. Vasiliyev V. İ. Podicipediformes-İyrəncəkimilər. Azərbaycan faunası. Quşlar, VI cild. B.: Elm, 1977. s. 70-71.
  9. Mustafayev Q.T. Azərbaycanda ornitofaunanın taksonomik spektri. "Bakı Universiteti" nəşriyyatı, 2004. s. 5.
  10. Tuayev D.Q. Azərbaycan quşlarının kataloqu, B.: Elm nəşriyyatı. 2005. s. 3.
  11. Курочкин Е.Н. Птицы СССР. Отряд Паганкообразные. М.: Наука, 1982. с. 292-301.
  12. Мустафаев Г.Т. Зимнее население птиц Ленкоранской низменности. Орнитология. Изд. Московского Университета, 1972. вып 10, с. 280-296.
  13. Babayev İ.R., Əsgərov F.İ., Əhmədov F.T. “Xəzərin Azərbaycan hissəsinin sudaüzən quşları”. B.: Nurlar, 2007. s. 33-36.
  14. Vasiliyev V. İ. Podicipediformes-İyrəncəkimilər. Azərbaycan faunası. Quşlar, VI cild. B.: Elm, 1977. s. 70-71.
  15. Mustafayev Q.T. Azərbaycanda ornitofaunanın taksonomik spektri. "Bakı Universiteti" nəşriyyatı, 2004. s. 5.
  16. Tuayev D.Q. Azərbaycan quşlarının kataloqu, B.: Elm nəşriyyatı. 2005. s. 3.
  17. Курочкин Е.Н. Птицы СССР. Отряд Паганкообразные. М.: Наука, 1982. с. 292-301.
  18. Мустафаев Г.Т. Зимнее население птиц Ленкоранской низменности. Орнитология. Изд. Московского Университета, 1972. вып 10, с. 280-296.

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

1. Babayev İ.R., Əsgərov F.İ., Əhmədov F.T. “Xəzərin Azərbaycan hissəsinin sudaüzən quşları”. B.: Nurlar, 2007. s. 33-36.
2. Vasiliyev V. İ. Podicipediformes-İyrəncəkimilər. Azərbaycan faunası. Quşlar, VI cild. B.: Elm, 1977. s. 70-71.
3. Mustafayev Q.T. Azərbaycanda ornitofaunanın taksonomik spektri. "Bakı Universiteti" nəşriyyatı, 2004. s. 5.
4. Tuayev D.Q. Azərbaycan quşlarının kataloqu, B.: Elm nəşriyyatı. 2005. s. 3.
5. Курочкин Е.Н. Птицы СССР. Отряд Паганкообразные. М.: Наука, 1982. с. 292-301.
6. Мустафаев Г.Т. Зимнее население птиц Ленкоранской низменности. Орнитология. Изд. Московского Университета, 1972. вып 10, с. 280-296.