Uzunbarmaq çay xərçəngi

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
?Uzunbarmaq çay xərçəngi
Astacus leptodactylus
Crayfish-Astacus leptodactylus.JPG
Elmi təsnifat
Aləmi:Heyvanlar
Yarımaləm:Eumetazoylar
Bölmə:İkitərəflisimmetriyalılar
Yarımbölmə:İlkağızlılar
Ranqsız:Ecdysozoa
Tip:Buğumayaqlılar
Yarımtip:Xərçəngkimilər
Sinif:Ali xərçənglər
Dəstə:Onayaqlılar
Yarımdəstə:Pleosimatlar
İnfradəstə:Xərçənglər
Fəsilə:Astasidlər
Cins:Astacus
Növ: Uzunbarmaq çay xərçəngi
Elmi adı
Astacus leptodactylus Eschscholtz, 1823
Sinonimlər
Potamobius leptodactylus
Pontastacus leptodactylus
Mühafizə statusu
Status iucn3.1 LC.svgen:Least Concern
Az qayğı tələb edənlər
Least Concern (IUCN 3.1)
BTTSMB 153745
Wikispecies-logo.svg
Vikinövlərdə
sistematika
Commons-logo.svg
Şəkil
axtarışı
MBMM  6717
HE  46333325

Uzunbarmaq çay xərçəngi Astasidlər fəsiləsinin Astacus cinsinə mənsub növdür.

Təsviri[redaktə | əsas redaktə]

Çay xərçənginin silindrvari baş-döşü 5 baş və 8 döş buğumundan ibarətdir. Ön antenalar 2 qamçılı və bığyanı pulcuqludur. Başın ön hissəsində 2 buğumdan ibarət saplaqlı, fasetli gözlər yerləşir. Rostrum iti ucluqla qurtarır. Döşün 8 heteronom buğumu başla hərəkətsiz birləşib ümumi xitin zirehlə (karapaks) örtülüb baş-döşü əmələ gətirmişdir. Qarın yaxşı inkişaf etmişdir və baş-döşün altına bükülmür. Zireh hamar və ya qırışıqlı, qabarıqlı ola bilər. Çay xərçəngində oynaqlı ətrafların ümumi sayı 19 cütə çatır. Köndələn xətlə 2 hissəyə bölünmüş telsonla birləşmiş uropodlar yaxşı inkişaf etmişdir. Birinci cüt gəzmə ayaqları güclü qısqaclar əmələ gətirmişdir. Digər gəzmə ayaqları bir şaxəlidir. Bütün qəlsəmələr salxım şəkillidir. A.leptodactylus növü üçün kəskin cinsi dimorfizm səciyyəvidir. Erkək fərdlər, bir qayda olaraq, ölçüsünə, kütləsinə və qısqaclarının iriliyinə görə eyni yaşda olan dişiləri xeyli üstələyir. Biologiyası. Xərçəng fərdləri cinsi yetkinliyə 3 yaşında çatır. Mayalanma payız aylarında baş verir. Nəsil verimi aprel-may aylarını əhatə edir. Dişilərdə qarınaltı nahiyədə qarın ayaqlarına yapışdırılmış ziqotaların sayı geniş hüdudda dəyişilir. Polifaq orqanizm olub bitki və heyvan qalıqları ilə qidalanır. Qiymətli əmtəəlik bioloji məhsuldur. Xüsusi təsərrüfatlarda yetişdirilir.

Yayılması[redaktə | əsas redaktə]

Astacus cinsinin bütün nümayəndələri Xəzər-liman faunistik kompleksinə mənsubdur. Çay xərçəngi hazırda Avropanın bütün şirin su sututarlarında yayılmışdır. Xərçəng Araz (Naxçıvan) su anbarının balıqlardan sonra ikinci vətəgə əhəmiyyəti daşıyan bioloji məhsuludur. Su anbarı şəraitində populyasiyanın bioloji və ekoloji xüsusiyyətləri ətraflı öyrənilmişdir.

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  • Araz su anbarının hidrofaunası. Naxçıvan: Əcəmi, 2017, s. 171-177.
  • Bayramov A.B. Naxçıvan su anbarında çay xərçəngi-Astacus leptodactylus Esch. fərdlərinin boy və çəki artımı // AMEA Naxçıvan Bölməsinin Xəbərləri. Təbiət və texniki elmlər seriyası, 2007, №4, s. 159-164.
  • Bayramov A.B. Naxçıvan su anbarında çay xərçənginin (Astacus leptodactylus) bioekoloji xüsusiyyətləri// AMEA Zoologiya İnstitutunun əsərləri. Bakı: Elm, 2006, XXVIII bur. s. 144-148.
  • Qasımov Ə.H. Azərbaycan faunası. Xərçənglər (Crustacea). Bakı: Elm, 1976, 250 s.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]