Yaponlar

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Yaponlar
yap. 日本人
Japanese People.jpg
Murasaki ŞikibuOda NobunaqaTokuqava İeyasuMeyciİto HirobumiAkiko YosanoHideki YukavaAkihito
Ümumi sayı
≈ 130 mln.
Yaşadığı ərazilər
Flag of Japan.svg Yaponiya 127 000 000
Flag of Brazil.svg: 1 500 000 [1]

Flag of the United States.svg 1 204 205 [2]
Flag of the People's Republic of China.svg 127 282 [3]
Flag of the Philippines.svg 120 000 [4]
Flag of Canada.svg 98 900 [5]
Flag of Peru (state).svg 90 000 [6]
Flag of Australia.svg 71 013 [7]
Flag of the United Kingdom.svg 63 017 [8]
Flag of Thailand.svg 45 805 [9]
Flag of Germany.svg 36 960 [10]
Flag of Argentina.svg 34 000 [11]
Flag of France.svg 30 947 [12]
Flag of South Korea.svg 28 320 [13]
Flag of Singapore.svg 23 000 [14]
Flag of the Republic of China.svg 20 373 [15]
[[Şəkil:|border|22px]]: 20 000 [16]
Flag of Mexico.svg 20 000 [17]
Flag of Bolivia.svg 14 000 [18]
Flag of New Zealand.svg 13 447 [19]
Flag of Italy.svg 12 156 [20]
Flag of Indonesia.svg 11 263 [21]
Flag of Paraguay.svg 10 321
Flag of Chile.svg: 10 000
Flag of Vietnam.svg 9468 [22]
Flag of Malaysia.svg 9142 [23]
Flag of Switzerland.svg 8499 [24]
Pro-Independence Flag of New Caledonia.svg 8000 [25]
Flag of Spain.svg 7046 [26]
Flag of the Netherlands.svg 6616 [27]
Flag of Belgium (civil).svg 6519 [28]
Flag of the Marshall Islands.svg 6000 [29]
Flag of Palau.svg 5000 [30]
Flag of Russia.svg 2137 [31]

Dili

Yapon dili

Dini

Sintoizm, Buddizm

Yaponlar (yap. 日本人 nihoncin/nipponzin) — Yaponiya[1][2][3][4][5] əhalisinin 98 % çoxunu təşkil edirlər. Yaponlar yapon dilində danışırlar.

Sayı və yayılması[redaktə | əsas redaktə]

Dünyada sayları 130 milyon nəfər təşkil edir. Bundan 127 milyonu Yaponiya, 1,2 milyonu ABŞ (KaliforniyaHavay adaları), 1,5 milyonu Braziliya, 99 mini Kanadada yaşayır. Yaponlar Avropa, Asiya, Avstraliya və Amerika ölkələrində belə yaşayırlar.

Dövlət[redaktə | əsas redaktə]

Yaponların böyük əksəriyyəti Yaponiya ərazisində yayılmışlar. Dövlətin keçmiş adı Yaponiya imperiyası («Day Hippon» yap. 大日本) olmuşdur. Yapon dilindən hərfi mənası «Böyük Yaponiya» adlanır. Yaponların ilk qədim dövləti Yamatodur.

Adət-ənənə və mədəniyyət[redaktə | əsas redaktə]

Yaponların ənənəvi yaşayış evləri şəbəkə ilə inşa edilən 1 və ya iki mərtəbəli evlər olmuşdur. Divarları cərcivələrlə örtülürdü. Üzərlərinə isə kağız və katon yapışdırılırdı. Döşəmə taxtadan ibarət olsada üzəri isə xüsusi materialla örtülürdü. Onlar yerə xalı və ya xalça salmırdılar. Stol, stul və ya kreslolar ancaq qonaq otağına qoyulurdu. Onların stulları nisbətən kiçik olurdu. Əsasən dizlərini qatlayaraq otururdular. Oturduqları yerə döşəkcə sərilirdi. Olar yatağda deyil döşəmədə xüsusi örtütün üzərində yatırlsr. Başlarının altına isə yastıq deyil kiçik taxta qoyurlar. Evlər şəkillrllə bəzədilir. Bu şəkillərdə təbiət görüntüləri və ya aforizm (məsəl) yazıları təsvir olunur. Bu tip evlər Kakemono adlanır. Yaponların seçilmiş incənət sahəsi klassik yapon qravyura sənətidir. Yaponların milli geyimləri Kimano (yap. 着物)adlanır. Bu kişi və qadınların üst geyimləridir. Kəmər Obi adlanır. Ayaqlarına ağ corab geyinirlər. Bu corabların xüsusiyyəti baş barmaqları ayrı olur. Bu corablar Tabi adlanır. Yayda isə kimanonun yüngül variantı geyinilir və Yokata adlanır. İki növ ayaqqabı geyinilirdi: Cori-rezin və dəri, Heta-taxtadan. Hazırda bu geyimlər əsasən toylarda geyinilir.

Qadınların geyimləri kişilərin geyimlərindən qol biçimlərinə görə fərqlənir. Qol hissə həmdə cib rolunu oynayır.

Yaponların qədim dəfn adətləri vardır. Hazırda isə Buddizm dəfn adətləri geniş yayılmışdır[6][7].

Təsərrüfat[redaktə | əsas redaktə]

Ənənəvi olaraq düyü istehsalı ən başlıca yer tutur. Üstəlik yaponlar çay, tərəvəz və sitrus meyvələri əkirlər. Ən geniş yayılmış təsərrüfat sahəsi ipəkçilik və balıqçılıqdır. Yaponiya zəngin ehtiyyatlara malik olmayan dövlət olmasına baxmayaraq xalqın birliyi, ümumi mənafe və yüksək təhsil sayəsində dünyanın ən inkişaf etmiş ölkələrindən birinə çevrilmişdir. Xüsusi ilə İkinci Dünya müharibəsindən sonra inkişaf daha aydın sezilir. Onlar maşınqayırma və elektroenergetika və çihazqayırma sahəsində dünyada öz sözünü deyir.

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  • Yaponlar // Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası (10 cilddə). — V cild. Bakı, 1981. — S. 79.
  • Энциклопедия «Народы и религии мира», под ред. В. А. Тишкова. — М., 1989.
  • Энциклопедия «Мифы народов мира» в 2 т. — М., 1980.
  • Токарев С. А. Религии в истории народов мира. — М., 1976.
  • Yapon yeməkləri. — Minsk: АСТ Harvest, 2006.
  • Сахоко Кадзи, Норико Хама, Джонатан Райс.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. "Japanese ethnicity". Encyclopædia Britannica. http://www.britannica.com/eb/article-23250/Japan.
  2. "Japan. B. Ethnic Groups". Encart. http://encarta.msn.com/encyclopedia_761566679_5/Japan.html.
  3. "人類学的にはモンゴロイドの一。皮膚は黄色、虹彩は黒褐色、毛髪は黒色で直毛。言語は日本語。" ("日本人". Kōjien. Iwanami.)
  4. "人類学上は,旧石器時代あるいは縄文時代以来,現在の北海道〜沖縄諸島(南西諸島)に住んだ集団を祖先にもつ人々。" ("日本人". マイペディア. 平凡社.)
  5. "日本民族という意味で、文化を基準に人間を分類したときのグループである。また、文化のなかで言語はとくに重要なので、日本民族は日本語を母語としてもちいる人々とほぼ考えてよい。" ("日本人". エンカルタ. Microsoft.)
  6. Yaponların dəfn adətləri
  7. Двустадийная погребальная обрядность Японии и Окинавы как культурная модель (rus.)