Məzmuna keç

Yuxarı Qılıçbağ

Vikipediya, azad ensiklopediya
Yuxarı Qılıçbağ
39°58′49″ şm. e. 46°47′09″ ş. u.HGYO
Ölkə
Tarixi və coğrafiyası
Mərkəzin hündürlüyü 869 m
Yuxarı Qılıçbağ xəritədə
Yuxarı Qılıçbağ
Yuxarı Qılıçbağ

Yuxarı Qılıçbağ,[1] və ya Yuxarı Qılıcbağ,[2] həmçinin Verin Qlıçbağ[3], və ya Verin Qılıçbağ[1] — Azərbaycan Respublikasının Xocalı rayonunun ərazisində keçmişdə mövcud olmuş kənd. Ehtimal edilir ki, bu keçmiş kəndin ərazisi hal hazırda Xocalı rayonunun[3][4][5] Xanabad kənd inzibati ərazi dairəsinin[3][6][7] tərkibinə daxil olunur. Hal hazırda, Azərbaycan Respublikasının inzibati ərazi bölgüsündə Xocalı rayonunun tərkibində bu adda kənd qeyd olunmur, bu kəndin yaxınlığındakı başqa bir kəndə birləşdirildiyi və ya ümumiyyətlə ləğv edildiyi ehtimal edilir.[6][7]

Tarixi

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Burada ilkin yaşayışın XIX əsrin əvvəllərinə aid olduğu deyilir.

XX-ci əsrin əvvəllərində dərc edilmiş Qafqaz diyarının xəritəsində Xanabaddan (mənbədə i.ə.rus orf. Ханабатъ — Xanabat) şimal-qərb istiqamətində Klıçbaq (i.ə.rus orf. Клычбагъ) adında yer göstərilir, Xanabaddan cənub-qərb istiqamətində isə Kut Klıçbaq (i.ə.rus orf. Кут Клычбагъ) göstərilir[8]. Qafqaz Hərbi-Topoqrafiya Şöbəsinin nəşr etdiyi Qafqaz diyarının beşverstlik xəritəsinin əlifba göstəricisində "Klıç-baq" (i.ə.rus orf. Клыч-багъ) və "Klıç-baq kt." (i.ə.rus orf. Клыч-багъ кт.) qeyd olunur, bu mənbəyə əsasən "kt." (i.ə.rus orf. кт.) "kutan" (i.ə.rus orf. кутанъ) mənasındadır[9]. 1995-ci ildə dərc edilmiş Rusiya memarlıq irsinin terminləri lüğət-qlossarisinə əsasən, "kutan[rus.]" sözü Şimali Qafqaz qış otlaqlarında çobanların dayanacağı mənasını daşıyır[10]. Bu mənbələrdən görünən budur ki, Xanabaddan şimal-qərb istiqamətində göstərilmiş yer Qılıçbağın özü idi (qeyd olunmuş mənbələrdə: Klıçbaq və ya Klıç-baq), Xanabaddan cənub-qərb istiqamətində göstərilmiş yer isə Qılıçbağ "kutan"ı (qeyd olunmuş mənbələrdə: Kut Klıçbaq və ya Klıç-baq kt.) — yəni Qılıçbağın qışlağı idi.

XX-ci əsrin ortalarında ABŞ Ordu Xəritə Xidməti Ordu Xəritə Xidməti[ing.] tərəfindən tərtib edilmiş xəritədə Xanabaddan şimal-qərb istiqamətində Klişbaq (ing. Klishbag) adında yer göstərilir, Xanabaddan cənub-qərb istiqamətində — Xanabadla Əsgəran arasında isə Aşağı Qılıçbağ (mənbədə — ing. Ashaga-Klishbag — Ashaqa-Klişbaq) göstərilir[11]. Bu mənbə də nəzərə alınsa, görünən budur ki, Qılıçbağ "kutan"ı (yəni Qılıçbağın qışlağı) sonradan Aşağı Qılıçbağa döndü. Bunları nəzərə alaraq, qeyd edilmiş mənbələrdəki Qılınçbağın Yuxarı Qılıçbağ olduğunu ehtimal etmək olar.

Kənd Sovet vaxtı Azərbaycan SSR-nın inzibati-ərazi bölgüsünün 1961-ci,[12] 1964-cü,[13] 1968-ci[3] illərin nəşrlərinə əsasən o zamanlar mövcud olmuş Stepanakert rayonunun Xanabad kənd Sovetinin nəzdində idi və orada Verin Qlıçbağ adı ilə qeyd olur, amma 1979-cu[4] il nəşrli Azərbaycan SSR-nin inzibati ərazi bölgüsündə bu kənd artıq qeyd olunmur.

Azərbaycan SSR Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin 15 may 1978-ci il tarixli Fərmanı ilə Stepanakert rayonu mərkəzinin Stepanakert (indiki Xankəndi[5]) şəhərindən Əsgəran fəhlə qəsəbəsinə keçirilməsi və Stepanakert rayonunun Əsgəran rayonu adlandırılması haqqında Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti Xalq Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin qərarı təsdiq edilmişdi.[4] Həmçnin, 26 noyabr 1991-ci il tarixində Azərbaycan Respublikasının Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətini ləğv etmək haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu № 279-XII ilə Azərbaycan Respublikasının Ali Soveti Stepanakert şəhərinin tarixi adını qaytarılmaqla Xankəndi şəhəri adlandırılmasını, Əsgəran rayonunun ləğvini, Xocalı şəhəri mərkəz olmaqla Xocalı rayonu yaradılmasını, ləğv edilmiş Əsgəran rayonunun ərazisi Xocalı rayonunun tərkibinə verilməsini qərara aldı.[5] Bununla, keçmiş yaşayış məntəqəsi hal hazırda Xocalı rayonunun Xanabad kənd inzibati ərazi dairəsinin ərazisində yerləşmiş olur.

Keçmiş kəndin ərazisi 1990-cı illərin əvvəllərində Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdir. 19–20 sentyabr 2023-cü ildə aparılan lokal xarakterli antiterror əməliyyatları nəticəsində Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin nəzarətinə qaytarılmışdır.[14]

Coğrafiyası və iqlimi

[redaktə | vikimətni redaktə et]

İqlimi mülayimdir[mənbə göstərilməlidir] . Cənub–qərbdən Aşağı Qılıncbağ kəndilə həmsərhəddir.

Əhalisi

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Əhalisinin sayı 700 nəfərə yaxındır[mənbə göstərilməlidir] . SSRİ dövründə (daha dəqiqi 1990-cı ildə) kənddə 30 ev var idi. Bu 30 evin 12-si ermənilərə, 17-i azərilərə, 1-i fars millətinin nümayəndəsinə aid olduğu deyilir[mənbə göstərilməlidir] .

Nəqliyyat

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Kənddə ən böyük küçə Koroğlu küçəsi idi[mənbə göstərilməlidir] . Həmçinin burada Münəvvər Kələntərli küçəsi, tarixi Qılıncbağ yolu mövcuddur[mənbə göstərilməlidir] .

Həmçinin bax

[redaktə | vikimətni redaktə et]

İstinadlar

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  1. 1 2 AZƏRBAYCAN TOPONİMLƏRİNİN ENSİKLOPEDİK LÜĞƏTİ. İKİNCİ CİLD. BAKI: ŞƏRQ-QƏRB. Redaktor: Rübabə Əliyeva. Tərtibçilər: Rübabə Əliyeva, Qara Məşədiyev, Roza Eyvazova, Gülşən Axundova, Şəms Qocayeva. Rəyçilər: İsmayıl Məmmədov, Fikrət Xalıqov. 2007. 263. ISBN ISBN 978-9952-34-156-0.
  2. ↑ B.Ə.Budaqov, Q.Ə.Qeybullayev. QARABAĞIN ETNİK MƏSKUNLAŞMA TARİXİ VƏ TOPONİMLƏRİ (az.). Bakı: "Region Press" MMC. 2022. 433. ISBN 978-9952-561-12-8.
  3. 1 2 3 4 AZƏRBAYCAN SSR İNZİBATİ-ƏRAZİ BÖLGÜSÜ (az.) (3). Bakı: Azərnəşr. 1968. 114. 29 dekabr 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 dekabr 2023.
  4. 1 2 3 Azərbaycan SSR İnzibati-ərazi bölgüsü (az.) (4). Bakı: Azərnəşr. 1979. 116, 217. 29 dekabr 2023 tarixində arxivləşdirilib.
  5. 1 2 3 "Azərbaycan Respublikasının Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətini ləğv etmək haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ QANUNU". Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası. 26 noyabr 1991-ci il. 2012-04-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-01-03.
  6. 1 2 "İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı, 2024". www.azstat.org (az.). 7 aprel 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 mart 2024.
  7. 1 2 İNZİBATİ ƏRAZİ BÖLGÜSÜ TƏSNİFATI, 2024 (PDF). BAKI: AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ DÖVLƏT STATİSTİKA KOMİTƏSİ. Təsnifat T.Y.Budaqovun rəhbərliyi ilə Y.X.Yusifov, V.H.Məmmədəlizadə, L.H.Salamzadə və F.E.Qocayev tərəfindən işlənib hazırlanmışdır. 2024. 58.
  8. ↑ "1926 Карта Кавказского края 1:210K. Военно-топографическая карта Кавказского края. Масштаб в 5 верст в дюйме. Составлена в топографическом отделе Кавказского военного округа. Подробная карта Кавказского края - одна из фундаментальных карт юга Российской империи. Издавалась в Тифлисе несколько раз, с исправлениями: в 1869 году (55 листов), в 1871 году (26 листов) и в 1892 году (58 листов). В дальнейшем дополнялась картами, составленными по съемкам прилегающих территорий. В период с 1902 по 1914 год карта была полностью исправлена, и количество ее листов достигло восьмидесяти трех". retromap.ru (rus).
  9. ↑ Д. Д. Пагиревъ. Алфавитный указатель къ пятиверстной картѣ Кавказскаго края, изданія Кавказскаго Военно-Топографическаго Отдѣла. Въ приложеніи: „Перечень нѣкоторыхъ книгъ, статей и замѣтокъ о Кавказѣ“ и сборный листъ пятиверстной карты (rus). ТИФЛИСЪ. Типографiя К. П. Козловскаго, Головинскiй прос., 12: Совмѣстное изданіе Кавказскаго Отдѣла ИМПЕРАТОРСКАГО Русскаго Географическаго Общества и Кавказскаго Военно-Топографическаго Отдѣла. 1913. Səhifələr: X, 136. 10 noyabr 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 avqust 2026.
  10. ↑ В.И. ПЛУЖНИКОВ. Термины российского архитектурного наследия. СЛОВАРЬ-ГЛОССАРИЙ (PDF) (rus). Москва: «ИСКУССТВО». 1995. Səhifə 81. ISBN 5 - 210 - 01984 - 5. 5 iyul 2023 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2 avqust 2026.
  11. ↑ "1954 Европейская часть СССР 1:250K. Американская карта Европейской части СССР. Сборная карта, составленная из листов американских карт серии N501 в масштабе 1:250,000. Издание 1948-1954 годов. Prepared by the Army Map Service (LU), Corps of Engineers, U.S. Army, Washington, D.C. Eastern Europe. Edition 2-AMS Series N501. Scale 1:250,000. Compiled from the maps of U.S.S.R., 1:100,000, General Staff of the Red Army, 1934-39. Географическая координатная сетка". retromap.ru (ingilis).
  12. ↑ Azərbaycan SSR İNZİBATİ-ƏRAZİ BÖLGÜSÜ (az.). Bakı: Azərnəşr. 1961. 175. 29 dekabr 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 dekabr 2023.
  13. ↑ Азербайджанская ССР АДМИНИСТРАТИВНО-ТЕРРИТОРИАЛЬНОЕ ДЕЛЕНИЕ (rus) (2). Баку: Азернешр. 1964. 154. 29 dekabr 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 dekabr 2023.
  14. ↑ "Азербайджан вернул себе Карабах. Поставлена ли точка в конфликте?". BBC News Русская служба (rus). 16 oktyabr 2023. 18 oktyabr 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 yanvar 2024.

Xarici keçidlər

[redaktə | vikimətni redaktə et]
Mənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Yuxarı_Qılıçbağ&oldid=9025571"