Brüs Li

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Brüs Li
ing. Bruce Lee
Bruce Lee.jpg
İlk adı: Lee Jun Fan
Doğum tarixi: 27 noyabr 1940(1940-11-27)
Vəfatı: 20 iyul 1973 (32 yaşında)
Vətəndaşlıq: Flag of Hong Kong.svg Honkonq
Flag of the United States.svg ABŞ
Peşəsi: aktyor
IMDb: ID 0000045
BruceLeeFoundation.com

Brüs Li (ing. Bruce Lee) - döyüş sənətləri üzrə məşhur döyüş ustası və aktyorudur.

Həyatı[redaktə]

Brüs Linin heykəli (Honq Konq)

1940-cı ilin səhərində Çin təqviminə görə Əjdaha ilində Kaliforniya ştatının San-Fransisko şəhərində anadan olan Brüs Linin əsl adı Brüs Jun Fan Lidir. Atası və anası, Çin operasında aktyor idi. Anası Qreysin sözlərinə görə, ona bir Amerikan adı verməyi fikirləşmirdi. Xəstəxanada işləyən həkimlərdən biri bu körpəyə Brüs deməyə başladı buna görə də anası bu adı dəyişdirməyib ona Brüs adını verdi. Bundan sonra adı Brüs Li oldu. Ailə çox qısa bir müddət sonra Honq Konqa geri döndü. Ailəsi, onun Kunq Fu öyrənməsini istədilər. 6 yaşı olanda da o tündxasiyyət idi. Brüs Honq Konqda film karyerasına 8 yaşında başladı. Li Kunq Funu şüursuz bir şəkildə öyrənməyə başladıqdan sonra, küçə döyüşündə məğlub olmamaq üçün Kunq Funu öyrənməyə başladı. 1954-də məşhur Kunq Fu Ustası Sifu Yip Manın şagirdi oldu və Vin Çun sistemini öyrənməyə başladı. Sonrakı vaxtlarda Vin Çun sisteminə boks işlərini də əlavə etməyə başladı.

Atasının son filmində rejissor onu setdə gördü və o rejissorun çox xoşuna gəldi və ona bir rol təklif etdi. Bu Brüsün gələcəkdəki film karyerasınnı başlanğıcı oldu. Bir müddət sonra Brüs ABŞ-a gedir. Vaşinqton Universitetinin Fəlsəfə Hissəsinə yazılır. Rəqs tarazlığı saxlamağı öyrəndi. Ən sevdiyi rəqs olan "Ça Ça Ça" rəqsində Honq Konq çempionu seçildi. 19 yaşı olanda küçə döyüşlərində daha da fəal oldu. Beləliklə 1959-cı ildə ailəsi onu liseyi bitirmək üçün Amerikada yoldaşlarının yanına göndərməyə qərar verdi. Liseyi qurtarıb Vaşinqton Universitetinə daxil oldu və gecələri restoranda işləməyə davam etdi. 22 yaşı olanda "Çin Kunq Fusu" adlı kitabını nəşr etdi. Məktəbə getdiyi vaxtlar həm də paralel olaraq, amerikalılara Çin mədəniyyətinin zənginliyini izah etmək üçün o günə qədər Çinlilərdən başqasına öyrədilməsi qadağan olan olan Kunq Fu dərsləri verməyə başlayır. Bu məqsədlə öz adını daşıyan JUN FEN KUNG FU adında bir məktəb açır. Bu idman məktəbi 1963-cü ilə qədər açıq qaldı. 1964-cü ildə Linda Emeri adlı qızla evləndi.Bir müddət sonra Kaliforniyaya köçdülər. 1965-ci ildə oğulu Brandon Li oldu. Bir neçə il sonra qızı Şannon dünyaya gəldi. Li daha sonra Oaklandda ikinci məktəbini açdı. Burada geniş bir kütləyə, Amerikalılara yad olan bu sənətin nə qədər geniş məzmunlu və dərin fəlsəfəyə sahib olduğunu isbat etdi. Brüs Li 4 şagirdə Cit Kun Do sənətini öyrətmişdir: Taki Kimura, Ceyms Yimm Li, Dan Inosanto və Ted Vonq.

Film karyerası[redaktə]

İlk uzun metrajlı filmi Çinli prodüser Raymond Çou yeni qurduğu film şirkəti Qoldan Harvestla çəkilən filmidir. Film Honq Konq və cənub-şərqi Asiya bölgəsində indiyə qədərki ən çox satılan film olur. Bundan sonra Asiyalıların çəkdiyi "Qəzəbin yumruğu" filmində çəkilir. Linin bu filmlərində özünə xas xüsusi stilini də görmək olurdu. Dövrün super ulduzu Vang Yu Böyük Usta çəkilən filmin gözəl olması üçün döyüş səhnələrinin xoreoqrafiyasını nizamlarkən gecə gündüz çalışırdı. Hərəkətli səhnələr uzun planlı çəkilişlər tələb edirdi. Nunçaku, Bo, Kali, bıçaqlar və bunun kimi bütün döyüş alətlərindən istifadə edərək döyüş səhnələrini daha da təsirli edirdi.

Sonralar Green Hornet adlı bir serialda çəkilməyə başladı. Lakin bu serial bir mövsüm sonra bağlandı. Daha sonra Ceyms Qarnerin çəkildiyi "Marlove" adlı filmdə kiçik bir rolda çəkildi. Şikəst oldu amma imtina etmədi. Bu kiçik rol ona heç bir fayda vermədi. Li ondan sonra döyüş 3 Knuns adlı məktəb açmağa qərar verdi.O, burada şagirdlərinə Jit Kun Donu öyrətdi. Stiv MakKuin, Əbdul Cabbar, Ceyms Koburn, Don İnosanto kimi tanınmış şagirdləri oldu. 1970-ci illərdə Hollivud ilə Honq Konqdan ona inanılmaz təkliflər gəldi. Bu illərdə kürəyindən çox ciddi zədə aldı.

Brüs Li çəkildiyi filmlərlə Kunq Funu bütün dünyada məşhur etdi. Eskrima ustası Dan Inosanto, Linin xüsusi stili Jit Kun Donun qətiyyən göstəriş üçün olmadığını, əksinə çox həqiqi, bədən hərəkətlərinin funksiyasına uyğun bir idman olduğunu söyləyərdi. Linin bütöv bir idmançı olduğunu, Jit Kun Donun da həqiqi döyüş sənəti olduğunu, bununla yanaşı Brüs Linin də çox yaxşı bir aktyor olduğunu, döyüş sənətini fantastik bir şou olaraq tamaşaçıya sərgiləməyi bacara bildiyini söyləyərdi.

Brüs Linin üçüncü filmi "Əjdahanın yolu" oldu. Bu filmdə Linin yanında köməkçi aktyor olaraq Amerikada yeddi dəfə karate çempionu olmuş Çuk Norris çəkildi. Filmin final mübarizəsində isə sanki KarateKunq Funun mübarizəsi göstərilirdi. Brüs Linin hər filmində bir yenilik vardı. Brüs Lin Dan İnosantio və Kərim Abdül Cabbar ilə "Ölüm Oyunu" filmində də çəkildi. Amerikan filmlərində baş rol oynamağı çox istəyən ancaq bunu bacara bilməyən Li, dördüncü filmini çəkərkən Amerikalı prodüserlərdən baş rol oynayacağı bir film təklifi gəldi. Buna görə sənətçi "Ölüm oyunu" filmini yarıda qoyaraq, Çin Amerikan ortaq istehsalı olan "Əjdahanın çıxışı" filmi çəkildi. Amerikan Kinosunda və Uzaq şərq filmində super ulduzla çevrilən Li "Ölüm oyunu" adlı filmini tamamlamadan vəfat etdi.

Həkimlər ona döyüş sənətin əl çəkməsini və yaxşılaşması üçün yataqdan çıxmaması lazım olduğunu söylədilər. Bu dövr Brüs Linin həyatında ən pis dövrlərindən biriydi. 6 ay yataqda qaldı.Bu zaman "Cit Kun Do Tao" adlı kitab yazmağa başladı. Amma axıra çatdıra bilmədi. Kitabını ölümündən sonra arvadı tamamladı.

Vəfat səbəbi[redaktə]

Brüs Li və Brandon Linin məzarları

20 iyul 1973-cü ildə Brüs Linin ölümü tragediya olaraq qaldı. Fiziki sağlamlığının insanlar tərəfindən çox yaxşı olduğu bilinirdi. Ölüm səbəbinin təbii səbəblərdən ola biləcəyi düşünülürdü.

Brüs Bettində baş rolda oynayacağı "Ölüm oyunu" adlı filmi bitirirdilər. Raymond günortadan sonra axşam yenidən görüşmək arzusu ilə onlardan ayrıldı. Başağrısından şikayət edən Brüsə Betti hər vaxt özünün də istifadə etdiyi bir aspirin qarışığı olan Equogesic verdi. Ondan sonra Brüs uzanmaq üçün yataq otağına getdi. Raymond axşam nə üçün gəlmədiklərini öyrənmək üçün onları axtardığında Betti, Brüsün yataqda qaldığını söylədi. Raymond Bettinin evinə gedib Brüsü qaldırmağa çalışdı amma bacara bilmədi. Onu qurtarmaq üçün edilən bir çox müvəffəqiyyətsiz sınaqdan sonra təcili yardım çağırıldı.

Brüs xəstəxanaya çatdırıldıqda artıq vəfat etmişdi. Təcili yardımda ürək və tənəffüsə müdaxilə edildi. Amma bir həyat əlaməti yox idi. Brüsün necə öldüyü əslində müzakirə mövzusu oldu. Ölümünün beynindəki şişdən ola biləcəyi deyildi. Bunun doğuşdan mı, yoxsa daha sonra mı ortaya çıxdığı məlum deyildi. Amma başında hər an partlamaq üzrə olan ziyan görmüş bir damarla çox vaxtı yox idi. Hətta ölümündən 2 ay əvvəl bir beyin zədəsi keçirmişdi. Minlərlə insan küçələrə tökülüb, son səfərində onu tək buraxmaq istəmədilər. Kütləni dayandırmaq üçün polis tərəfindən barrikadalar qurulurdu. Digər bir faciədə isə oğulu Brendon Linin 31 mart 1993-cü ildə ABŞ-ın Şimali Karolina əyalətində "Qarğa" adlı filmin çəkilişləri əsnasında qarnından vurularaq ölməsidir. Brüs Li ABŞ-ın Sietl əyalətində Leyk Vyu qəbiristanlığında basdırılmışdır. Brendon Li də atasının yanında basdırılıb. Hər gün özünün və oğlunun məzarı dünyanın dörd bir tərəfindən gələn insanlar tərəfindən ziyarət edilir.

Fiziki nailiyyətləri[redaktə]

  • Brüs Li düyü dənələrini havaya atıb və yemək üçün çubuqlarla tuta bilirdi.
  • Brüs Linin zərbəsi 0,05 saniyə çəkirdi.
  • Brüs Li 2 barmaq, bir əli ilə yerden jim ede bilirdi.
  • Brüs Li 32 kiloluq qanteli bir, duz əli ilə gözləri səviyyəsinə qaldirib 20 saniye saxliya bilirdi, bir əli ilə 50 defe yuxarıya çəkinə bilirdi.
  • Brüs Linin zerbesi əl ilə 1700 kilo ya gelirdi ayaği ilə zerbesi isə 3 tonu keçirdi.

Filmoqrafiya[redaktə]

İl Filmin adı Filmin orijinal adı
1941 Qızıl darvaza Qız Golden Gate Girl
1946 Bəşəriyyətin yaranması The Birth of Mankind
1948 Var dövlət xəyala bənzəyir Fu gui fu yun
1949 Sai xəyyallarda görünür Meng li xi shi
1950 Uşaq Xi lu xiang
1951 Körpəlik dövrü Ren zhi cue
1953 Qian wan ren jia
1953 Günah Atadadır Fu zhi guo
1953 Rəhbərlik işığı Ku hai ming deng
1953 Ananın göz yaşları Ci mu lei~A Mother's Tears
1953 Dağıntının qarşısında Wei lou chun xiao
1955 Gu xing xue lei
1955 Gu er xing
1955 Xoşlamaq Ai
1955 Xoşlamaq 2 Ai xia ji
1955 Biz öz uşaqlarımıza borcluyuq Er nu zhai
1956 Zhia dian na fu
1957 Tufan Lei yu
1960 Yetim Ren hai gu hong
1969 Marlov Marlowe
1971 Böyük Boss The Big Boss
1972 Qəzəbin yumruğu Fist of Fury
1972 Təkbuynuz palma The Unicorn Palm
1972 Əjdahanın qayıdışı The Way of the Dragon
1973 Əjdahanın çıxışı Enter the Dragon
1978 Ölüm oyunu Game of Death
1981 Ölüm oyunu 2 Game of Death II

Xarici keçidlər[redaktə]