Sultanqulu bəy Baharlı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Qütbülmülk Sultanqulu
tel. సుల్తాన్ కులీ కుత్బుల్ ముల్క్
Qütbülmülk Sultanqulu
Bayraq
Qütbşahlıların I sultanı
1518 — 1543
Sələfi: Əsası qoyuldu
Xələfi: Cəmşidqulu bəy Baharlı
 
Təvəllüdü: 1470(1470-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Sədabad, Həmədan
Sülalə: Baharlı sülaləsi
Atası: Üveysqulu bəy Baharlı
Anası: Məryəm xatun
Uşaqları: Qütbəddin bəy Baharlı
Cəmşidqulu bəy Baharlı
İbrahimqulu şah

Sultanqulu bəy Baharlı (1518 - 1543) — Qütbşahlılar dövlətinin yaradıcısı.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Qaraqoyunlu şahzadəsi idi. 1470-ci ildə, Həmədanın Sədabad kəndində doğulmuşdur. Atası Üveysqulu bəy Baharlı, anası isə Məryəm xanım olmuşdur.[1]Babası Pirqulu bəy Baharlı Qara İsgəndərin, nənəsi Xədicə bəyim isə Cahanşahın nəvəsi idi. Babası öləndə hələ 12 yaşı vardı. Ovlanmaq və hərb ilə məşğul olmaqdan xüsusi zövq alırdı.[1] 31 dekabr 1477-ci ildə Uzun Həsənin ölümü və Sultan Yaqubun taxta çıxmasından sonra ailəsi qorxuya düşdü. Atası Üveysqulu buna görə də qardaşı Allahqulu oğlu ilə birlikdə dini yaymaq bəhanəsilə Kafiristana göndərdi.[1] Nemətulla Vəlinin nəticəsi II Nemətullah da onlara kömək edirdi. 1490-cı ildə Bəhməni sarayına gəlib çatan Allahqulu Yaqub sultanın ölümündən sonra İrana qayıtdı. Bu vaxt Sultanqulunun 20 yaşı vardı.

Hakimiyyətə gəlməsi[redaktə | əsas redaktə]

II Mahmud şah Bəhməninin sarayında xidmətə başladı. Hərbi istеdadı sayəsində tеz bir zamanda ucaldı. 1487-ci ildə yеrli əyanların qiyamında şahı ölümdən xilas еtdi. Şah onu ikinci vəzir vəzifəsinə irəli çəkdi. 1496-cı ildə Tеlinqan əyalətinə və еyni zamanda da Qalkonda qalasına vali təyin еdildi. 1518-ci ildə II Mahmudun ölümündən sonra əmirlər üsyana qalxdılar: Əhməd Nizamşah Əhmədnaqar sultanlığını, Yusif Adilşah Bicapur krallığını, Fəthullah İbadülmülk Berar sultanlığını, Qasim Barid isə Bidər sultanlığının əsasını qurdu. Sultanqulu da öz növbəsində Qolkondanın müstəqilliyini еlan еdərək Qütbşahlılar dövlətini qurdu

Hakimiyyət dövrü[redaktə | əsas redaktə]

Sultanqulu bəy hakimiyyətə gələndən sonra şiə məzhəbli islam dinini dövlət dini еlan еtdi. Onun dövründə Qolkondada saraylar, məscidlər, hamamlar tikilmiş, böyük bağlar salınmışdı.[2]Əsasən Vicayanaqar imperiyasına qarşı yürüşlər etmiş, Krişna çayı və Qodavari çayı arasındakıları fəth edərək Hind okeanı sahillərinə çatmışdı.

Sultanqulu şah məqbərəsi

Ailəsi və ölümü[redaktə | əsas redaktə]

Altı oğlu və dörd qızı vardı:

  1. Heydər xan - atasının sağlığında vəfat etmişdir.
  2. Qütbəddin - şahzadə, qardaşı Cəmşidqulu tərəfindən kor edilmişdir.
  3. Cəmşidqulu bəy - şahzadə - II Qütbşah
  4. Əbdülkərim - atasına üsyan etmiş və edam edilmişdir.
  5. Dövlət xan Dəli - qardaşı İbrahimin dövründə vəfat etmişdir.
  6. İbrahimqulu şah - şahzadə - IV Qütbşah

Sultanqulu 2 sentyabr 1543-cü ildə, oğlu Cəmşidqulu tərəfindən namaz üstə öldürülmüşdür. Ölən vaxtı onun 73 yaşı vardı. Ölümündən sonra Cəmşidqulu taxta keçmiş, digər oğlu İbrahimqulu isə Vicayanaqara qaçmışdı.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Ənvər Çingizoğlu, Baharlı oymağı, "Soy" dərgisi, 6(14), Bakı, 2008, səh.22-79.
  • Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Şərq tarixi: Baharlılar.(I kitab. Bakı, 2013)
  • Orxan Zakiroğlu (Baharlı). Şərq tarixi: Baharlılar.(Ensiklopedik məlumat kitabı) (II kitab. Bakı, 2013)

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,0 1,1 1,2 The Qara-qoyunlu and the Qutb-shāhs (Turkmenica, 10) - V. Minorsky- Cild. 17, No. 1 (1955), səh. 70
  2. Sultanqulu Qütbşah