İngilis-Maysur müharibələri

Vikipediya, açıq ensiklopediya
(İngiltərə-Maysur müharibələri səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Keçid et: naviqasiya, axtar

İngilis-Maysur müharibələri — Hindistanın Maysur knyazlığına qarşı İngiltərənin XVIII əsrin 60-90-cı illərində apardığı işğalçı müharibə.

Birinci Maysur müharibəsi (1767-1769)[redaktə]

Birinci müharibə ingilis Ost-Hind şirkətinin və onun marionetkası olan Karnatik knyazının qoşunlarının Maysura soxulması ilə başladı. İlk olaraq ingilislər bir neçə dairəni işğal edə bildi. Maysur ordusuna təcrübəli sərkərdə və knyazlığın faktiki hakimi Heydər Əli başçılıq edirdi. Qoşunlarının hərəkətliliyindən istifadə edərək, o ingilislərə bir neçə zərbə endirdi və ingilisləri arxadan mühasirəyə aldı. Nəticədə Heydər Əli öz knyazlığının ərazisini Heydərabad və Karnatik knyazlıqları hesabına genişləndirə bildi. Müharibə 1769-cu ildə sülh müqaviləsi ilə bitdi. Hər iki tərəf əldə etdikləri ərazilərdən imtina etdilər.

İkinci Maysur müharibəsi (1780-1784)[redaktə]

Birinci və ikinci Maysur müharibələri

Maysur ingilislərə qarşı Heydərabadla və maratxlarla birgə çıxış etdi. Müttəfiqlərin məqsədi ingilislərin tamamilə Hindistandan qovulması idi. Maysur qoşununa fransızlar yardım edirdi, onların donanması 1780-ci ildə ingilis donamasını Hindistan sahillərində məğlub etdi. Heydər Əli 1782-ci ildə öldükdən sonra, maysur qoşununa onun oğlu Tipu Sultan başçılıq etdi. O ingilislərə qarşı bir neçə uğurlu əməliyat keçirdi. Lakin onun qələbələri onun müttəfiqlərinin xəyanətilə heçə endirildi. İngiltərə ilə Fransa arasında bağlanan Versal sülh müqaviləsi Tipu Sultanı franszıların yardımından məhrum etdi. Maysur ingilislərlə təkbətək vuruşmalı oldu. 1784-cü il Manqalur sülh müqaviləsinə görə tərəflər işğal etdikləri əraziləri və əsirləri qayrtardılar.

Üçüncü Maysur müharibəsi (1790-1792)[redaktə]

Üçüncü müharibədə ingilislər Maysurla mübarizədə marath knyazlarını və Heydərabadı öz tərəfinə çəkə bildilər. Müharibə əsnasında Tipu Sultan öz qoşunlarını xeyli gücləndirdi. Qoşunlarında svürilər çoxluq təşkil edən başqa hind knyazlarından fərqli olaraq Tipu Sultanın ordusunda süvarilərdən başqa piyadalar və artilleriya da vardı. Orduya aşağı kastaların nümayəndələri, o cümlədən toxunulmazlar də buraxılırdılar ki, bu ordunun sosial bazasını xeyli genişləndirir, onun döyüş qabiliyətini yüksəldirdi. Müharibə, biri qərbdən, Mumbaydan o birisi isə şərqdən, Madrasdan hərəkət edən iki ingilis ordusunun hucumu ilə başladı. Döyüşlər əsnasında Maysur qoşunları bir neçə dəfə qalib oldular. Vəziyəti düzəltmək üçün, Benqaliyadan gələn ingilis ordusunun yeni baş komandanı qeneral-qubernator Kornuollis ingilislərin əlavə qüvvələrini səfərbər etdi. Lakin sonralar da ingilislər məğlub olurdular. 1791- ci ildə Maysurun paytaxtı Serinapatamadan tələsik çəkilən ingilis ordusu düşərgəsini və mühasirə toplarını atmalı oldu. İngilislərə vəziyəti öz xeyirlərinə dəyişmək və Tipu Sultanı danışıqlara məcbur etmək üçün bir il lazım oldu. 1792-ci il Serinqapatama sülh müqaviləsinə görə knyazlığın ərazisinin yarısı Ost-Hind şirkətinə və onun müttəfiqlərinə verilməli idi, böyük məbləqdə kontribusiya ödənilməli idi.

Dördüncü Maysur müharibəsi (1799)[redaktə]

Fransadan silah alınması üçün aparılan danışıqlar dördüncü maysur müharibəsi üçün bəhanə oldu. Şiddətli bombardmandan sonra Maysurun paytaxtı alındı və talan olundu, xəzinə ələ keçirildi. Tipu Sultan öldürüldü, Maysur isə Ost-Hind şirkətinin vassalına çevrildi. İngilislərin qələbəsi ancaq onların iqtisadi və hərbi qüdrəti ilə bağlı deyildi, eyni zamanda Hindistanın siyasi pərakəndəliyindən irəli gəlirdi. İngilislər məharətlə ayır-buyur siyasətini yeridərək Maysuru və bütün Hindistanı işğal etdilər.

Mənbə[redaktə]

  • Советская военная энциклопедия. Военное издательство Министерства обороны СССР. Москва-1976 год. Т. 1 стр.183