Səfvət əs-səfa

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Şeyx Səfi təzkirəsi

Səfvət əs–səfa[1], Səfvətüs–səfa[2][3], Səfvət əl–səfa[4], Səfvətül səfa (fars. صفوة الصفا) — Şeyx Sədrəddinin tövsiyəsi və verdiyi məlumatlara əsasən atası və mürşidi olan Şeyx Səfiəddin haqqında İbn Bəzzaz tərəfindən fars dilində yazılmış kitab.[5][3] Əsərin tam adı əl-Məvahib əl-saniyə fi mənaqib əl-Səfəviyyə[4] və ya Məvahibüs–səniyyə fi mənakıbis–Səfəviyyə[3] dir. İbn Bəzzaz bu həcmli əsəri Şeyx Səfiəddin Ərdəbilinin vəfatından 24 il sonra təxminən hicri 759–cu (miladi 1358–ci) ildə bitirmişdir.[4] Şah I Təhmasibin əmriylə Əbül–Fəth Hüseyni tərəfindən yenidən redaktə edilmiş, bu vaxt mətnə Səfəvîlərin İmam Musa əl–Kazımın soyundan gəldiklərini ifadə edən bəzi ibarələr əlavə edilmişdir.[3] Əsərin Mirzə Əhməd b. Kərim-i Təbrizi xətti ilə litoqrafiya üsulu ilə nəşrində (Bombay 1911–ci il) bu nüsxə əsas götürülmüşdür.[3] Məhəmməd ibn Hüseyn Katib Nişati 1542–1543–cü (hicri 949–cu) ildə "Səfvət əs–səfa"nı Azərbaycan dilinə[6] tərcümə edərək mətnini şərti olaraq "Şeyx Səfi təzkirəsi" adlandırmaşdır.[2]

İbn Bəzzaz haqqında[redaktə | əsas redaktə]

İbn Bəzzaz (fars. ابن بزاز‎ ; ö. 1358–ci ildən sonra)[3] haqqında məlumatlar olduqca azdır. Əsl adı Dərviş Təvəkkül ibn İsmayıl ibn Hacı Məhəmməd əl-Ərdəbili idi.[1][4] Nisbəsindən Səfəviyyə təriqətinin mərkəzi Ərdəbil şəhrindən olduğu anlaşılır.[3] Ehtimal ki, bu şəhərdə doğulub böyümüşdü.[3] Atasının qumaş taciri (bəzzaz), özünün isə Səfiəddin Ərdəbilinin (ö. 1334) oğlu və xəlifəsi Şeyx Sədrəddin Ərdəbilinin (ö. 1392) müridi olmasından başqa ailəsi və həyatı haqqında məlumat yoxdur.[3] Səfvət əs-səfa kitabını Əhməd Əflakinin Mənaqibül–arifin kitabı nümunəsində yazmışdır.[3]

Əlyazmalar[redaktə | əsas redaktə]

  1. İstanbul ili Fatih ilçəsinin Süleymaniyə məhəlləsində yerləşən Süleymaniyə kitabxanasının[q 1]:
  • İzmir bölümündə № 465–də qeydiyyatda olan hicri 968–ci il tarixli farsca əlyazma: 108 vərəq.[7]

Nəşrləri[redaktə | əsas redaktə]

  • Ṣafwat al-ṣafā. — Tawakkul ibn Ismāʻīl, Maḥmūd ibn ʻAbd al-Karīm Shabistarī, Farīd al-Dīn ʻAṭṭār. Bombay, 1329 (1911), 400 p.
  • Ṣafvat al-ṣafā : dar tarjumah-ʼi aḥvāl va aqvāl va karāmāt-i Shaykh Ṣafī al-Dīn Isḥāq Ardabīlī / Ibn Bazzāz Ardabīlī ; muqaddimah va taṣḥīḥ-i Ghulām Riz̤ā Ṭabāṭabāʼī Majd. Tehran: Zaryāb, 1373 (1994) Chāp-i 1. ( صَفوة الصفا : در ترجمۀ احوال و اقوال و کرامات شيخ صفّى الدّين اسحاق اردبيلى / ابن بزّاز اردبیلی ; مقدمه و تصحيح، غلامرضا طباطبائى مجد / چاپ 2. / تهران : انتشارات زرياب ,۱۳۷۳)
  • Ṣafwat al-ṣafā dar tarjumah-i aḥvāl va aqvāl va karamāt-i Shaykh Ṣafī al-Dīn Isḥāq Ardabīlī / Ibn Bazzāz Ardabīlī ; muqaddimah va taṣḥīḥ-i Ghulāriḍā Ṭabāṭabā'ī-i Majd. Ardabīl: Muṣaḥḥiḥ, 1374 (1995)
  • Ṣafvat al-ṣafā : dar tarjumah-ʼi aḥvāl va aqvāl va karāmāt-i Shaykh Ṣafī al-Dīn Isḥāq Ardabīlī / Ibn Bazzāz Ardabīlī ; muqaddimah va taṣḥīḥ-i Ghulām Riz̤ā Ṭabāṭabāʼī Majd. Tehran: Zaryāb, 1376 (1997) Chāp-i 2. ( صَفوة الصفا : در ترجمۀ احوال و اقوال و کرامات شيخ صفّى الدّين اسحاق اردبيلى / ابن بزّاز اردبیلی ; مقدمه و تصحيح، غلامرضا طباطبائى مجد / چاپ 2. / تهران : انتشارات زرياب ,۱۳۷۶)

Şeyx Səfi təzkirəsi[redaktə | əsas redaktə]

  • Şeyx Səfi təzkirəsi (“Səfvətüs-səfa”nın XVI əsr türk tərcüməsi). Nəşrə hazırlayan: M. Nağısoylu, S. Cabbarlı[q 2], R. Şeyxzamanlı[q 3]. Kitabın redaktoru, izahların və lüğətin müəllifi: Möhsün Nağısoylu. Bakı: Nurlan, 2006[8], 932 səhifə (Təkrar nəşri: 2010).

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  1. В. История Ирана: (11) Сефевиды, стр. 850. // Ч. А. Стори. — Персидская литература. Био-библиографический обзор. В трех частях. Перевел с английского, переработал и дополнил Юу. Э. Брегель. Часть II. История Ирана, Курдистана, Средней Азии, Афганистана, Турции, Кавказа, Арабских стран, Европы и Америки, Китая и Японии. Ответственный редактор Ю.Э. Борщевский. Москва: Главная редакция восточной литературы, 1972, 616 стр. (от 699 до 1314)
  2. İbn Bezzâz (yazar Ethem Cebecioğlu), sayfa 378 – 379. // Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Cilt XIX. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınevi, 1999, 555 sayfa
  3. Safevîler’in Nesebine Farklı Bir Bakış (yazarlar: Yusuf Küçükdağ, Bilal Dədəyev), sayfa 415 – 424. // Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi. Cilt 2: Sayı 6. 2009, 754 sayfa. ISSN 1307-9581

Qeydlər[redaktə | əsas redaktə]

  1. Kitabxana haqqında, həmçinin qeyd edilən əlyazmaları elektron kataloqda tapmaq üçün bax: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi
  2. Dosent, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Cabbarlı Sevər Heydər qızı (Haqqında ətraflı bax)
  3. Rauf Akif oğlu Şeyxzamanlı (bax)

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,0 1,1 II Fəsil. Səfəvilər dövlətinin yaranması və möhkəmlənməsi tarixindən. — Sülalənin etnik mənsubiyyəti məsələsinə dair, səhifə 39. // Azərbaycan Səfəvilər dövləti. Müəllifi Oqtay Əfəndiyev. Bakı: "Şərq–Qərb", 2007, 407 səhifə. ISBN 9789952341010
    Bu məsələni aydınlaşdırmağın mürəkkəbliyi onunla ələqədardır ki, Səfəvilərin uzaq əcdadları barədə məlumatları özündə əks etdirən yeganə mənbə Təvəkkül ibn İsmayıl ibn Bəzzazın “Səfvət əs – səfa” (“Saflığın saflığı”) adlı agioqrafik əsəridir. Dərviş Təvəkkülün əsəri möcüzələr haqqındadır, tipik sufi kitabıdır və XIV əsrin ikinci yarısında tərtib olunmuşdur. Tədqiqatçıların belə bir fikri diqqətə layiqdir ki, çox az – az əlyazmalar “Səfvət əs – səfa” qədər dəyişikliyə məruz qalmışdır.
  2. 2,0 2,1 Şeyx Səfi təzkirəsi (“Səfvətüs-səfa”nın XVI əsr türk tərcüməsi). Nəşrə hazırlayan: M. Nağısoylu, S. Cabbarlı, R. Şeyxzamanlı. Kitabın redaktoru, izahların və lüğətin müəllifi: Möhsün Nağısoylu. Bakı: Nurlan, 2006, 932 səhifə (Təkrar nəşri: 2010).
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 3,8 3,9 İbn Bezzâz (yazar Ethem Cebecioğlu), sayfa 378. // Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Cilt XIX. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınevi, 1999, 555 sayfa
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Fascicle 1. — Ebn Bazzāz (author Roger Savory), page 8. // Encyclopaedia Iranica. Volume VIII: Ebn ʿAyyāš - Eʿteżād-al-Salṭana. Edited by Ehsan Yarshater. New York: Bibliotheca Persica Press, 1998, 672 pages. ISBN 9781568590578
  5. В. История Ирана: (11) Сефевиды, стр. 850. // Ч. А. Стори. — Персидская литература. Био-библиографический обзор. В трех частях. Перевел с английского, переработал и дополнил Ю. Э. Брегель. Часть II. История Ирана, Курдистана, Средней Азии, Афганистана, Турции, Кавказа, Арабских стран, Европы и Америки, Китая и Японии. Ответственный редактор Ю.Э. Борщевский. Москва: Главная редакция восточной литературы, 1972, 616 стр. (от 699 до 1314)
  6. SAFEVİLERİN NESEBİNE FARKLI BİR BAKIŞ, Prof. Dr. Yusuf KÜÇÜKDAŞ.
  7. "Şeyh Sâfi ve Şeyh Sadreddin — İsmail Kaygusuz".
  8. “ŞEYX SƏFİ TƏZKİRƏSİ” KİTABI NƏŞR EDİLMİŞDİR

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]