Rasizadələr

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Rasizadələr Rasizadələr (1947).jpg
Əcdadı Molla Abdulla Rasizadə (1843~1900)
Qohum soylar Vəliyevlər, Məmmədovlar (Naxçıvan), Gülməmmədovlar (Tiflis), Bağırovlar (Bakı), Kızılkayalar (Istanbul)
Mənşəyi Naxçıvan şəhəri (Naxçıvan MSSR)
Təbəəliyi Naxçıvan, Azərbaycan, Türkiyə, ABŞ, Rusiya, İran, Almaniya

Rasizadələr — Azərbaycanın tanınmış soylarından biri.

Soyun yaranması[redaktə | əsas redaktə]

Bu nəslin ən qədim məlum olan nümayəndəsi XIX əsrdə Naxçıvanın Şahtaxtı kəndində yaşamış Məşədi Qulu olub. Məşədi Qulunun dörd oğlu olub: Məşədi Ənnağı, Məşədi Tağı, Hacı Molla Abdulla və Kəblə Mirzəli.[1]

Rasizadə soyadının ilk daşıyıcısı isə Şahtaxtı kəndinin din xadimi Hacı Molla Abdulla olub. O zamanlar molla Abdulla (1843~1900), güclü səsə malik və savadlı bir insan olaraq, Qurandan surələri çox gözəl oxuyardı və ona görə ətrafdaki Rusiya və İran şəhərlərində dini tədbirlərə dəvət edilirdi.[2] Buna görə də ona Rasi-zadə soyadı verilmişdir: fars dilində "rasidən" sözü uzada-uzada oxumaq deməkdir, hansı ki yəhudi soyadı Kantora uyğun olaraq, sonralar Əlirza Rasizadənin ədəbi və partiya ləqəbi olub. ("Cantor" latın dilində "kilsədə oxuyan" deməkdir). 1877-ci ildə hacı-molla Abdulla doğma kəndi Şahtaxtıdan Naxçıvan şəhərinə köçüb və orada onun üç oğlu doğulub: Məhəmməd (1878), Hüseyn (1882) və Əlirza (1884) Rasizadələr.

Azərbaycan ədəbiyyatında Rasizadə qardaşları milli mədəniyyətin təkamülündə üç cərəyan ilə və həmçinin ictimai-siyasi fikrin üç istiqaməti ilə eyniləşdirilirldi, çünki Məhəmməd Tehranda fars, Hüseyn (Cavid) Istanbulda türk, Əlirza isə Qori seminariyasında rus təhsilini alıb, müvafiq (islam, türk və rus) təsirinin təbliğçisi olublar.[3] Demək olar ki, bu üç qardaş arasında mürəkkəb münasibətlər XX əsrin Azərbaycan cəmiyyətindəki üç sinfi ideologiyalara uyqun olaraq özünü müvafiq təmsil edib. Tarixçi professor Əli Rasizadə (Əlirzanın nəvəsi) hətta Azərbaycan tarixində bu üç qardaşın sinfi mövqelərini müqayisə edərək belə yazır: "Əgər 1920-ci ildə Əlirza Rasizadənin ideyaları qalib gəlib, 70 ildən sonra 1991-ci ildə Hüseyn Cavidin ideyaları baş tutdu, amma bu hələ tarixin son sözü deyil -- hər şey ona doğru gedir ki, onların yerinə şeyx Məhəmməd Rəsizadənin ideologiyası gələ bilər".[4]

Tanınmış nümayəndələri[redaktə | əsas redaktə]

  • Molla Abdulla Rasizadə (1843-1900) — Rasizadə soyadının ilk daşıyıcısı: Naxçıvan ziyalısı və din xadimi. Görkəmli Azərbaycan şairi və dramaturqu Hüseyn Cavidin atası.
  • Şeyx Məhəmməd Rasizadə (1878-1939) — Naxçıvanda din xadimi, müəllim və şair. Hüseyn Cavidin böyük qardaşı və Azərbaycan Respublikasının baş naziri Artur Rasi-zadənin babası.
  • Hüseyn Cavid Rasizadə (1882-1941) — görkəmli Azərbaycan şairi və dramaturqu, Azərbaycan ədəbiyyatında romantizm ədəbi cərəyanının əsas nümayəndəsi, milli romantik şeirin və mənzum faciənin banisi.
  • Əlirza Rasizadə (1884—1923) — Azərbaycan SSR yaranması dövrünün siyasi və dövlət xadimi, maarifçi, həcvyazan, marksist inqilabçı və Naxçıvan MSSR-in qurucularından biri. Hüseyn Cavidin kiçik qardaşı.
  • Mişkinaz Cavid Rasizadə (1902-1976) — görkəmli Azərbaycan şairi və dramaturqu Hüseyn Cavidin həyat yoldaşı.
  • Tahir Rasizadə (1907-1942) — kənd təsərrüfatı mütəxəssisi (aqronom), müəllim və şair. Azərbaycan Respublikasının baş naziri Artur Rasi-zadənin atası.
  • Şamil Rasizadə (1916—1993) — görkəmli dövlət xadimi: Azərbaycan SSR kənd təsərrüfatı naziri (1963-1970) və Nazirlər Soveti sədrinin müavini (1970-1984). Мaarifçi və marksist inqilabçı Əlirza Rasizadənin oğlu.
  • Ərtoğrul Cavid Rasizadə (1919-1943) — musiqiçi, görkəmli Azərbaycan şairi və dramaturqu Hüseyn Cavidin oğlu, Turan Cavidin isə qardaşı.
  • Turan Cavid Rasizadə (1923-2004) — C.Cabbarlı adına Azərbaycan dövlət teatr muzeyinin direktoru, görkəmli Azərbaycan şairi və dramaturqu Hüseyn Cavidin qızı.
  • Əbülfəz Naxçıvanlı (1948-2014) — jurnalist, şair, Hüseyn Cavidin ev-muzeyinin əməkdaşı. Atası Süleyman Məmmədov görkəmli dramaturq Hüseyn Cavidin bacısı oglu idi.
  • Artur Rasi-zadə (1935) — görkəmli dövlət xadimi: 2003-2018 illərdə Azərbaycan Respublikasının baş naziri. Tahir Rasizadənin oğlu.
  • Əli Rasizadə (1947) — ABŞ tarix professoru, XX əsrin tarixi və beynəlxalq münasibətləri üzrə çoxsaylı əsərlərin müəllifi, neft bumunun başa çatdıqdan sonra sosial-iqtisadi tənəzzül prosesinin tipoloji modeli olan "Rasizadə alqoritminin" müəllifi. Azərbaycan dövlət xadimləri Şamil Rasizadənin oğlu və Əlirza Rasizadənin nəvəsi.

Nəsil ağacı[redaktə | əsas redaktə]

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Abdulla Məşədi-Qulu oğlu Rasizadə
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Xurşid
 
Fatimə
 
 
 
Şeyx Məhəmməd
 
Ələsgər
 
Molla Əhməd
 
Səlimə
 
 
Hüseyn
 
 
 
 
 
Əlirza
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Zəhra
 
 
Şəfiqə
 
 
Nəzifə
 
 
Gövhər Rasizadə
 
 
 
 
 
 
Ərtoğrul
 
Turan
 
Şamil
 
Cəmilə
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Tahir
 
Yasir
 
Rəna Rasizadə
 
Həmid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Əli Rasizadə
 
Oqtay
 
 
 
Ülfət
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Artur
 
Tamilla
 
 
 
 
Əbülfəz Naxçıvanlı
 
Tahir
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Cəmilə
 
Şamil
 
Vadim
 
Gabrielle
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Nailə
 
Məmməd
 
Azər
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Aylin
 
Selin
 
Adem-Ali


İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Məşədi Qulunun nəticəsi Turan Cavid Rasizadənin xatırlamalarından: Rasizadə soyadının kökü hardan gəlir? — Bilmirəm və ikinci belə bir soyadı eşitməmişəm. De­yirlər, Rasi dindar sözündəndir. Cavidin babası Məşədi Qulu ömrünün yarısını əkinçiliklə, yarısını da həllaclıqla, yəni pambıq daramaqla keçirib. Məşədi Qulunun dörd oğlu olub. Məşədi Ənnağı, Məşədi Tağı, Hacı Molla Abdulla və Kəblə Mirzəli... Nənəm Ümmi Leyla xanımdı. Ailədə əvvəlcə qız uşaqları doğulub. Qızlar Şahtaxtıda dünyaya gəliblər. Naxçıvana köçəndən sonra isə oğlanlar anadan olub. Bibilərim Fatimə, Ümmi Səlimə və Xurşid xanımlardı. Əmilərim isə Şeyx Məhəmməd, Molla Əhməd, Əlirza və Ələsgərdi. Əhməd və Ələsgər ikinci evlilikdən doğulublar. Amma onlarda ögey-doğmalıq söhbəti yoxdu. Mən yalnız Əhməd əmimi və Xurşid bibimi görmüşəm. Əlirza 1923-cü ildə mü­alicə üçün Bakıya gəlib və burada vəfat edib. Molla Əhməd isə 1941-d ildə Tacikistana oğlunun yanına getdi və orda da dünyasını dəyişdi. 1918-ci ildən sonra Cavid Naxçıvana get­mədiyi üçün qardaş və bacılarıyla görüşmək imkanı olma­yıb. Şeyx Məhəmməd Cavidə ata əvəziydi... Cavid 1918-ci ildə ailə qurub və elə həmin ildə də Bakıya köçüb. Əvvəlcə, baba gəlib, burada ev kirələyib. Sonra isə Ananı (anası Mişkinaz xanımı belə anır) kiçik əmim Əlirza gətirib Bakıya. = Hüseyn Cavidin qızı repressiya illərindən danışır (müsahibə). Senet.az (Bakı), 29.XI.2017.
  2. А.К.Шариф-заде (Азиз Шариф). Из минувших дней: книга первая. Издательство Язычы, Баку, 1983, 613 стр.
  3. Rasizadə evində üç qardaş arasında baş verən bu disputlar onların həmyerlisi yazıçı Cəlil Məmmədquluzadəni "Anamın kitabı" (1919) pyesinin yazılmasına ruhlandırmışdır: orada təsvir edilmiş fars, türk və rus təhsili almış üç qardaşın prototipləri Rasizadə qardaşları idi. = Дж.Мамедкули-заде. Анамын китабы (перевод А.Шарифа): Драмы и прозаические произведения. Издательство АГУ, Баку, 1958, стр.354-382.
  4. Alec Rasizade. Azerbaijan after Heydar Aliev. = Nationalities Papers (London: Taylor & Francis), March 2004, volume 32, number 1, pages 137—164.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]


Qalereya[redaktə | əsas redaktə]

Şeyx Məhəmməd Rasizadənin nəsli
Hüseyn Cavid Rasizadənin nəsli
Əlirza Rasizadənin nəsli