Sonqmi qətliamı

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Sonqmi qətliamı
My Lai massacre.jpg
Ümumi məlumatlar
15°10′42″ şm. e. 108°52′10″ ş. u.
Tarix 16 mart 1968
Ölü sayı
  • 504
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Sonqmi qətliamı (vyet. Thảm sát Sơn Mỹ) və ya Mi Lai qətliamı (vyet. Thảm sát Mỹ Lai) — 1968-ci ilin 16 mart tarixində ABŞ Silahlı Qüvvələri tərəfindən Cənubi Vyetnamın Sonq Tin bölgəsindəki silahsız əhaliyə qarşı törədilən kütləvi qətl. 347 ilə 504 arasında silahsız insan ABŞ ordusunun C Bölüyü, 1-ci Batalyonu, 20-ci Piyada Alayı və B Bölüyü, 4-cü Batalyonu, 3-cü Piyada Alayı, 11-ci Briqadası və 23-cü Piyada Diviziyası tərəfindən qətlə yetirilmişdir. Qurbanlar arasında kişilər, qadınlar, uşaqlar və körpələr var idi. Aralarında 12 yaşında uşaqların da olduğu qadınların bəziləri kütləvi zorlanmış və bədənləri kəsilmişdi.[1][2] 26 əsgərlə bağlı məhkəmə prosesi keçirilsə də, onlardan yalnız C Bölüyü taqım lideri, leytenant Uilyam Kelli təqsirləndirildi. 22 kəndlinin ölümündə təqsirli bilinən Kelliyə ömür boyu həbs cəzası verilsə də, o sadəcə üç il yarım ev dustağı oldu.

Quanq Nqay bölgəsindəki Sonqmi kəndinin iki obasında baş verən bu müharibə cinayəti sonralar "Vyetnam müharibəsinin ən şok edici epizodu olaraq"[3] adlandırıldı.[4] Bu obalar ABŞ Ordusunun topoqrafik xəritələrində Mi Lai və Mi Xe olaraq işarələnmişdi.[5]

Bu ərazidəki obalar və kəndlərdən ABŞ Ordu jarqonunda Pinkvill[6] olaraq bəhs edildiyindən qətliam əvvəllər Pinkvill qətliamı olaraq adlandırılırdı.[7][8] Sonralar ABŞ Ordusu məsələylə bağlı təhqiqatlara başlayanda medya bu adı Sonqmidəki qətliam olaraq dəyişdirdi.[9] Hal-hazırda hadisə ABŞ-da Mi Lai qətliamı olaraq bilinir və Vyetnamdakı Sonq Mi qətliamı olaraq adlandırılır.[10]

İnsident 1969-cu ilin noyabrında ictimailəşməyə başlayanda qlobal qəzəbə səbəb oldu. Hadisə ABŞ ordusunun törətdiyi ölüm miqyası və məsələni ört-basdır etmə cəhdləri ortaya çıxanda ABŞ-da ölkənin Vyetnam müharibəsinə müdaxiləsinə qarşı olan etirazları müəyyən dərəcədə artırdı.[11] Başlanğıcda qırğını dayandırmağa və gizlənən mülki insanları xilas etməyə çalışan üç ABŞ hərbçisindən danışılmadı və hətta bu əsgərlər Konqresin Silahlı Qüvvələr Komitəsinin sədri Mendel Rivers da daxil olmaqla bir neçə ABŞ konqresmenini tərəindən xain kimi lənətləndi. Yalnız 30 il sonra biri ölümündən sonra tanıdıldı və müharibə zonası içərisində döyüşçü olmayan əhalini qoruduğu üçün təltif edildi.[12] Mi Lai qətliamı Cənubi Koreyada 18 il əvvəl törədilən No Qun Ri qətliamı ilə birlikdə 20-ci əsrdə ABŞ ordusunun törətdiyi və bilinən ən böyük qırğınlardan biridir.[13]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Brownmiller, Susan (1975). Against Our Will: Men, Women and Rape. Simon & Schuster. 103–05. ISBN 978-0-671-22062-4.
  2. Murder in the name of war: My Lai, BBC News, 20 July 1998.
  3. Greiner, Bernd. War Without Fronts: The USA in Vietnam, New Haven, Connecticut: Yale University Press, 2009.
  4. Department of the Army. Report of the Department of the Army Review of the Preliminary Investigations into the My Lai Incident, Volumes I-III (1970).
  5. Summary of Peers Report.
  6. My Lai - Letters Arxivləşdirilib 20 avqust 2013 at the Wayback Machine, due to the reddish-pink color used on military maps to denote a more heavily populated area. 11th Light Infantry Brigade Veterans Association website.
  7. Frontline (PBS): Remember My Lai Originally Broadcast 23 May 1989.
  8. "The My Lai Massacre: Seymour Hersh's Complete and Unabridged Reporting for the St. Louis Post Dispatch, November 1969 /Candide's Notebooks". Pierretristam.com. 15 July 2011 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 June 2011.
  9. Ex-G.I. Says He Saw Calley Kill a Vietnamese Civilian. The New York Times, 27 November 1969.
  10. "Commemorating victims of Son My massacre" VOV News, 13 March 2012.
  11. Corley, Christopher L. Effects on Public Opinion Support During War or Conflict. Monterey, California: Naval Postgraduate School, 2007, pg. 39.
  12. "Moral Courage In Combat: The My Lai Story" (lecture by Hugh Thompson), Center for the Study of Professional Military Ethics, United States Naval Academy, 2003.
  13. Rozman, Gilbert (2010). U.S. Leadership, History, and Bilateral Relations in Northeast Asia. Cambridge University Press. səh. 56.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]