Arxalıq

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Arxalıq geyən şamaxılı rəqqasə (rəssam Q.Qaqarin, XIX əsr)

Arxalıq - Qafqaz xalqları arasında və İranda milli kişi və qadın geyiminin bir hissəsidir. Arxalıq beşmetdən (qədim türk üst paltarı, sonralar qazaqlar (rus hərbi dəstələri) da geyinirdi) əmələ gəlib.[1]

Arxalıq bütün Azərbaycanda ən geniş yayılmış geyimlərindən hesab edilir. Arxalıqlar müxtəlif olurdu.

Xarici görünüşü[redaktə]

Arxalıq uzun, beli ensiz gödəkcədir. Arxalıq da çəpkən kimi astarlı və belə qədər bədənə kip biçilirdi. Arxalığa beldən aşağı hissədə büzmə, yaxıd qırçınlı müxtəlif endə ətək tikilirdi. Bəzi arxalıqlar gen və düz biçilirdi, yan hissədə isə çapığı olurdu. Arxalıqların qollarının da biçimləri müxtəlif olardı. Bəziləri düz və uzun olub, dirsəkdən aşağı əlçəklə qurtaran qondarma qol şəklində tikilirdi. Arxalıqların üçüncü forması lelüfər qollu olurdu. Dirsəyə qədər düz olan lelüfər qol, dirsəkdən aşağı zanbaq formalı açıq biçilirdi. Qolun ağzında arxalığın parçasından iki barmaq endə qırçın də əlavə edilirdi. Arxalıqların yaxası açıq olurdu. Əksər hallarda arxalıqlar döşdən aşağı belə qədər düymələnirdi. Bəzi arxalıqların yaxası düymələnmirdi. Arxalıqlar ipək, atlaz, mahud, kişmir, məxmər, tirmə və müxtəlif zərli xara parçalardan tikilirdi, sarıma və cürbəcür baftalarla bəzədilirdi. Parça növü adətən sahibin əslindən və iqtisadi vəziyyətindən asılı idi.[2]

Kişi arxalığı biryanlı (qarmaqcıq ilə düymələnən) və ya ikiyanlı (düymə ilə düymələnən) ola bilər. Soyuq havada kişilər arxalığın üstündən çuxa da geyirdilər.[3]

Qadın arxalığı rəngarəng və naxışlı olur; uzun ensiz qolları ələ çatınca genəlir. Bu növ arxalıq bəzən qaytan və bafta ilə, qızılı naxış ilə, qıraqları xəz ilə bəzənir.[4]

1920-ci illərədək arxalıqlar el arasında geniş işlənməkdə idi. Arxalığın qabaq tərəfi pəncək kimi açıq olardı. Onu düymə və ilgəklə bağlardılar. Habelə bellərinə "beyləm şal" (mətanət nişanəsi) bağlardılar. .[5]

İstinadlar[redaktə]

  1. S. İvanov. "Qazaq hərbi lüğətinə" aid materiallar
  2. Azərbaycan milli geyimləri. Traditions.aznet.org
  3. Yekaterina Kostikova. Azərbaycan milli paltarı. "Националь". 11 iyul 2005
  4. Səadət Hüseynova. Herodotu heyran edən ipəklər. "Азербайджанские известия"
  5. Güney mahalında milli geyimlər