Fotoqrafiya

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Böyük formatlı fotokamera obyektivi

Fotoqrafiya (yunanca φως — «işıq» + γραφη — «yazıram» sözlərindəndir) — işığın köməyi ilə şəkil çəkmək texnikasıdır. Fotokameranın köməyi ilə statik təsvirin işığahəssas materialda (fotolent və ya fotoqrafik matrisa (sensor)) əldə edilməsi və ya yadda saxlanılmasıdır. Fotoqrafiya, fotoşəkil və ya sadəcə şəkil insan tərəfindən baxıla (bu halda aşkarlanan fotolentin kadrı, elektron və ya çap halında olan təsvir hesab edilir) bilən fotoqrafik prosesslərin köməyi ilə əldə edilən yekun təsvirdir.

Daha geniş mənada fotoqrafiya - fotoşəklin əldə edilməsi yaradıcılığıdır. Bədii prosses kompozisiyanın axtarılması və seçilməsi, işıqlanmanın, çəkiliş anının seçilməsiylə sonlanır. Bütün incəsənət növlərinə xarakterik olan kimi fotoqrafın da bu seçimi bacarığı, şəxsi üstünlüklərindən, zövqü ilə təyin edilir.

Həssas materialın işləmə prinsipindən asılı olaraq fotoqrafiya üç böyük altbölümə bölünür:

  • Kimyəvi fotoqrafiya - fotoprosesslərin baş verdiyi fotomateriallara əsaslanır.
  • Rəqəmsal fotoqrafiya - təsvirin əldə edilməsi prosesi kimyəvi reaksiyalar nəticəsində deyil, matrisada yüklərin yerdəyişməsi nəticəsində baş verir.
  • Elektroqrafiya - kimyəvi prosseslərin baş vermədiyi, ancaq təsvirin əldə edilməsi üçün hissələrin köçürülməsi başa düşülür.

Eynilə digər terminlərdən də istifadə olunur.

  • Halogengümüşü fotoqrafiya
  • Gümüşsüz fotoqrafiya
  • Analoq fotoqrafiya
  • Analoq çap, optik çap

Fotoqrafik prinsiplərə əsaslanan hərəkətli təsvirlərin alınmasına kinematoqrafiya deyilir. Fotoqrafiya optika, mexanikakimya sahələrində əldə edilən elmi nəticələrin sayəsində yaranmışdır. Müasir rəqəmsal fotqrafiya isə əsasən elektron və informasiya texnologiyalarının sayəsində inkişaf edir.

Tarixi[redaktə]

Yozef Nisefor Niyepsi tərəfindən çəkilmiş ən qədim foto "Pəncərədən La-Qrassın mənzərəsi", 1826

19 iyul 1822-ci ildə fransız alim Jozef Nyeps (Joseph Niepce) ilk dəfə foto təsviri almışdır. Bu foto saxlanmadığından, fotoqrafiya sahəsində ilk şəkil onun tərəfindən çəkilmiş “Pəncərədən La-Qrassın mənzərəsi” (View from the Window at Le Gras) adlı foto hesab olunur. [1]

İş prinsipi[redaktə]

Fotoqrafiyanın iş prinsipi obyektlərdən əks olunan işıq şüaları nəticəsində kimyəvi və fiziki prosesslərin köməyi ilə təsvirin əldə edilməsi və həkk olunmasıdır. Hələ çox qədimdən obyektlərdən işıq şüalarının əks olunması yolu ilə təsvirin alınması yaradıcılıq və texniki işlərdə istifadə olunurdu. Həmin zamanlarda qəliz optik qurğular əvəzinə kiçık dəlikdən istifadə olunurdu. Dəliyin əks tərəfinə təsvirin proyeksiyası baş verirdi. Bundan sonra bu qurğular təkmilləşdirilərək dəlik əvəzinə optik cihazlar yerləşdirildi. Bu da öz növbəsində kameraların yaradılmasına əsas yaratdı. Bu kameraların adı obskura idi. Kameranın arxa hissəsindəki mat şüşəyə təsvir proyeksiya olunaraq rəssamlar tərəfindən kontur xəttlərin çəkilməsində istifadə olunurdu. Təsvirin kimyəvi yolla həkk olunması kəşf olunandan sonra kamera-obskura tədricən fotoaparata çevrilməyə başladı. "Fotoqrafiya" sözü 1839-cu ildə Fransa akademiyasında bir neçə uğurlu variantdan seçilib.

Fototexnika[redaktə]

Fotoqrafiya inkişaf etdikcə təsvirin əldə edilməsi üçün kifayət qədər müxtəlif konstruksiyalar və köməkçi mexanizmlər yaradılmışdır. Fotoqrafik aparat və ona aid olan hissələr "fotoaparat" və ya "fotokamera" kimi qısaldılmış sözlərlə ifadə olunur.

Fotoaparat

Əsas məqalə: Fotoaparat İstənilən fotoaparatda vardır:

  • Obyektiv, təsvirin həssas elementə proyeksialanmasını təmin edir.
  • Sürgü (Sürgünü obyektivin qapağı da əvəz edə bilər. Bəzi rəqəmsal kameralarda sürgü olmaya da bilər.)
  • Korpus. Fotoaparatın mexanizmlərinin bərkidilməsini təmin edir. İşığahəssas materialı kənar işıqlanmadan qoruyur.
  • İşığahəssas materiallı kasset və ya matrisa.

Fotoaparatın digər qalan elementləri birbaşa şəklin texniki keyfiyyətinə təsir etmirlər və konstruksiyada iştirak edə bilər, etməyədə bilər. Onlar kompozisiyanın seçilməsini, fotoqrafa çəkiliş parametrlərini (ekspanometr, avtofokuslama və s.) təyin etməyə kömək edir, çətin şəraitdə çəkilişi (işartı, təsvir stabilizatoru və s.) asanlaşdıraraq aparatın rahatlığını və operativliyini təmin edir.

Fotoqrafiyanın tarixi[redaktə]

Fotoqrafiyanın növləri[redaktə]

Fotoqrafiyanın üslubları[redaktə]

Mahiyyət etibarı ilə şəkilçəkmə optik obyektivin köməyi ilə aparılır. Obyektivdən keçən işıq şüası işığa həsas olan mediumun (foto lent və ya foto hücrə) üzərinə düşərək orada iz qoyur. Obyektiv bərkidilmiş aparat həm də, şəkilçəkmə zamanı onun keyfiyyətinə təsir etmək imkanı verən xüsusi parametrlərin tənzimlənməsi (şəklin açıq, tutqun olması, rəngin seçilməsi, süni işıq və ya işıqsız,və s.) üçün dəsətklərlə təchiz olunurlar. İstər analoq, istərsə də rəqəmsal sahədə güzgülü refleks foto aparatlar geniş yayılmışdır. Xüsusi effektlər üçün uyğun kameralardan istifadə edilir.

Fotoqrafiya ilə məşğul olanlara fotoqraf deyilir. Peşə və yaxud ali məktəblərdə bu ixtisasın incəliklərinə yiyələnmək mümkündür.

İstinadlar[redaktə]

  1. Əliquliyev R.M., Salmanova P.M. İnformasiya cəmiyyəti: maraqlı xronoloji faktlar. Bakı: “İnformasiya Texnologiyaları” nəşriyyatı, 2013, 169 səh.