Smerç (silah)

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
BM-30 Smerç
BM-30 Smerch parade.jpg
Ukrayna Silahlı Qüvvələrinə məxsus Smerç hərbi parad zamanı.
Növü Reaktiv yaylım atəş sistemi
Mənşəyi Flag of the Soviet Union.svg SSRİ, Flag of Russia.svg Rusiya
İstismar tarixi
İstismar 1989 - davam edir
İstehsal_tarixi
Konstruktor Splav dövlət araşdırma və istehsalat müəssisəsi
Konstruksiya tarixi 1980-ci illər
İstehsalçı Splav dövlət araşdırma və istehsalat müəssisəsi
İstehsal tarixi 1989 - davam edir
Texniki məlumatlar
Ağırlığı 43.7 ton
Uzunluğu 12 m
Eni 3.05 m
Hündürlüyü 3.05 m
Ekipaj 3
Kalibr 300 mm
Maksimum məsafə 850 km

Əsas
silahı
9M55 və ya 9M528 raketi
Motoru V-12 dizel mühərrik
525 at gücü
Raket atıcı BM-30 / 9A52 Smerç

9K58 "Smerç" (BM-30)Katyuşa nəslindən olan reaktiv yaylım atəşi sistemidir. Bu sistem 1970-ci illərin sonunda SSRİ dövlət tabeçiliyində olan Splav (Tula) silah hazırlama zavodunda yaradılmışdır. 1987-ci ildə SSRİ silahlı qüvvələrində tətbiq edilir. NATO bu sistemi ilk dəfə olaraq 1983-cü ildə müşahidə etdiyindən ona M1983 adı verilmişdir. Smertç qısa məsafəli raket sistemi olan FROG-7-ni əvəz etmişdir.

Texniki quruluşu[redaktə | əsas redaktə]

Smerç sistemi dördoxlu MAZ-543M (kütləsi 43,7 ton, maksimal sürəti 69 km/saat) yük avtomobilinin üzərində yerləşdirilmiş 300 mm çaplı 12 boru paketindən ibarətdir. Bu sistem bütün raketləri 38 saniyəyə ata bilir. Atılmış yerləri raketlə yükləmək üçün 36 dəqiqə vaxt lazımıdr. Tərkibində dörd Smerç sistemi olan baterya 48 ədəd raketlə təxminən sahəsi 800x800 m olan ərazini məhv edə bilir. Onun maksimal atış məsafəsindən (90 km, optimal 70 km) atəş zamanı verilmiş nişandan meyillənməsi 150 m həddindədir.

Smerç sistemi aşağıdakı raketlərdən istifadə edir:

  • 9M55F çəkisi 235 kq qırıntılı paraşütlə əyləclənən mərmi başlığından ibarətdir (onun 95.5 kq-ı mərmidir). Atış məsafəsi 70 km.
  • 9M27K 75 ədəd 9N210 parçalanan bombalardan ibarətdir. Atış məsafəsi 70 km.
  • 9M27K1 5 ədəd MOTV-3F özü nişanını axtaran mərmi elementlərindən ibarətdir. Atış məsafəsi 70 km.
  • 9M27K4 25 ədəd tank əleyhinə maqnit alışqanlı qrantlardan (PTM tipli) ibarətdir. Atış məsafəsi 70 km.
  • 9M55K5 646 ədəd parcalanan və tankəleyhinə işləyə bilən kiçik babacıqlardan ibarətdir. Atış məsafəsi 70 km.
  • 9M55S çəkisi 100 kq olan termobar mərmidən ibarətdir. Atış məsafəsi 70 km.
"Smerç" gediş zamanı.
"Smerç" Bakı hərbi paradında (2013)

1990-cı illərin əvvəlində təkmilləşdirilmiş 9A52M Smerç-M sistemi yaradılır. Bu sistem beş oxlu Tatra-816 modelli yük avtomobilin üzərində quraşdırılır. Yeni sistemdə avtomatik atəşaçma texnikası və rabitə aparatları əlavə edilir. Həmçinin təkmilləşdirilmiş raket sistemi də inkişaf etdirlir. Yeni sistemin zərbə dairəsi artıq 90 km məsafəni əhatə eidir və onun bu məsafədə vurma xətası 170 m həddində idi. 9A52M Smerç-M-də aşağıdakı raketlərdən istifadə edilir:

  • 9M528 çəkisi 235 kq qırıntılı paraşütlə əyləclənən mərmi başlığından ibarətdir (onun 95.5 kq-ı mərmidir). Atış məsafəsi 90 km.
  • 9M525 75 ədəd 9N210 parçalanan bobmalardan ibarətdir. Atış məsafəsi 90 km.
  • 9M526 5 ədəd MOTV-3F özü nişanını axtaran mərmi elementlərindən ibarətdir. Atış məsafəsi 90 km.
  • 9M527 25 ədəd tank əleyhinə maqnit alışqanlı qrantlardan (PTM tipli) ibarətdir. Atış məsafəsi 90 km.
  • 9M529 çəkisi 100 kq olan termobar mərmidən ibarətdir. Atış məsafəsi 90 km.
  • 9M530 75 kq partlayıcı maddəyə malik deşici mərmi başlıqlığından ibarətdir (Bunkerlərdə mübarizə aparmaq üçün). Atış məsafəsi 90 km.
  • 9M531 646 ədəd parcalanan və tankəleyhinə işləyə bilən kiçik babacıqlardan ibarətdir. Atış məsafəsi 90 km.
  • 9M534 R-90 modelli kəşfiyyat uçuş aparatından ibarətdir. Bu, döyüşün aparılması və kəşfiyyat üçün tətbiq edilir. Atış məsafəsi 90 km.

Üstün cəhətləri[redaktə | əsas redaktə]

Çoxfunksiyalılığı, manevrliyi, yüksək etibarlığı, dəqiqliyi və gücüdür. Altı ədəd Smerçdən ibarət bir briqananın açdığı yaylım atəşi ilə bir diviziyanın hərəkətini dayandırmaq və ya kiçik bir şəhəri tam məhv etmək mümkündür.

Çatışmayan cəhətləri[redaktə | əsas redaktə]

Baha olması (bir ədədin qiyməti 12 milyon dollardır) və lokal konfliktlərdə tətbiqinin çətin olmasıdır.

Variantları[redaktə | əsas redaktə]

  • 9A52 - Standart variant. MAZ-79111-in şassisi üzərində yerləşmişdir.
  • 9A52-2 - Modernizasiya variantı. MAZ-543M-in şassisi üzərində yerləşmişdir.
  • 9A52-2T - İxrac variantı. Tatra T-816-nın şassisi üzərində yerləşmişdir.
  • 9A52-4 - Daha yüngül variant. KamAZ-6350-nin şassisi üzərində yerləşmişdir.

İstifadə olunduğu ölkələr[redaktə | əsas redaktə]

Döyüşlərdə istifadə olunması[redaktə | əsas redaktə]

İlk dəfə 2014-cü ildə iki döyüş zonasında tətbiqi təsdiqlənmişdir. Suriya Silahlı Qüvvələri ilk dəfə 2014-cü ildə Suriya vətəndaş müharibəsində qiyamçılara qarşı istifadə etmişdir.[7]

Həmçinin elə həmin ildə Ukraynada hökumət qüvvələri tərəfindən Donbass müharibəsi ərzində Donetsk və Luqansk şəhərlərində rus yönümlü separatçılara qarşı istifadə olunmuşdur.[8]

Bəzi mənbələrdə rus yönümlü separatçılar tərəfindən də istifadə olunduğuna dair məlumatlar var. Rusiya Quru Qoşunları tərəfindən 2015-ci ilin oktyabrında Suriya ərazisində istifadə olunmuşdur.[9]

Ümumi xüsusiyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

  • Daşıyıcı maşın: MAZ-543M və ya MAZ-79111
  • Yerdəyişmə vaxtı: 3 dəqiqə
  • Atəş tezliyi: 38 saniyədə 12 roket
  • Yenidən silahlanma vaxtı: 20 dəqiqə

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]