Vilhelmina

Vilhelmina
nid. Wilhelmina Helena Pauline Marie
IV Niderland kraliçası
23 noyabr 1890 – 4 sentyabr 1948
Əvvəlki	III Vilhelm
Sonrakı	Yuliana
Şəxsi məlumatlar
Doğum tarixi	31 avqust 1880(1880-08-31)[…]
Doğum yeri	Haaqa, Cənubi Hollandiya, Niderland
Vəfat tarixi	28 noyabr 1962(1962-11-28)[…] (82 yaşında)
Vəfat yeri	Niderland
Dəfn yeri	Nive kerk
Fəaliyyəti	monarx
Atası	III Vilhelm
Anası	Valdek və Pirmontlu Emma
Həyat yoldaşı	Meklenburq-Şverinli Henri (1901–1934)
Uşağı	Yuliana
Ailəsi	Oran sülaləsi
Təltifləri
Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Vilhelmina (nid. Wilhelmina Helena Pauline Maria van Oranje-Nassau; 31 avqust 1880^[…], Haaqa, Cənubi Hollandiya – 28 noyabr 1962^[…]) — IV Niderland kraliiçası.

1880-ci ildə Nordeynde sarayında dünyaya gəldi. Atası Niderland kralı III Vilhelm, anası isə onun ikinci xanımı Valdek və Pirmontlu Emmadır. Doğulduğu əsnada böyük qardaşı Şahzadə Aleksandr vəliəhd idi. Atasının əmisi Şahzadə Frederikin 1881-ci ildə, böyük qardaşı Şahzadə Aleksandrın isə 1884-cü ildə vəfat etməsiylə ailənin kişi şəcərəsi sonlandı və Vilhelmina Niderland taxt-tacının yeganə varisi oldu. Uşaqlıq illəri boyunca yaşlı atasın bağlı qaldı və vaxtının çoxunu onunla keçirdi.

Atasının 1890-cı ildə vəfat etməsinin ardından hələ 10 yaşında ikən anasının naibəliyi altında taxta çıxarıldı. Taxta çıxdıqdan sonrakı ilk rəsmi səfəri isə 1895-ci ildə Böyük Britaniyaya oldu. Kraliça Viktoriya ilə görüşdü və onda xoş təəssürat yaratdı. 18 yaşının tamam olduğu 1898-ci ildə hakimiyyəti təkbaşına ələ aldı. 6 sentyabrda keçirilən inaqurasiya mərasimiylə suveren monarx kimi and içdi.

7 fevral 1901-ci ildə Haaqada Meklenburq-Şverin hersoqu II Fridrix Fransiskin ən kiçik oğlu Şahzadə Henriylə evləndi. Evlilikləri boyunca ərinə sadiq qalsa da, ərinin bir neçə məşuqəsi və bunlardan dünyaya gələn nigahdan kəanr övladları vardı. Yalnız varis dünyaya gətirmək adına baş tutan formal bir evlilik idi. Kraliça Vilhelmina bu nigahdan bir neçə dəfə hamilə qalsa da, bunlardan yalnız biri sağlam doğuşla nəticələndi.

• Erkən doğuş (9 noyabr 1901)
• Ölü doğulan bir oğlan uşağı (4 may 1902)
• Erkən doğuş (23 iyul 1906)
• Yuliana, Niderland kraliçası
• Erkən doğuş (23 yanvar 1912)
• Erkən doğuş (20 oktyabr 1912)

Birinci Dünya müharibəsi öncəsində Alman imperatoru II Vilhelmi ziyarət edən Kraliça Vilhelminanın almanlarla münasibətləri yaxşı deyildi və alman işğalından çəkinirdi. Müharibə boyunca bitərəf qalsa da, holland gəmilərinin hərəkətinin məhdudlaşdırılması xarici ticarətə böyük zərər vurdu. Müharibənin ən qızğın dövrlərində cəbhə bölgələrinə səfər etdi və yerli əhaliylə yaxın oldu. Hərbi təlimlərdə şəxsən iştirak etdi. Müharibənin ardından yayılan sosialist-kommunist hərəkatı Niderlandda yayılmışdı. Ölkədə monarxiyanı ləğv etmək və parlamenti ələ keçirmək cəhdləri isə kraliçanın xalqın nəzərindəki şəxsi nüfuzu səbəbilə uğursuzluqla nəticələndi. Müharibənin ardından ölkədən qaçan Alman imperatoru II Vilhelm Hollandiyadan siyasi sığınacaq tələb etdi. Antanta ölkələrinin imperatoru geri almaq istəkləri isə kraliça tərəfindən geri çevrildi.

Müharibənin ardından ailəsindən qalan şəxsi sərvətini Amerika birjalarında sərmayə olaraq istifadə etdi və beləcə, Avropanın ən varlı monarxı oldu. Onun xüsusilə Hollandiyada müxtəlif sənaye sahələrinə investisiya yatırması ilə 1920-1930-cu illərdə ölkədə sənaye çevrilişi oldu. Aparılan hidravlik proyektlərlə su altında qalan xeyli torpaq geri qazanıldı və kənd təsərrüfatına təkan oldu. 1939-cu ildə Nasist Almaniyasından qaçan yəhudilər üçün Vesterbork qəsəbəsi yaxınlığında qaçqın düşərgəsi salındı.

10 may 1940-cı ildə nasistlər Niderlandı işğal etdi. İngilislərə olan şəxsi nifrətinə baxmayaraq, Britaniya kralı VI Corcun göndərdiyi hərbi gəmiylə Kraliça Vilhelmina və ailəsi ölkədən qaçmağa məcbur oldu. Monarx ailəsinin Britaniyaya çatdığı 13 mayda Zelandiya regionundakılar istisna olmaqla, bütün Niderland hərbi birlikləri nasistlərə təslim oldu. Dərhal Londonda yeni bir hökumət kabineti quran Kraliça Vilhelmina sürgündə olmağına baxmayaraq xalqına səsləndi və xalqının azadlığı uğrunda fəaliyyətinə başladığını elan etdi.

24 iyun 1942-ci ildə Franklin Ruzveltin dəvətiylə ABŞ-a rəsmi səfərə yollandı və 11 avqustadək davam edən rəsmi danışıqlarla İttifaq birliklərini dəstəklədiyini bildirdi. 5 avqustda ABŞ Konqresində çıxış etdi və bunu edən ilk qadın monarx oldu. Ardından yeni doğulan nəvəsinin vəftiz mərasimi səbəbilə o əsnada Kanadada sürgündə olan qızı Şahzadə Yuliananın yanına yollandı və Britaniyaya dönməzdən öncə bir müddət burada istirahət etdi.

1945-ci ilin martında, hələ müharibə bitmədən işğaldan azad olunmuş Niderland torpaqlarına səyahət etdi. Burada yerli xalq tərəfindən coşquyla qarşılandı. Müharibənin ardından Kraliça Vilhelmina öz sarayına dönəmk yerinə Haaqadakı şəxsi malikanəsində qalmağa qərar verdi və 8 ay boyunca burada yaşadı. Bu dövrdə səhhəti pisləşməyə başladı və bu səbəblə, qızı Şahzadə Yuliana 1947-ci ilin ikinci yarısından etibarən bəzi dövlət işlərinə anasının rəsmi təmsilçisi olaraq qatıldı. Nəhayət, 4 sentyabr 1948-ci ildə 57 il 286 günlük səltənətin ardından taxtdan çəkildiyini elan etdi. Taxt-tacı qızına buraxdı və Niderland şahzadəsi əlahəzrət Şahzadə Vilhelmina (ing. Her Royal Highness Princess Wilhelmina of the Netherlands) olaraq anılmağa başlandı. Bu tarixdən etibarən ictimaiyyət arasında nadir hallarda görülsə də, ömrünün sonlarında ölkə miqyasında səyahətə çıxdı və beləcə, yerli xalqın gözündə monarx ailəsinin nüfuzunun bərpa edilməsində mühüm rol oynadı.

28 noyabr 1962-ci ildə yaşadığı Het-lu sarayında ürək çatışmazlığı səbəbilə vəfat etdi. 8 dekabrda baş tutan cənazə mərasiminin ardından Delftdəki Nive kerk ailə məzarlığına dəfn olundu. Vəsiyyətinə əsasən, ölümün əbədi həyatın başlanğıcı olduğunu bildirməsi üçün mərasimə hər kəs ağ geyimdə iştirak etdi.

Mənbə

Ədəbiyyat

• Hubbard, Robert H. (1977). Rideau Hall: An Illustrated History of Government House, Ottawa, from Victorian Times to the Present Day. Montreal: McGill-Queen's University Press. ISBN 978-0-7735-0310-6
• Wilhelmina. (1959). Eenzaam maar niet alleen. Amsterdam: Ten Have Uitgevers Kok. ISBN 978-90-259-5146-7. Full text (pdf, 8 MB) online.
• Cees Fasseur, Wilhelmina: De jonge koningin, 1998, ISBN 9050185045
• Van Kleffens, Eelco (1983). Belevenissen II 1940–1958 [Experiences II 1940–1958] (in Dutch). Alphen aan de Rijn. pp. 115–117. ISBN 978-90-218-3095-7
• Hazelhoff, Erik (2003). In Pursuit of Life. Thrupp, Stroud, Gloucestershire: Sutton. p. 188. ISBN 978-0-7509-3281-3
• van der Zee, Henri A. (1998). The Hunger Winter: Occupied Holland 1944–1945. University of Nebraska Press. pp. 200–203. ISBN 978-0-8032-9618-3
• State, Paul F. (2008). A Brief History of the Netherlands. New York: Infobase. ISBN 978-1-4381-0832-2
• Hicks, Pamela (2012). Daughter of Empire: My Life as a Mountbatten. Toronto: Simon & Schuster. ISBN 978-1-4767-3382-1
• Jørgen Pedersen (2009). Riddere af Elefantordenen, 1559–2009 (in Danish). Syddansk Universitetsforlag. p. 467. ISBN 978-87-7674-434-2
• M. & B. Wattel (2009). Les Grand'Croix de la Légion d'honneur de 1805 à nos jours. Titulaires français et étrangers. Paris: Archives & Culture. pp. 21, 500, 598. ISBN 978-2-35077-135-9