Hiqqs bozonu

Hiqqs bozonu, (bəzən sadəcə hiqqs, mətbuatda bəzən "tanrının zərrəciyi") – Standart modeldə Hiqqs mexanizmi nəticəsində meydana çıxan elementar hissəcikdir.

Hiqqs bozonunun axtarışı təcrübi fizikanın bugünki günə ən aktual məsələlərindən biridir. Bu zərrəciyin mövcüdluğu elementar zərrəciklərin Standart modelindən meydana çıxır. Qeyd etmək lazımdir ki, Standart model nəzəri model olmasına baxmayaraq, çoxsaylı təcrübələrdən uğurla çıxmışdır.

Hiqqs bozonu adıçəkilən nəzəriyyədə kütləyə cavabdeh olan zərrəcikdir. Buna görə onun kütləsi mövcud zərrəciklərin kütləsindən asılıdır. Son tədqiqatlara görə (E.Fermi adına laboratoriyada) Hiqqs bozonunun kütləsinə olan məhdudiyyət 185 QeV-dir. Kütlənin aşağı sərhəddi isə 114 QeV-dir. Kütləyə olan məhdudiyyət zamanla dəyişir və daha da dəqiqləşdirilir. 13 mart 2009-cu ildə "Rencontres de Moriond 2009"[1] konfransında Hiqqs bozonu ilə bağlı yeni nəticələr təqdim olundu: CDF və D0 təcrübələri 95% ehtimalla Xiqqs bozonunun kütləsinin 160-170 QeV intervalında olmadığını göstərir.[2]

Tədqiqatçılar Xiqqs bozonunun Böyük Adron Kollayderində (LHC, CERN) qeydə alınacağına ümid edirlər. Bu kollayder bir neçə uğursuzluqdan sonra, nəhayət 20 noyabr 2009-cu ildə işə başladı və hal-hazırda çalışmağa davam edir. Əgər Hiqqs bozonu 114-185 QeV kütlə intervalında tapılmasa, onda Standart modelin aqibəti sual altında qalacaq.

Xarici keçidlər

• Phys. Rev. Lett. 13 (1964) p 508 – Hiqqs'in orijinal məqaləsi
• Chris Quigg 2007 Rep. Prog. Phys. 70 1019-1053 – Spontaneous symmetry breaking as a basis of particle mass