Basqal

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Basqal
azərb. Basqal
Basqal village.jpg


Xəritədə yeri
Basqal Azərbaycan xəritəsində
Basqal
Basqal
Məlumatlar
Ölkə Azərbaycan Respublikası
Bölgə Dağlıq Şirvan iqtisadi rayonu
Rayon İsmayıllı
Əhali 1 500[1] nəfər (2013)

BasqalAzərbaycan Respublikasının İsmayıllı rayonunun inzibati ərazi vahidində qəsəbə.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Tarixçilərin fikrincə, Basqal hələ dördüncü yüzillikdə mövcud olub. Qəsəbənini yerləşdiyi indiki ərazi qədim Alban dövlətinə mənsub olub. Qədim tarixi mədəniyyətə malik olan Basqal qala və məscidləri ilə çox məşhurdur. Mərhum akademik Ziya Bünyadovun fikrincə, "bas" və "qal" ifadələrinin birləşməsindən əmələ gələn basqal sözü də qala bas, qala qur, ucalt mənalarını verir. Aparılan arxeoloji tədqiqatların nəticələrinə görə, Basqalın cənub – şərqində yerləşən antik və orta əsrə adi abidələrlə zəngin olan "qalalar" adlanan ərazi qədim insan məskəni olub.

Basqal qəsəbəsi 1932-1933-cü illərdə İsmayıllı rayonunun mərkəzi olub. Basqalın “Qalabaşı” məhəlləsi ərazisində qalınlığı bir neçə metrə çatan qala divarlarının üzləri bu günədək qalmaqdadır. Bunun XIV əsrdə tikildiyi güman edilir. “Basqal” toponimi təmiz türk sözüdür və “qala başı”, “qala qur”, “qala yarat”, “qala ucalt”, “baş qala” mənasını ifadə edir. Basqal Tarix – Mədəniyyət Qoruğuna XVI əsrə aid hamam və məscid kimi qədim abidələr aiddir.[2]

Əhalisi[redaktə | əsas redaktə]

28 yanvar - 9 fevral 1897-ci il Ümumrusiya imperiyası siyahıyaalınmasına əsasən Bakı quberniyasının Şamaxı qəzasının Basqal kəndində hər iki cinsdən toplam 2.017 nəfər əhali yaşayırdı.[3]

13-22 aprel 2009-cu il tarixində aparılmış Ümumazərbaycan əhali siyahıyaalınmasına əsasən Basqal qəsəbəsində 1.480 nəfər (753 nəfəri kişilər, 727 nəfəri qadınlar) əhali yaşayır.[4] AzStat-ın 1 yanvar 2013-cü il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən qəsəbədə təxminən 1.5 min nəfər əhali yaşayır.[1]

Tanınmış adamları[redaktə | əsas redaktə]

  • Hüseynov Ağaxəlil Əlihüseyn oğlu - 1925-1970

Böyük vətən müharibəsinin iştirakçısı, müharibə veteranı, xalq hakimi, “Azərkitab” Baş kitab ticarəti idarəsi rəisinin müavini, “Azərnəşr” nəşriyyatının direktor müavini, Azərbaycan KP MK-nin “Kommunist” birləşdirilmiş nəşriyyatının direktor müavini.

1925-cü ildə Basqalda anadan olmuşdur. Atasi – Səfərov Əlihüseyn, anası – Turə xanım. Bacılari: Arifə, Sünbül, Nazilə, Əzizə. Bəy nəslindən olduğuna gürə keşməkeşli repressiya illərində ailəsini qorumaq üçün “Hüseynov” soyadını götürmüşdür.

1941-ci ildə, 16 yaşı olarkan, yaşının az olmasına baxmayaraq, könüllü olaraq müharibəyə ketmiş və uğurlu döyüş yolu keçmişdir. Müharibədə göstərdiyi şücaətə görə “За боевые заслуги” və digər medallarla təltif olunmuşdur.

1942-ci ilin yazında Ukraynadakı kəsgin döyüşlərin birində ağır yaralanaraq Batumi hərbi hospitalına yerləşdirilmişdir. Həmin ilin payızında, ordudan tərxis olunaraq, evinə, Basqala qayıdır. Bir müddət Basqalda kolxozda mühasib işləyir. 1942-ci ildə anası və baciları ilə Bakıya köçür.

1948-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin hüquq fakultəsinə daxil olur və 1953-cü ildə həmin universiseti, əlaçı olaraq, fərqlənmə ilə bitirir.

1954-1957 – Azərbaycan SSR Mədəniyyət nazirliyi “Azərkitab” Baş kitab ticarəti idarəsi rəisinin müavini. Eyni zamanda həmin illər Xalq hakimi seçilir və müvəffəqiyyətlə bu sahədə fəaliyyət göstərir. Onun müəllifliyi ilə Azərbaycanın müxtəlif qəzet və jurnallarında məqalələr dərc olunur, 1956-cı ildə isə “Sovet məhkəməsi” kitabı nəşr olunur.

Sonrakı illərdə – Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin Dövlət Mətbuat Komitəsinin İstehsalat və təchizat idarəsinin rəisi, “Azərnəşr” nəşriyyatının direktor müavini, Azərbaycan KP MK-nin “Kommunist” birləşdirilmiş nəşriyyatının direktor müavini vəzifələrində çalışır.

Böyük Vətən Meharibəsində alınmış ağır yaralar və kürək nayihəsində qalmış qumbara qəlpələri özünü bildirməyə başlayir. 1970 ilin yay aylarinda o ağır xəstələnir və həmin ilin oktyabr ayinda vəfat edir.

Onun qısa, keşməkeşli, lakin uğurlu həyatı onu tanıyanların yaddaşlarında daim qalacaqdır.

Şəhidləri[redaktə | əsas redaktə]

  • 1. Rəmzi Siyavuş oğlu Novruzov 1963-02.09.1993[5]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,0 1,1 Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi: 2013-cü ilin əvvəlinə iqtisadi və inzibati rayonlar, eləcə də şəhər yaşayış məntəqələri üzrə əhalinin cins bölgüsündə sayı (min nəfər)
  2. Kəndlərimiz
  3. Первая всеобщая перепись населения Российской империи 1897 г. Под ред. Н.А.Тройницкого, "Города и поселения в уездах имеющий 2000 и более жителей", С.-Петербург, 1905 г., стр.90
  4. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi: İsmayıllı rayonu
  5. Qarabağ müharibəsində şəhid olmuş İsmayıllı övladları — ismayilli.cls.az saytı