Super prezidentli respublika

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Super prezidentli respublikaDövlət İdarəetmə Formasıdır ki, hakimiyyət bölgüsü prinsipi mövcuddur, lakin bu formal xarakter daşıyır.Əslində isə hakimiyyət prezident və onun nəzarəti altındakı idarəçilik institutlarının əlində cəmləşmişdir.Avtoritarizmin formalarından biridir.

Xüsusiyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

Çox vaxt super prezidentli respublikalarda prezident hakimiyyətə hakim partiyanın ( hansı ki bu partiya yeganə partiya ola bilər və ya digər partiyalar üçün konstitusiyaya zidd olan üstünlüklərdən istiafadə edə bilər ) lideri olaraq başçılıq edir. Üstəlik, super prezidentli respublikada prezidentin milli konstitusiyada nəzərdə tutulan fövqəladə səlahiyyətlərindən istifadəsi adi prezident respublikasına nisbətən daha genişdir.[1] Super prezidentli respublikalarda prezidentin kostitusiya üzrə səlahiyyətlərinə, qanun qüvvəsində olan fərmanların verilməsi, parlamentin buraxılması, nazirlərin və inzibati-ərazi vahidlərinin rəhbərlərinin vəzifədən azad edilməsi və s. daxildir. Ölkədə super prezidentli respublika rejiminin qurulması “Ömürlük prezidentlik” rejiminin qurulmasına və ya yeni prezidentin formal xarakterli seçkilər yolu keçmiş prezident tərəfindən təyin olunmasına gətirib çıxarar.

Super prezidentli respublikaların növləri[redaktə | əsas redaktə]

V.E.Çirkin özünün “Xarici ölkələrin konstitusiya hüququ” əsərində ( 1997 ) super prezidentli respublikaların 3 növünü qeyd etmişdir:

1. Prezidentli monokratik respublika — elə idarəetmə formasıdır ki, burada prezident yeganə səlahiyyətli partiyaya rəhbərlik edir və bu partiya rəsmi elan olunmuş məcburi ideologiyanın daşıyıcısıdır ( Kvame Nkrumanın dövründə Qana, Əhməd Seku Turenin dövründə Qvineya, Mobutu Seso Sekonun dövründə Zair və s. )

2. Prezidentli hərbi respublika — elə idarəetmə formasıdır ki, dövlət başçısının hərbi çevrilişi nəticəsində yaranmışdır.

3.Sosialist ölkələrdəki prezident respublikası ( Anqola, Benin, Konqo Respublikası, Mozambik ) , hansı ki burada prezident ölkənin yeganə hakim partiyası tərəfindən seçilir.V.E,Çirqinə əlavə olaraq politoloq O.İ.Zaznayev bu növü prezidentli partokratik respublika adlandırmağı təklif edir .

Super prezidentli respublika rejimli ölkələr[redaktə | əsas redaktə]

Super prezidentli respublikanı Latın Amerikası ölkələrinə ( əsasən XIX əsr), həmçinin bir sıra Afriika və postsovet ölkələrinə ( Belarus, Türkmənistan və s.) aid etmək olar.Həmçinin Qazaxıstanın “Ak Jol” adlı müxalif partiyasının rəhbəri Altınbəy Sarsenbayev[2] ( 13 fevral 2006-cı ildə öldürülmüşdür ) Qazaxıstanı super prezidentli respublika adlandırmışdır. Müasir Rusiyanın super prezidentli respublika olaraq göstərilmısi də geniş yayılır, bu xüsusilə də amerikan politoloqu Stiven Fişin əsərlərində özünü göstərir. 1993-cü ildə Rusiyada qurulmuş super prezidentli respublika rejimi haqqında politoloq Liliya Şevtsova da danışır

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Орлов А. Г. Президентские республики в Латинской Америке. — М.: Ибероамериканский центр МГИМО, . — С. 10.
  2. Ратиани Н. «У нас суперпрезидентская страна». — Известия (Москва), 24.06.2004.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]