Zaqatala üsyanı (1830)

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

1830-cu il Zaqatala üsyanı - çar Rusiyasının müstəmləkə siyasətinə qarşı xalq üsyanı.

Üsyanın səbəbləri[redaktə | əsas redaktə]

XIX əsrin 20-30-cu illərində Rusiya çarı I Nikolay müstəmləkə rejimini Qafqazda daha da möhkəmləndirmişdi. Qafqazdakı qonşu xalqlara nisbətən çarizmin Şimali Azərbaycanda milli, dini və ictimai zülmü daha dözülməz idi. Müxtəlif çinli çar məmurları Şimali Azərbaycanda xalqın milli sərvətini acgözlüklə mənimsəyir, əhalinin milli hessiyyətinə toxunur, təhqir edir, insan ləyaqətinin alçaldırdı. Xanlara, bəylərə,ağalara və onların ailə üzvlərinə, qohumlarına divan tuturdular. Onların torpaqları və əmlakları xəzinənin ixtiyarına keçirilirdi.

Özlərini mütləq hakim hesab edən komendantlar imperiya qanunlarına heç bir məhəl qoymurdular. Əhalinin əksəriyyətini təşkil eedən kəndlilər torpaqsızlıqdan zinhara gəlmişdi. Müstəmləkəçilərə qarşı narazılığı artıran bir səbəb də çarın mənfur köçürmə siyasəti idi. Ermənilərin, almanların və rusların Azərbaycanda məskunlaşdırılması, onlara əlahiddə imtiyazlar verilməsi, yüz minlərlə desyatin torpaqla təmin edilməsi vəziyyəti daha da ağırlaşdırırdı.

Car-Balakən camaatlığının ləğvi[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycan əyalətlərində komendantlıq adlanan hərbi idarələrlə əvəz edilməsinə baxmayaraq, Car-Balakən camaatlığı nda daxili muxtariyyət hələ də qalmaqda idi. Bu, çarizmin Qafqazdakı müstəmləkəçilik siyasətinə uyğun gəlmirdi. Çarizm in niyyəti əvvəlcə camaatlığın daxili muxtariyyətini ləğv etmək, sonra isə əyalətin ərazisindən hərbi istinadgah kimi istifadə edib dağlıların milli-azadlıq hərəkatını boğmaq idi.

General İ.F.Paskeviç yerli əhalinin gözləmədiyi bir vaxtda 1830-cu ilin fevral ayında buraya qoşun yeritdi. Vaxtın belə seçilməsi təsadüfü deyildi. Dağ keçidləri buz bağladığından cəsur dağlı döyüşçülərin camaatlığın köməyinə gəlməsi mümkünsüz idi. İ.F.Paskeviç hücum etməzdən əvvəl əhaliyə Azərbaycan dilində yazılmış bəyannamə ilə müraciət etmişdi. O, yürüşün əsl mahiyyətini gizlətmək üçün əhaliyə bildirirdi ki, vilayət yeni "Qaydalar" əsasında idarə olunacaqdır.

Üsyanının başlanması və gedişi[redaktə | əsas redaktə]

21 iyun 1830 - Zaqatala bölgəsi ndə də çar üsul-idarəsinə qarşı üsyan alovlanıb. Üsyan dörd ay davam etdi. Azərbaycan da baş qaldıran üsyanlara cavab olaraq çar hökuməti bölgələrdə hərbi komendantlıq idarə üsulu yaratmağa başlayıb

Üsyanın məğlub olması[redaktə | əsas redaktə]

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]