Sirdaş (personaj tipi)

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
2000-ci ildə buraxılan ABŞ mahnısı üçün, bax: Confidant (mahnı).
Pilad və Orest. Fransua Buşo. Burada, Pilad Oresti dəlilik ovsunundan müdafiə edir.

Sirdaş və ya konfidant (ing. Confidant) — uydurmada, protaqonistin sirr verdiyi və inandığı personaj. Sirdaşlar mühüm personajlar arasında və ya əksinə, süjetdə ayrı bir rola malik olmayan obrazlar ola bilərlər.[1]

Rol[redaktə | əsas redaktə]

Sirdaşlar hər hansı bir süjetdə ikinci dərəcəli rola malik olurlar və adətən protaqanistin sirrlərinə qulaq asan, onun şəxsiyyətini araşdıran və ona tövsiyə verən[2] bir dostu canlandırırlar.[1] Protaqonistin monoloji nitqlərində passiv bir dinləyici rolu canlandırmaq yerinə, sirdaşlar hekayənin davam etdirə və ya izləyicinin reaksiyalarını təmsil edə bilər.[3] Termin rəqəmsal dünyada "PocketConfidant" (azərb. Cib-Sirdaşı‎) adı yaratmaqda istifadə olunub. "PocketConfidant" istifadəçilərin süni intellektin yardımı ilə öz problemlərini və işlərini daha yaxşı anlaması üçün nəzərdə tutulan texnoloji bir markadır.

Tarix[redaktə | əsas redaktə]

Sirdaşın qərb ədəbiyyatında mövcudluğu Qədim Yunanıstan dramına, xüsusilə də Evripidin əsərlərinə gedib çıxır.[4] Hekuba pyesindəki Aqamemnon personajları və Orest preysindəki Pilad protaqonist üçün bir məsləhətçi, öz şəxsiyyətləri üçünsə bir tərcüməçi rolunu canlandırdıqlarından onlar sirdaş kimi xidmət göstərirlər.[5] Sirdaş rolu XVII əsr Fransa dramında xüsusi bir önəmlilik daşımış, ancaq Jan Rasinin və Pyer Kornelin pyeslərindən sonra məşhurlaşmışdır. Rasinin və Kornelin əsərlərində sirdaş rolu daha mürəkkəbləşmişdir.[6] Buna baxmayaraq, Fransua Edlen kimi dramaturqlar Kornelin sirdaş rolundan istifadəsinin "zərifliyə və gözəlliyə" malik olmadığını demişdir.[7] Uilyam Şekspir və əsərləri üzrə araşdırma aparan alim Fransis Şoff Hamlet faciyəsindəki Horationun "Rasinin yaratdığını sirdaşdan fərqli olaraq, sadəcə protaqonistin bir məruzəçisi və dinləyicisi" rolunu canlandırdığını demişdir.[8]

Dyord Lukats kimi şərhçilər sirdaş rolunun müasir ədəbiyyatda istifadəsinin azaldığını sitat gətirmişdir.[9]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1 2 Lauton, 1943. səh. 19
  2. Pevis, 1998. səh. 74
  3. Pevis, 1998. səh. 75
  4. Uort-Stilianu, 1999. səh. 2
  5. Lauton, 1943. səh. 20
  6. Lauton, 1943. səh. 25
  7. Uort-Stilianu, 1992. səh. 229
  8. Şoff, 1956. səh. 53
  9. Kennedi, 1983. səh. 67

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  • Kennedi, Endru K. (1983). Dramatic Dialogue: The Duologue of Personal Encounter. Kembric: Cambridge University Press.
  • Lauson, H. U. (1943). "The Confidant in and before French Classical Tragedy". The Modern Language Review. 38 (1): 18–31. doi:10.2307/3717370. JSTOR 3717370.
  • Patris, Pevis (1998). "Confidant". Dictionary of the Theatre: Terms, Concepts, and Analysis. Toronto, Buffalo və London: University of Toronto Press. 74–5.
  • Şerer, Jak (2014). La dramaturgie classique (2nd). Paris: Armand Colin.
  • Şoff, Fransis C. (1956). "Horatio: A Shakespearian Confidant". Shakespeare Quarterly. 7 (1): 53–57. doi:10.2307/2866115. JSTOR 2866115.
  • Uort-Stilianu, Valeri (1992). "La querelle du confident et la structure dramaturgique des premières pièces de Racine". Littératures Classiques (fransız). 16: 229–46.
  • Uort-Stilianu, Valeri (1999). Confidential Strategies: The Evolving Role of the Confident in French Tragic Drama (1635-1677). Cenevrə: Librairie Droz.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]