Rusiya İmperator Ordusu
| Rusiya İmperiyası Ordusu | |
|---|---|
| Русская императорская армия | |
 | |
| Növü | Quru Qoşunları |
| Yaranma tarixi | 1721–1917 |
| Ölkə |
 Rusiya imperiyası |
| Tabedir | İmperator |
| Sayı |
12,000,000 (Birinci Dünya müharibəsi ərzində) 4,200,000 (Rusiya vətəndaş müharibəsi ərzində) |
| Hissə | Ordu |
| Müharibələr |
Şimal müharibəsi Rus-türk müharibələri Rus-İran müharibələri Yeddiillik müharibə Napoleon müharibələri Qafqaz müharibəsi Krım müharibəsi Rus-yapon müharibəsi Birinci Dünya müharibəsi Rusiya vətəndaş müharibəsi |
| Döyüşlər | |
| Fərqlənmə nişanları |
 |
| Rəhbərlik | |
| Məşhur komandirləri |
I Pyotr Boris Şeremetov Aleksandr Menşikov Pyotr Rumyantsev Aleksandr Suvorov Qriqori Potyomkin Mixail Kutuzov Pyotr Baqratiyon Aleksey Yermolov Mixail Skobelev Aleksey Brusilov |
 Vikianbarda əlaqəli mediafayllar | |
Rusiya İmperiyası Ordusu (rus. Ру́сская импера́торская а́рмия) — 1721-ci ildən 1917-ci ilə qədər Rusiya imperiyasının təhlükəsizliyini təmin etmiş ordu.
İmperiya Ordusunun son veteranı olan əslən ukraynalı Mixail Kriçevski 2008-ci ildə vəfat etmişdir.
I Pyotr və nizami İmperiya ordusunun formalaşması
[redaktə | vikimətni redaktə et]._худ.Moor_v1.jpg)
Rusiya İmperator Ordusunun formalaşması XVII əsrin sonu və XVIII əsrin əvvəllərində Rusiya dövlətinin hərbi və inzibati quruluşunda baş verən dəyişikliklərlə bağlı idi.I Pyotrun hakimiyyəti dövründə hərbi təşkilatın yenidən qurulması dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən birinə çevrildi. Bu dəyişikliklər nəticəsində əvvəlki Moskva hərbi qurumlarının yerini tədricən daha daimi və dövlət tərəfindən təşkil edilən nizami hərbi sistem tutdu. William C. Fuller Rusiya tarixində ordunun mühüm rolunu vurğulayaraq onun yalnız xarici müharibələrdə deyil, həm də dövlətin ərazi bütövlüyünün qorunması və hakimiyyətin möhkəmləndirilməsi baxımından əhəmiyyətli institut olduğunu qeyd edir. Fuller XVII əsrdə Moskva dövlətinin qarşılaşdığı geniş ərazi, məhdud resurslar və hərbi təşkilatın səmərəli şəkildə səfərbər edilməsi problemi üzərində dayanır və sonrakı dövrdə bu imkanların daha sistemli şəkildə səfərbər edilməsini Rusiyanın hərbi gücünün yüksəlişinin mühüm şərtlərindən biri kimi nəzərdən keçirir.[1]
I Pyotrun hərbi dəyişiklikləri əvvəlki Moskva hərbi ənənəsindən tamamilə qopuş şəklində baş verməmişdi. XVII əsrdə Rusiyada Avropa nümunələrindən istifadə edən yeni tipli hərbi hissələrin yaradılması və hərbi təşkilatın dəyişdirilməsi istiqamətində artıq müəyyən təcrübə mövcud idi. Pyotrun dövründə bu təcrübə daha geniş və sistemli dəyişikliklər çərçivəsində inkişaf etdirildi. Brian D. Taylorun Rusiya ordusunun 1689–1914-cü illərdəki təşkilati-mədəni inkişafına həsr olunmuş araşdırması Pyotr dövrünü imperiya ordusunun sonrakı inkişafını müəyyən edən başlanğıc mərhələlərdən biri kimi nəzərdən keçirir.[2]
Böyük Şimal müharibəsinin başlanması ordunun yenidən təşkilini daha da sürətləndirdi. 1700-cü ildə Narva döyüşündə XII Karlın komandanlığı altında İsveç ordusu qarşısında Rusiya qoşunlarının məğlubiyyəti Pyotr dövrünün ən mühüm hərbi uğursuzluqlarından biri oldu. Sergei A. Chirkinin RUDN Universitetinin elmi jurnalında dərc edilmiş araşdırmasına görə, Narva məğlubiyyəti Rusiya ordusunun vəziyyətində ciddi problemləri üzə çıxarmaqla yanaşı, sonrakı institusional inkişafın və hərbi islahatların sürətlənməsinə təkan verdi. Müəllif döyüşün Rusiya nizami ordusunun formalaşması baxımından mühüm mərhələ olduğunu və məğlubiyyətdən sonra ordunun əsaslı şəkildə yenidən qurulduğunu göstərir.[3]
Ordunun yenidən qurulmasının əsas istiqamətlərindən biri onun şəxsi heyətlə təmin edilməsi sisteminin dəyişdirilməsi idi. XVIII əsrin əvvəllərində formalaşdırılan rekrut sistemi sonrakı Rusiya imperiya ordusunun mühüm institusional əsaslarından birinə çevrildi. İrina Deminanın 2024-cü ildə Genesis: "Historical Researches" jurnalında dərc olunmuş araşdırmasına görə, Rusiyada rekrut öhdəliyinin tətbiqini birdəfəlik qərarın nəticəsi kimi qiymətləndirmək düzgün deyil. Sistem 1699-cu ildə formalaşmağa başlamış, 1705-ci ildə onun əsasları yaradılmış və sonrakı dəyişikliklərdən sonra 1711-ci ilə qədər dövlət sisteminin tərkib hissəsinə çevrilmişdir.[4]
1705-ci il 20 fevral tarixli fərman rekrut sisteminin inkişafında mühüm mərhələ idi. Deminanın araşdırmasına əsasən, 1705–1709-cu illərdə Moskva dövlətinin şəhərlərindən hər il bir dəfə olmaqla beş böyük rekrut toplanması həyata keçirildi. 1710–1711-ci illərdə isə rekrut toplama əsasən Moskva və ona bitişik qəzaların əhalisi üzərində cəmləşdi. Bu prosesin təşkili dövlət idarəçiliyində və ərazi bölgüsündə baş verən dəyişikliklərlə də əlaqəli idi. Beləliklə, hərbi qüvvələrin şəxsi heyətlə təmin edilməsi tədricən dövlət tərəfindən idarə olunan daha sistemli mexanizmə çevrildi.[5]
Rekrut sisteminin tətbiqi yalnız ordunun sayını artırmaq məqsədi daşımırdı; onun mühüm nəticələrindən biri əsgərlərin dövlət tərəfindən daha uzunmüddətli hərbi xidmət üçün təmin edilməsinə əsaslanan nizami ordu modelinin möhkəmlənməsi idi. Demina rekrut sisteminin formalaşmasını ordunun təşkilati inkişafı ilə birlikdə nəzərdən keçirir və onun dövlətin hərbi resursları səfərbər etmək imkanlarını genişləndirdiyini göstərir. Bununla yanaşı, yeni sistem sosial baxımdan ciddi yük yaradırdı: rekrutluqdan yayınma və fərarilik geniş yayılmış problemlərdən birinə çevrilmişdi və hökumət buna qarşı müxtəlif cəza və nəzarət tədbirləri tətbiq edirdi.[6]
Narvadan sonrakı illərdə hərbi islahatlar davam etdi və Rusiya ordusu Böyük Şimal müharibəsinin gedişində döyüş qabiliyyətini tədricən artırdı. Chirkinin araşdırmasına görə, 1700-cü il məğlubiyyətindən sonra ordunun radikal şəkildə yenidən təşkili nəticəsində artıq 1701–1702-ci illərdə İsveç qüvvələri üzərində ilk qələbələr əldə edildi. Sonrakı hərbi uğurlar, xüsusilə 1709-cu ildə Poltava döyüşündə qələbə, 1700-cü il Narva məğlubiyyətindən sonra aparılan dəyişikliklərin nəticələrinin üzə çıxmasında mühüm mərhələ oldu.[7]
I Pyotrun hakimiyyətinin sonuna doğru formalaşan hərbi sistem XVIII əsrin qalan hissəsində Rusiya ordusunun inkişafı üçün əsas təşkilati və institusional baza yaratdı. Bruce W. Menning XVIII əsrdə Rusiya imperiya ordusunun inkişafını ayrıca araşdıraraq onun Pyotr dövründə yaranmış hərbi ənənənin davamı kimi formalaşdığını göstərir. Menningə görə, XVIII əsr Rusiya hərbi tarixində ordunun həm xarici müharibələrdə, həm də imperiyanın siyasi və sosial quruluşunda mühüm mövqe qazandığı dövr idi. Bu mərhələdə Rusiya ordusu İsveç, Osmanlı dövləti, Polşa-Litva Birliyi və digər rəqiblərlə mübarizədə imperiyanın genişlənməsində mühüm rol oynadı.[8]
Beləliklə, I Pyotr dövründə Rusiya ordusunun transformasiyası ayrı-ayrı hərbi tədbirlərin məcmusu deyil, şəxsi heyətin cəlb edilməsi, hərbi təşkilatın yenidən qurulması və dövlətin maddi və insan resurslarının daha sistemli səfərbər edilməsi ilə müşayiət olunan uzunmüddətli institusional proses idi. 1699–1711-ci illərdə rekrut sisteminin formalaşması, 1700-cü il Narva məğlubiyyətindən sonra islahatların sürətlənməsi və Böyük Şimal müharibəsi dövründə əldə edilən hərbi uğurlar bu transformasiyanın əsas mərhələlərini təşkil etdi.[9][10]
Birinci Dünya müharibəsi illərində
[redaktə | vikimətni redaktə et]
Rusiya İmperiyası Birinci Dünya müharibəsinə 1914-cü ilin avqustunda Antanta dövlətlərinin tərəfində daxil oldu. Rusiya İmperator Ordusunun əsas əməliyyat məkanı Şərq cəbhəsi idi və burada Almaniya və Avstriya-Macarıstan qüvvələrinə qarşı döyüşürdü. Şərq cəbhəsi Qərb cəbhəsindən həm miqyasına, həm də əməliyyatların xarakterinə görə fərqlənirdi. Cəbhənin genişliyi böyük qoşun birləşmələrinin uzun məsafələr üzrə hərəkətinə imkan verir və müharibənin ilk illərində mövqe müharibəsindən daha çox genişmiqyaslı manevrlərin üstünlük təşkil etməsinə şərait yaradırdı. Eyni zamanda, cəbhənin genişliyi təchizat, rabitə və komandanlıq baxımından ciddi çətinliklər yaradırdı.[11]
Müharibənin başlanğıcında Rusiya ordusunun səfərbərliyi Almaniyanın müharibə planlarının hesabladığından daha sürətli həyata keçirildi. Rusiya qüvvələri səfərbərliyin başlamasından cəmi on beş gün sonra Şərqi Prussiyaya daxil oldular. Bu hücum Fransaya qarşı Almaniya təzyiqini azaltmaq və Rusiya–Fransa ittifaqı çərçivəsində öhdəlikləri yerinə yetirmək məqsədi daşıyırdı. Şərqi Prussiyada Rusiya 1-ci Ordusu general Pavel Rennenkampfın, 2-ci Ordusu isə general Aleksandr Samsonovun komandanlığı altında fəaliyyət göstərirdi.[12]
Şərqi Prussiya əməliyyatı Rusiya ordusu üçün ağır nəticələndi. Tannenberq döyüşündə Almaniya qüvvələri Samsonovun 2-ci Ordusunu mühasirəyə alaraq darmadağın etdilər. Steinberg bu məğlubiyyətin əsas səbəbləri arasında Rusiya ordularının qarşılıqlı əlaqəsinin zəifliyini, Şimal-Qərb cəbhəsinin komandanı Yakov Jilinskinin iki ordu arasında əməliyyat koordinasiyasını təmin edə bilməməsini və Rusiya komandanlığının sürətlə dəyişən döyüş şəraitinə nəzarəti itirməsini göstərir. Bununla belə, Tannenberq məğlubiyyətindən sonra Rusiya ordusu müharibəni davam etdirmək və başqa istiqamətdə genişmiqyaslı əməliyyat aparmaq imkanını qorudu.[13][14]
Şərqi Prussiyadakı məğlubiyyətə baxmayaraq, Rusiya ordusu 1914-cü ilin avqustunun sonlarından etibarən Qalisiya istiqamətində Avstriya-Macarıstan qüvvələrinə qarşı böyük hücuma keçdi. Rusiya komandanlığı burada iki ordu əvəzinə dörd ordu səfərbər etmişdi və hücum səfərbərlikdən təxminən iyirmi dörd gün sonra başladı. Rusiya qoşunları sentyabrın ortalarına qədər Avstriya-Macarıstan qüvvələrini yüz mildən artıq geri çəkilməyə məcbur edərək Karpat dağlarının ətəklərinə qədər irəliləmişdilər.[15]
.jpg)
Qalisiya əməliyyatının mühüm nəticələrindən biri Przemışl qalasının uzunmüddətli mühasirəsi oldu. Rusiya 3-cü Ordusu 24 sentyabr 1914-cü ildə qala kompleksini mühasirəyə aldı. Almaniyanın Varşava istiqamətində hücumu ilə əlaqədar Rusiya qoşunlarının San çayının arxasına çəkilməsindən sonra mühasirə oktyabrın sonunda yenidən davam etdirildi və 1915-ci ilin martında Avstriya-Macarıstan qarnizonunun təslim olması ilə başa çatdı. Bu dövrdə Rusiya ordusunun təchizat və nəqliyyat problemləri, xüsusilə artilleriya mərmilərinin təminatındakı çatışmazlıqlar əməliyyatların sürətinə və davamlılığına ciddi təsir göstərirdi.[16]
1914-cü ilin sonlarında Şərq cəbhəsində döyüşlər davamlı olaraq geniş miqyaslı manevrlərlə müşayiət olunurdu. Almaniya qüvvələri Şərqi Prussiyada Rusiya ordusunu geri oturtdular və daha sonra Polşa istiqamətində Rusiya qüvvələrini sıxışdırmağa çalışdılar. Lodz əməliyyatı da daxil olmaqla 1914-cü ilin sonundakı döyüşlər göstərdi ki, Şərq cəbhəsində tərəflər böyük məsafələr üzrə irəliləyə və geri çəkilə bilirdilər. Rusiya ordusunun əməliyyatları isə cəbhənin genişliyi, dəmir yolu və təchizat imkanlarının məhdudluğu və müxtəlif ordu qrupları arasında koordinasiya problemləri ilə çətinləşirdi.[17]
1915-ci ildə Rusiya İmperator Ordusu ciddi hərbi və maddi sınaqla üzləşdi. 2 may 1915-ci ildə Almaniya və Avstriya-Macarıstan qüvvələri Qorliçe-Tarnov istiqamətində böyük hücuma başladılar. Təxminən 160 min nəfərlik hücum qüvvəsi və 600 ağır və yüngül artilleriya qurğusu ilə həyata keçirilən əməliyyat Rusiya müdafiəsində təxminən qırx millik yarıq yaratdı. Rusiya qoşunlarının ağır artilleriya və sursat baxımından çatışmazlığı, həmçinin müdafiə xəttlərinin yetərincə dərin olmaması hücumun qarşısının alınmasını çətinləşdirdi.[18]
Qorliçe-Tarnov hücumundan sonra Rusiya ordusu 1915-ci ilin Böyük geriçəkilməsinə başladı. Przemışl və Lvovun itirilməsi, daha sonra Varşavanın 5 avqust 1915-ci ildə boşaldılması nəticəsində Rusiya qüvvələri Polşa çıxıntısından geri çəkildilər və cəbhə xətti şimala və cənuba doğru xeyli dəyişdi. Bununla belə, Rusiya imperiyasının ərazisinin genişliyi Almaniya və onun müttəfiqlərinin əldə etdikləri əməliyyat uğurlarını Rusiyanı müharibədən çıxarmaq üçün kifayət etmədi.[19]
1915-ci ilin ağır geriçəkilməsinə baxmayaraq, Rusiya ordusu tamamilə dağılmadı və geriçəkilmə bir sıra hallarda nizamlı şəkildə həyata keçirildi. Alfred Knoxun müşahidələrində 1915-ci ildə Rusiya ordusunun Polşadan geri çəkilməsi, silah və sursat çatışmazlığı, cəbhədəki birliklərin vəziyyəti və komandanlığın qarşılaşdığı problemlər ətraflı təsvir edilir. Knox həmçinin 1915-ci ilin sonlarına doğru Rusiya ordusunun silahlanma vəziyyətini və atıcı silahlarla artilleriyanın təminatındakı problemləri qeyd edir.[20]
1916-cı ildə Rusiya ordusunun əsas əməliyyatlarından biri Aleksey Brusilovun komandanlığı altında Cənub-Qərb cəbhəsində həyata keçirilən hücum oldu. 4 iyun 1916-cı ildə başlayan Brusilov hücumu əvvəlki il itirilmiş Qalisiya ərazilərinin əhəmiyyətli hissəsinin geri alınmasına imkan verdi. Rusiya qüvvələri Lutsk, Bukovina və Oknə istiqamətlərində Avstriya-Macarıstan müdafiəsini yararaq geniş geriçəkilməyə səbəb oldular. Hücumun ilkin uğuru Rusiya ordusunun əvvəlki ildəki ağır məğlubiyyətlərdən sonra yenidən genişmiqyaslı hücum əməliyyatları həyata keçirə bildiyini göstərdi.[21]
Brusilov hücumunun ilkin uğurları uzunmüddətli strateji nəticəyə çevrilmədi. Steinberg bunu bir neçə amillə əlaqələndirir: Rusiya ordusunun sursat və digər təchizat imkanlarının hücumun sürətini saxlamaq üçün kifayət etməməsi, itkilər nəticəsində möhkəmləndirmələrin zəruriliyi və digər Rusiya cəbhələrinin Brusilovun əməliyyatını kifayət qədər dəstəkləməməsi. Almaniya qüvvələri də cənub istiqamətinə əlavə qüvvələr köçürərək Avstriya-Macarıstan ordusunun vəziyyətini sabitləşdirdilər. Nəticədə Rusiya ordusu genişmiqyaslı ilkin uğurlara baxmayaraq əsas strateji məqsədlərinə tam nail ola bilmədi.[22]
Bununla yanaşı, Brusilov hücumunun Mərkəzi dövlətlər üçün mühüm nəticələri oldu. Avstriya-Macarıstan ordusu hücum zamanı ağır itkilərə məruz qaldı və müharibənin sonrakı mərhələsində əvvəlki səviyyədə döyüş qabiliyyətini bərpa edə bilmədi. Hücum həmçinin Fransa və İtaliyaya müəyyən hərbi-siyasi rahatlıq yaratdı və Rumıniyanın Mərkəzi dövlətlərə qarşı müharibəyə qoşulması ilə nəticələnən prosesə təsir göstərdi. Lakin Rumıniyanın müharibəyə daxil olması Rusiya üçün yeni yük də yaratdı: Rumıniyanın sürətlə məğlub edilməsindən sonra Rusiya ordusunun müdafiə etməli olduğu cəbhənin uzunluğu əhəmiyyətli dərəcədə artdı.[23]
1916-cı ilin sonlarında Rusiya ordusu hələ böyük sayda canlı qüvvəyə malik olsa da, uzunmüddətli müharibənin yaratdığı maddi və mənəvi yük getdikcə ağırlaşmışdı. Şərq cəbhəsinin böyük ölçüsü hərbi əməliyyatlarda manevr imkanlarını qoruyurdu, lakin eyni zamanda böyük hücumların uzun müddət davam etdirilməsi üçün tələb olunan insan və maddi resursların tükənməsini sürətləndirirdi. Rusiya ordusunun müxtəlif cəbhələrdə eyni vaxtda əməliyyat aparması da mövcud ehtiyatların bölüşdürülməsini çətinləşdirirdi.[24]
_Russische_Armee_(WWI_Russian_army_field_uniforms)_No_known_copyright_037.jpg)
1917-ci ilin əvvəlində Rusiya ordusunun vəziyyəti artıq yalnız hərbi təchizat və əməliyyat problemləri ilə müəyyənləşmirdi. Müharibənin yaratdığı yorğunluq və cəbhədə mənəvi vəziyyətin pisləşməsi ordunun siyasi sabitliyə münasibətinə də təsir göstərirdi. 1917-ci il Fevral inqilabı və II Nikolayın taxtdan əl çəkməsi nəticəsində imperiya hakimiyyəti sona çatdı. Rusiya ordusu isə yeni Müvəqqəti hökumətin tabeliyinə keçdi, lakin əvvəlki komanda və intizam sisteminin qorunması getdikcə çətinləşdi.[25]
1917-ci ilin martında Petroqrad Sovetinin qəbul etdiyi 1 nömrəli əmr ordudakı münasibətlərə ciddi təsir göstərdi. Elena Besschetnovanın Rusiya ordusunun 1917-ci ildə süqutuna həsr olunmuş araşdırmasına görə, əsgərlərin komandanlıq hakimiyyətini qəbul etməməsi ordunun əvvəlki idarəetmə və intizam əsaslarını sarsıtdı; müəllif 1 nömrəli əmri ordunun sonrakı dağılmasının mühüm dönüş nöqtəsi kimi qiymətləndirir. Müvəqqəti hökumətin ordunun institutlarını yenidən qurmaq cəhdləri isə cəbhədə artıq zəifləməkdə olan döyüş qabiliyyətini bərpa edə bilmədi.[26]
Rusiya İmperator Ordusunun müharibədəki son böyük hücumu 1917-ci ilin iyununda həyata keçirildi. Hücumun məqsədlərindən biri Rusiyanın müharibədə iştirakını davam etdirmək və Müvəqqəti hökumətin mövqelərini möhkəmləndirmək idi. Lakin ordunun döyüş qabiliyyətinin və intizamının əvvəlki illərlə müqayisədə ciddi şəkildə zəifləməsi əməliyyatın uğursuzluğu ilə nəticələndi. Steinberg bu uğursuzluğu 1917-ci ildə Rusiya ordusunun artıq əvvəlki miqyasda effektiv hücum əməliyyatları aparmaq imkanını itirməsinin mühüm göstəricilərindən biri kimi qiymətləndirir.[27]
1917-ci ilin payızında bolşeviklərin hakimiyyətə gəlməsi ilə Rusiya ordusunun imperiya dövründəki fəaliyyəti faktiki olaraq sona çatdı. Yeni hökumət Mərkəzi dövlətlərlə sülh danışıqlarına başladı və bu proses 3 mart 1918-ci ildə Brest-Litovsk müqaviləsinin imzalanması ilə nəticələndi. Beləliklə, Rusiya İmperator Ordusunun Birinci Dünya müharibəsindəki fəaliyyəti yalnız ardıcıl hərbi məğlubiyyətlərdən ibarət olmadı: ordu 1914-cü ildə Şərqi Prussiyada ağır məğlubiyyətə uğrasa da Qalisiya istiqamətində mühüm uğurlar qazandı, 1915-ci ildə böyük geriçəkilməyə məruz qaldı, 1916-cı ildə Brusilov hücumu ilə yenidən genişmiqyaslı əməliyyat qabiliyyəti nümayiş etdirdi, lakin 1917-ci ildə siyasi və sosial böhranın təsiri altında əvvəlki təşkilati və döyüş qabiliyyətini itirdi.[28]
Texnika və təchizat
[redaktə | vikimətni redaktə et]
Rusiya İmperator Ordusunun piyada qoşunlarında rütbələr (1884–1917)
[redaktə | vikimətni redaktə et]| № | Rütbələr cədvəli sinfi |
Rütbə | Rusca | Rütbə qrupu | Paqon |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | I | General-feldmarşal | Генерал-фельдмаршал | General |  |
| 2 | II | Piyada generalı | Генерал от инфантерии | General |  |
| 3 | III | General-leytenant | Генерал-лейтенант | General |  |
| 4 | IV | General-mayor | Генерал-майор | General |  |
| 5 | VI | Polkovnik | Полковник | Ştab-zabiti |  |
| 6 | VII | Podpolkovnik | Подполковник | Ştab-zabiti |  |
| 7 | VIII | Kapitan | Капитан | Ober-zabit |  |
| 8 | IX | Ştabs-kapitan | Штабс-капитан | Ober-zabit |  |
| 9 | X | Poruçik | Поручик | Ober-zabit |  |
| 10 | XII | Podporuçik | Подпоручик | Ober-zabit |  |
| 11 | XIV | Praporşik | Прапорщик | Aşağı zabit / praporşik |  |
| Rütbə | Rusca | Paqon |
|---|---|---|
| Feldfebel | Фельдфебель |  |
| Baş unter-zabit | Старший унтер-офицер |  |
| Kiçik unter-zabit | Младший унтер-офицер |  |
| Yefreytor | Ефрейтор |  |
| Sıravi | Рядовой |  |
Görkəmli generallar
[redaktə | vikimətni redaktə et].jpg)
_(14761245361).jpg)
Fərqlənmə Nişanları
[redaktə | vikimətni redaktə et]
İstinadlar
[redaktə | vikimətni redaktə et] Lüğətlər və ensiklopediyalar | ||||
|---|---|---|---|---|
| ||||
- ↑ Fuller, William C. Jr. The Imperial Army // Lieven, Dominic (redaktor). The Cambridge History of Russia. II. Cambridge University Press. 2006. 530–553. doi:10.1017/CHOL9780521815291.027.
- ↑ Taylor, Brian D. Politics and the Russian Army: Civil-Military Relations, 1689–2000. Cambridge University Press. 2003. 38–63. ISBN 978-0-521-81674-8.
- ↑ Chirkin, Sergei A. "Military Actions at Narva in 1700 According to the Memoirs of Swedish Warriors". RUDN Journal of Russian History. 21 (3). 2022: 384–393. doi:10.22363/2312-8674-2022-21-3-384-393.
- ↑ Demina, Irina Aleksandrovna. "The main aspects of the introduction of conscription in Russia at the beginning of the XVIII century". Genesis: Historical Researches (10). 2024: 19–27. doi:10.25136/2409-868X.2024.10.71818.
- ↑ Demina, Irina Aleksandrovna. "The main aspects of the introduction of conscription in Russia at the beginning of the XVIII century". Genesis: Historical Researches (10). 2024: 19–27. doi:10.25136/2409-868X.2024.10.71818.
- ↑ Demina, Irina Aleksandrovna. "The main aspects of the introduction of conscription in Russia at the beginning of the XVIII century". Genesis: Historical Researches (10). 2024: 19–27. doi:10.25136/2409-868X.2024.10.71818.
- ↑ Chirkin, Sergei A. "Military Actions at Narva in 1700 According to the Memoirs of Swedish Warriors". RUDN Journal of Russian History. 21 (3). 2022: 384–393. doi:10.22363/2312-8674-2022-21-3-384-393.
- ↑ Menning, Bruce W. The Imperial Russian Army, 1725–1796 // Kagan, Frederick W.; Higham, Robin (redaktorlar ). The Military History of Tsarist Russia. Palgrave Macmillan. 2002. 47–76. doi:10.1007/978-0-230-10822-6_4. ISBN 978-0-312-22635-0.
- ↑ Demina, Irina Aleksandrovna. "The main aspects of the introduction of conscription in Russia at the beginning of the XVIII century". Genesis: Historical Researches (10). 2024: 19–27. doi:10.25136/2409-868X.2024.10.71818.
- ↑ Chirkin, Sergei A. "Military Actions at Narva in 1700 According to the Memoirs of Swedish Warriors". RUDN Journal of Russian History. 21 (3). 2022: 384–393. doi:10.22363/2312-8674-2022-21-3-384-393.
- ↑ Steinberg, John W. Warfare 1914-1918 (Russian Empire) // 1914-1918-Online: International Encyclopedia of the First World War. 27 oktyabr 2015. 14 aprel 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 avqust 2026.
- ↑ Steinberg, John W. Warfare 1914-1918 (Russian Empire) // 1914-1918-Online: International Encyclopedia of the First World War. 27 oktyabr 2015. 14 aprel 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 avqust 2026.
- ↑ Steinberg, John W. Warfare 1914-1918 (Russian Empire) // 1914-1918-Online: International Encyclopedia of the First World War. 27 oktyabr 2015. 14 aprel 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 avqust 2026.
- ↑ Knox, Alfred William Fortescue. With the Russian Army, 1914-1917. 1. Hutchinson & Company. 1921. 84–88.
- ↑ Steinberg, John W. Warfare 1914-1918 (Russian Empire) // 1914-1918-Online: International Encyclopedia of the First World War. 27 oktyabr 2015. 14 aprel 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 avqust 2026.
- ↑ Steinberg, John W. Warfare 1914-1918 (Russian Empire) // 1914-1918-Online: International Encyclopedia of the First World War. 27 oktyabr 2015. 14 aprel 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 avqust 2026.
- ↑ Steinberg, John W. Warfare 1914-1918 (Russian Empire) // 1914-1918-Online: International Encyclopedia of the First World War. 27 oktyabr 2015. 14 aprel 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 avqust 2026.
- ↑ Steinberg, John W. Warfare 1914-1918 (Russian Empire) // 1914-1918-Online: International Encyclopedia of the First World War. 27 oktyabr 2015. 14 aprel 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 avqust 2026.
- ↑ Steinberg, John W. Warfare 1914-1918 (Russian Empire) // 1914-1918-Online: International Encyclopedia of the First World War. 27 oktyabr 2015. 14 aprel 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 avqust 2026.
- ↑ Knox, Alfred William Fortescue. With the Russian Army, 1914-1917. 1. Hutchinson & Company. 1921. 267–301, 324–352.
- ↑ Steinberg, John W. Warfare 1914-1918 (Russian Empire) // 1914-1918-Online: International Encyclopedia of the First World War. 27 oktyabr 2015. 14 aprel 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 avqust 2026.
- ↑ Steinberg, John W. Warfare 1914-1918 (Russian Empire) // 1914-1918-Online: International Encyclopedia of the First World War. 27 oktyabr 2015. 14 aprel 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 avqust 2026.
- ↑ Steinberg, John W. Warfare 1914-1918 (Russian Empire) // 1914-1918-Online: International Encyclopedia of the First World War. 27 oktyabr 2015. 14 aprel 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 avqust 2026.
- ↑ Steinberg, John W. Warfare 1914-1918 (Russian Empire) // 1914-1918-Online: International Encyclopedia of the First World War. 27 oktyabr 2015. 14 aprel 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 avqust 2026.
- ↑ Steinberg, John W. Warfare 1914-1918 (Russian Empire) // 1914-1918-Online: International Encyclopedia of the First World War. 27 oktyabr 2015. 14 aprel 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 avqust 2026.
- ↑ Besschetnova, Elena. "The Collapse of the Russian Army in 1917". Russian Sociological Review. 17 (2). 2018: 299–316. doi:10.17323/1728-192X-2018-2-299-316.
- ↑ Steinberg, John W. Warfare 1914-1918 (Russian Empire) // 1914-1918-Online: International Encyclopedia of the First World War. 27 oktyabr 2015. 14 aprel 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 avqust 2026.
- ↑ Steinberg, John W. Warfare 1914-1918 (Russian Empire) // 1914-1918-Online: International Encyclopedia of the First World War. 27 oktyabr 2015. 14 aprel 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 avqust 2026.