Xertvisi

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Xertvisi
gürc. ხერთვისის ციხე
Kelyje link Akhaltsikheės.jpg
41°28′46″ şm. e. 43°17′08″ ş. u.
Ölkə
Yerləşir Samtsxe-Cavaxeti
Tikilmə tarixi e.ə. II əsr (ilk)
X əsr (yenidən)
Üslubu Gürcüstan memarlığı
Xertvisi qalası (Gürcüstan)
Belgian road sign S32.svg
Xertvisi qalası
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Xertvisi qalası (gürc. ხერთვისის ციხე, translit. xertvisis tsixe) — Gürcüstan Respublikasının Samtsxe-Cavaxeti diyarında qədim dövrlərə aid qala. Bu, Gürcüstandakı ən qədim qalalardan biridir və Gürcüstandakı feodal dövrü boyunca istifadə edilmişdir. Xertvisi qalası Gürcüstan tarixində əsrlər boyu əhəmiyyətli bir rola malik olmuşdur. Qala 24 oktyabr 2007-ci il tarixindən bəri YUNESKO Ümumdünya irsi siyahısındadır.[1]

Coğrafiyası[redaktə | əsas redaktə]

Xertvisi qalası Gürcüstan Respublikasının Samtsxe-Cavaxeti diyarında, qədim Mesxetiya vilayətində yerləşir. Qala KürParavani çaylarının kəsişdiyi dar kanyondakı yüksək qayalıq təpənin üzərində yerləşir.

Tərkibi[redaktə | əsas redaktə]

Qalanın daxilində tikilmiş bir neçə tikili mövcuddur. Qalanın daxilində bir kilsə, və bir neçə güclü qüllələr var. Qalanın su mənbəyi şimal-qərbindəki tuneldir.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Qala ilk dəfə e.ə. II əsrdə inşa edilmişdir. Qalanın daxilində yerləşən kilsə 985-ci ildə, mövcud sədd isə 1354-cü ildə inşa edilmişdir. Xertvisi qalası bir əfsanəyə görə, Böyük İsgəndər tərəfindən məhv edilir.

Qala X–XI əsrlərdə Mesxetiya vilayətinin inzibati-mərkəzi idi. Bu qala XII əsrdə qəsəbəyə çevrilir, ancaq XIII əsrdə monqollar tərəfindən məhv edilir və XV əsrdə qədər öz gücunu itirir. Qalanın nəzarəti XV əsrdə Mesxetiya vilayətinin hökmdar sülaləsi olan Cakeli xanədanı tərəfindən ələ alınır. Osmanlı imperiyası XIV əsrdə Gürcüstanın cənub bölgələrinə soxulur və o əraziləri ələ keçirir. Qlanın nəzarətiö nvbəti 300 ildə Osmanlı imperiyasının əlində qalır.

XIX əsrin axırlarında gürcürus orduları itirilmiş əraziləri Osmanlı imperiyasından geri alır, Xertvisi isə Rusiya və Gürcüstan qoşunlarının hərbi bazasına çevrilir.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. "Vardzia-Khertvisi". whc.unesco.org (ingilis). YUNESKO Ümumdünya irsi. July 3, 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: July 5, 2019.

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  • Maraqaşvili, G. (2013). "მარსაგიშვილი, „ხერთვისის ციხის წმინდა გიორგის ეკლესია"". // „ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია“, (რედ. ვალერი ასათიანი) (ingilis). səh. 500–505.
  • Vaxuşti (1941). „აღწერა სამეფოსა საქართველოსა“ (gürcü). Tbilisi. səh. 129–130.
  • Takayşvili, E. (1909). МАК XII (gürcü). Sankt-Peterburq.
  • Vaxuşti (1885). „საქართველოს ისტორია“ (gürcü). Tiflis. səh. 146.
  • D. Bakradze, D. Bercenişvili, N. Vaçeyşvili, İ. Elizbaraşvili, T. Çaçxunaşvili (2000). „ისტორიულ ხუროთმოძღვრული გზამკვლევი“ (gürcü). Tbilisi. səh. 105–107.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]