III Şah Abbas

Vikipediya, açıq ensiklopediya
(III Abbas səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Keçid et: naviqasiya, axtar

III Şah Abbas Səfəvi
İran şəhanşahı
Səfəvilər dövlətinin XI şahı
avqust [1] 1732 — 21 mart 1736
Tacqoyma: 1732
Sələfi: II Şah Təhmasib
Xələfi: Nadir şah Əfşar
 
Dini: İslam, şiə
Təvəllüdü: 1732(1732-Expression error: Unrecognized punctuation character "{".-{{{3}}})
Vəfatı: 1740(1740-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-{{{3}}})
İran, Səbzivar
Dəfn yeri: İran, Xorasan, Məşhəd
Sülalə: Səfəvilər sülaləsi
Atası: II Şah Təhmasib
Həyat yoldaşı: yoxdur
Uşaqları: yoxdur

III Abbas — Səfəvi imperiyasının sonuncu-XI şahı, II Təhmasibin oğlu olmuşdur. 1732-ci ilin avqustunda Nadir xan Əfşar Xorasandakı qiyamı yatırdıqdan sonra öz tərəfdarları-feodal əyanlarının köməyi ilə Şəfəvi şahı II Təhmasibi hakimiyyətdən devirərək Abbas Mirzəni III Şah Abbas adı ilə şah elan edir və dövləti onun adından idarə etməyə başlayır.[2]

Bu dövrdə Nadir xan Səfəvilərlə Osmanlılar arasında imzalanmış Kirmanşah müqaviləsini ləğv edir. Osmanlı dövlətindən 1723-cü ildən bəri işğal etdiyi torpaqları Səfəvilərə qaytarmağı qətiyyətlə tələb etdi. Osmanlılar rədd cavabı verdilər. Bu da müharibəyə səbəb oldu. Nadir xan 100 minlik ordu ilə bir neçə istiqamətdə Osmanlı dövlətinə qarşı hücuma keçdilər. Müharibənin ilk günləri Nadirin ordusu üçün uğursuz oldu. Lakin 1733-cü ilin yanvarında Bağdad ətrafında Osmanlı qoşununa ağır zərbə endirildi. Həmin ilin fevralında Osmanlı ordusunun komandanı Əhməd paşa ilə Nadir xan arasında Bağdad sülhü adlandırılan sülh müqaviləsi imzalanır. ağdad müqaviləsinin şərtlərinə görə Osmanlılar son 10 ildə işğal etdikləri bütün torpaqları qaytarmağı öhdəsinə götürdü. Buna qismən əməl olundu. Az sonra Azərbaycanın cənubunda hərbi əməliyyatlar dayandırıldı. Osmanlı ordusu burdan çıxarıldı.

I Pyotr öldükdən sonra Xəzəryanı bölgələri əlində saxlaya biləcək bir adam yox idi. Buna görə Rusiya Nadirin irəli sürdüyü tələblərlə razılaşdı. 1735-ci ilin martın 21-də Gəncə yaxınlığında Rusiya ilə Səfəvilər arasında müqavilə imzalandı. Müqavilənin şərtlərinə görə rus qoşunu Xəzəryanı vilayətləri tamamilə tərk etdi.

1736-cı ildə Nadir xan Əfşar cürətlənərək özünü şah elan edir. Bununla da Səfəvilər sülaləsinin hakimiyyəti sona çatır və Əfşarlar sülaləsi hakimiyyətə gəlir.

III Şah Abbasın öldürülməsi[redaktə]

1740-cı (h.q. 1152) ilin baharında İraqda şayiə yayıldı ki, Hindistanda İran ordusuna qorxulu xəstəlik düşüb, Nadir şah özü də həlak olub. Sonradan İranda olan hindlilər tərəfindən xalq arasında vahimə yaratmaq xatirinə, belə cürbəcür şayilər yayılırdı. Həmin ilin axırlarında Nadir şahın ölüm xəbəri çox genişləndi. Rzaqulu mirzənin yaxın adamlarından biri olan Məhəmməd Hüseyn xan Qacar onu təhrik elədi ki, ehtiyatla Şah Təhmasibi və iki oğlunu öldürsün. Ona görə ki, Nadirin ölümü doğru olsa; Səbzivarda Səfəvi məhbuslarının xeyrinə qiyam atəşi alovlanacaq və onun da odu surətlə ölkənin hər yerinə yayıla bilər, bunun da nəticəsi nayibüssəltənə üçün qorxulu ola bilər. Bəzi dövlət adamları, o cümlədən Rəhim sultan Mərvi Məhəmməd Hüseyn xanın dediklərini təsdiq etdi. Rzaqulu mirzə iki gündən sonra sabiq Səfəvi şahı Təhmasib və iki oğlunu öldürməyi qərara aldı. Məhəmməd Hüseyn xanı bu işi yerinə yetirmək üçün Səbzivara göndərdi.

Məhəmməd Hüseyn xan, Şah Təhmasib və ailəsi həbs olunan binaya daxil olan kimi Şah Təhmasib hadisəni ailəsinə bildirdi, ailədən nalə, ağlaşma səsi göyə ucaldı. Məhəmməd Hüseyn xan içəri girib gətirdiyi iplə Şah Təhmasibi boğdu. Təhmasibin 8 yaşlı oğlu Abbas Mirzə ozünü atasının cənazəsinin üstünə atdı, Məhəmməd Hüseyn xan onu da boğdu, ikinci oğlu İsmayıl Mirzəni quyuya atdı, bir adamın bu bədbəxt uşağa ürəyi yanıb, onu quyudan çıxardı. Yazıq uşaq qaçıb aradan çıxmaq əvəzinə gəlib özünü ata və qardaşının cənazəsini üstünə yıxdı. Cəllad Məhəmməd Hüseyn xan İsmayıl Mirzənin başını kəsdi. Bu məsələ Səbzvarda böyük şivən və dəhşətə səbəb oldu. Əhali bir neçə gün matəm saxladı. Sonra öldürülənlərin üçünün də cənazəsini Məşhədə aparıb dəfn etdilər.

İstinadlar[redaktə]

  1. Azərbaycan Tarixi. (9-cu sinif üçün dərslik). Bakı. "Aspoliqraf". 2005. səh. 63
  2. Azərbaycan Tarixi. (9-cu sinif üçün dərslik). Bakı. "Aspoliqraf". 2005. səh. 63

Həmçinin bax[redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə]