Simo Hayha

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Simo Hayha
fin Simo Häyhä
Simo hayha honorary rifle.jpg Simo Hayha öz silahı ilə birlikdə
Doğum tarixi 17 dekabr 1905(1905-12-17)
Doğum yeri Rautjarvi, Finlandiya
Vəfat tarixi 1 aprel 2002 (96 yaşında)
Vəfat yeri Hamina, Finlandiya Finlandiya
Dəfn yeri
Vətəndaşlığı
Milliyyəti Fin
Fəaliyyəti Snayper
Fəaliyyət illəri 1925
Mükafatları Azadlıq Xaçı (3-cü və 4-cü dərəcə)
Azadlıq medalı (1-ci və 2-ci dərəcə)
Kollaa döyüşü xaçı[1]
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Simo Hayha (fin Simo Häyhä) - SSRİ-Finlandiya müharibəsi dövründə fəaliyyət göstərmiş, Qırmızı Ordu tərəfindən Ağ Ölüm adlandırılan fin snayper. Qış müharibəsində Mosin-Naqant snayper tüfəngi vasitəsilə bir müharibədə təsdiqlənmiş rekord sayda (505) düşmən əsgərini məhv etmişdir.[2][3] Bundan başqa, yüngül tüfəng olan 9 mm-lik Suomi vasitəsilə 200 düşmən əsgəri öldürərək təsdiq olunmuş ümumi öldürülən əsgər sayını 705-ə çıxartmış və bunu 100 gündən daha az müddətdə etmişdir.[4]

Uşaqlıq illəri[redaktə | əsas redaktə]

Hazırkı Finlandiya-Rusiya sərhədinə yaxın yerləşən Vıborq quberniyasının Rautjarvi qəsəbəsində səkkiz uşaqlı lüteran ailəsində anadan olmuşdur.[5][6] Mietiliyada xalq məktəbində oxumuş və qardaşı ilə torpaqda işləmişdir. Ailəsi balıq tutmağı və ovçuluğu çox sevirdi. 17 yaşı bitdikdən sonra yerli təhlükəsizlik dəstəsinə daxil olmuş və snayperçilik təlimini almış. Vıborq üzrə snayperçilərin yarışmasında yüksək nəticə göstərmişdir.

Hərbi xidmət[redaktə | əsas redaktə]

1925-ci ildə Rayvolada hərbi xidmətə başlamış və ikinci velosiped batalyonunda xidmətini davam etdirmişdir. Sonra unter-zabit məktəbinə daxil olmuş və Teriyokinin birinci velosiped batalyonunun unter-zabiti kimi məktəbi bitirmiş. Snayperçilik hazırlığını 9 il sonra Kouvolanın Utti qalasında əldə etmiş.[7]

Sovet - Fin müharibəsi (1939-1940)[redaktə | əsas redaktə]

Simo Hayha yaralandıqdan sonra. 1940-cı illər

Sovet-Fin müharibəsi zamanı snayperçi kimi xidmət göstərmiş və müharibənin sonunda ağır yaralanaraq təxris olunmuşdur. Hayha həmçinin Kolla döyüşündə də iştirak etmiş. O Aarne Yutilaynenanın 34-cü piyada alayında döyüşmüşdür. Burada onun avtomat və tapancadan çox məharətlə istifadə etdiyi aşkar olunmuş.

Öldürülmüş düşmən sayı[redaktə | əsas redaktə]

Simo Hayha üç ay müddətində, yaralana qədər 500 düşməni snayperlə, 200-nü isə avtomatik silahla öldürmüş. Öldürülmüş sovet əsgərlərinin sayını məhs snayperçi və yoldaşları hesablamış. Ancaq öldürülmüş düşmən hesaba alınırdı. Bir öldürülmüş düşmənə bir-neçə snayper atəş açarsa bu nəzərə alınmırdı.[8] Robert Brantberqin şahidliyinə görə Hayha 21 dekabr 1939-cu ildə rekord sayda sovet əsgərini öldürmüş — 25[9]. Dekabrın ilk üç günündə ümumi öldürülmüş sovet əsgərlərinin sayı 51 olmuş. Annti Rantama öz gündəliyində göstərir ki, Simo Hayha 7 mart 1940-cı ilə qədər (yaralandığı tarix) 259 nəfəri snayper ilə, bir o qədər düşməni isə avtomatla öldürmüş.[8]

Yaralanması[redaktə | əsas redaktə]

6 mart 1940-cı ildə Kollada Hayha ağır yaralandı. Partlayış nəticəsində qəlpə onun sol üzünə dəymiş və sifətini, üz sümüklərini parçalamış. Arxa cəbhəyə köçürülmüş Hayha ancaq 13 martda özünə gəlmiş. Helsinkidə müəalicə alaraq üzündə əməliyyat həyata keçirilmiş. Aldığı ağır zədəyə görə onu 1941-1944-cü illərdə baş vermiş müharibəyə çağırmadılar.[8]

Taktikası[redaktə | əsas redaktə]

Hayha döyüşdə snayper silahı olan - yivli M/28-30 (fin. Pystykorva; 60974 nömrəli) dan istifadə edirdi. Digər snayperlərdən fərqli olaraq o daha çox açıq nişangahdan istifadə edirdi. Belə nişangahla hədəfi daha tez tutmaq olur və qış vaxtı optik nişangahın şüşəsi qırov ilə örtülürdü. Bundan başqa linzanı parıtısı snayperin yerini aşkara çıxarırdı.[2] Məlumatlara görə Simo həm də Suomi avtomatik silahından istifadə etmiş[3].

Hayha snayper texnikasını və taktikasını qış şəraiti üçün uyğunlaşdırmış. Atəş açan zaman o ilk öncə silahın önünüdə olan əraziyə su tökərək dondurmuş və nəticədə atəş zamanı qar göyə sovrulmurdu. Atəş zamanı ağzında qar saxlamış və nəfəs verən zaman havaya buxar çıxmırdı. Qalın geyimi nəbzi və nəfəs almanı tənzimləyirdi. Boyunun kiçik olması ona əlavə üstünlük verirdi — 152 sm.

II.Dünya müharibəsindən sonra[redaktə | əsas redaktə]

İkinci dünya müharibəsindən sonra maral ovçuluğuna və it yetişdirməyə başladı.Finlandiya prezidenti Urho Kekkenon ilə ova başladı.1998-ci ildə necə belə bir atıcı olduğu soruşulanda "Sadəcə praktika edərək" cavabını vermişdi.Ömrünün son illərini Ruokolahtidə,rusiya sərhəddinə yaxın kiçik bir kənddə keçirmişdir.


Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Lappalainen, Jukka-Pekka (6 dekabr 2001). "Kollaa kesti, niin myös Simo Häyhä" (fee required). Helsingin Sanomat (Finnish). Helsinki. İstifadə tarixi: 29 avqust 2017. (#parameter_ignored)
  2. Rayment, Sean (30 aprel 2006). "The long view". The Daily Telegraph. London. İstifadə tarixi: 29 avqust 2017.
  3. Tapio A.M. Saarelainen: Sankarikorpraali Simo Hayha (2006)
  4. Kauppinen, Kari (18 iyul 2017). "Sotasankari Simo Häyhän ennennäkemätön päiväkirja löytyi - "Tässä on minun syntilistani"". Iltalehti (Finnish). Helsinki. İstifadə tarixi: 29 avqust 2017.
  5. About Simo Häyhä
  6. Симо «Белая смерть» Хейха
  7. Helsingin Reservin Sanomat 2006.
  8. 1 2 3 Saarelainen, Tapio (31 October 2016). "The White Sniper". Casemate. İstifadə tarixi: 12 March 2019 – Google Books vasitəsilə.
  9. Simple History (2018-02-15), Simo Häyhä 'The White Death' (World’s Deadliest Sniper), İstifadə tarixi: 2019-04-08

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Vikianbarda Simo Hayha ilə əlaqəli mediafayllar var.