III Şah Abbas

Vikipediya, açıq ensiklopediya
(III Abbas səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Keçid et: naviqasiya, axtar
Disambig.svg Bu məqalə hökmdar haqqındadır. Digər mənalar üçün Abbas səhifəsinə baxın.

III Şah Abbas Səfəvi
İran şahənşahı
Səfəvilər dövlətinin XI şahı
avqust[1] 1732 — 21 mart 1736
Tacqoyma: 7 sentyabr 1732
Sələfi: II Şah Təhmasib
Xələfi: Nadir şah Əfşar
 
Dini: İslam, Cəfəri
Təvəllüdü: 1732(1732-İfadə xətası: "{" punktuasiyasının tanınmayan simvolu.-{{{3}}})
Vəfatı: 1740(1740-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-{{{3}}})
Əfşarlar dövləti, Xorasan, Səbzivar
Dəfn yeri: Əfşarlar dövləti, Xorasan, Məşhəd
Sülalə: Səfəvilər sülaləsi
Atası: II Şah Təhmasib
Anası: Şahpuri bəyim
Həyat yoldaşı: yoxdur
Uşaqları: yoxdur

III Şah Abbas və ya III Abbas (tam adı: Abbas Mirzə Təhmasib oğlu Səfəvi) — Səfəvilər İmperiyasının XI şahı (avqust 173221 mart 1736). II Şah Təhmasibin Şahpuri bəyimdən olan oğlu.

Həyatı[redaktə]

Abbas Mirzə yanvar 1732-ci ildə Səfəvilər İmperiyasında anadan olmuşdur.

1732-ci ilin avqustunda Nadir xan Əfşar Xorasandakı qiyamı yatırdıqdan sonra öz tərəfdarları olan feodal əyanlarının köməyi ilə Səfəvilər İmperiyasının hökmdarı II Şah Təhmasibi hakimiyyətdən devirərək, Abbas Mirzəni hakimiyyətə gətirir. II Təhmasib isə Nadir xan tərəfindən Xorasanın Səbzivar şəhərində həbs edilir. 7 sentyabr 1732-ci ildə Abbas Mirzə III Şah Abbas adı ilə nominal şah elan edilir və tacqoyma mərasimi keçirilir[2]. Və beləliklə dövləti onun adından Səfəvi ordusunun baş komandanı Nadir xan idarə etməyə başlayır.[1] 21 mart 1736-cı ildə Nadir xan Suqovuşanda özünü şah elan edir və III Abbası Səbzivar şəhərinə atası II Təhmasibin yanına həbsə göndərir.[3]

1738-ci ildə Nadir şah oğlu Rzaqulu xan Əfşarı naibus-səltənə təyin edib ƏfqanıstanHindistana yürüşə gedir. H.Q. 1152-ci ilin baharında İraqda şayiə yayılır ki, Hindistanda İran ordusuna qorxulu xəstəlik düşüb və Nadir şah özü də həlak olub. Sonradan İranda olan hindlilər tərəfindən xalq arasında vahimə yaratmaq xatirinə, belə cürbəcür şayilər yayır. Həmin ilin axırlarında Nadir şahın ölüm xəbəri çox genişlənir. May və ya iyun 1739[4] və ya fevral 1740-cı ildə[5] Rzaqulu xanı yaxın adamlarından biri olan Məhəmməd Hüseyn xan Qacar onu təhrik edir ki, ehtiyatla hakimiyyətə ən əsas namizədlərdən olan II Təhmasib və iki oğlunu öldürsün.[6] Ona görə ki, Nadirin ölümü doğru olsa, Səbzivarda Səfəvi məhbuslarının xeyrinə qiyam atəşi alovlanacaq və onun da odu surətlə ölkənin hər yerinə yayıla bilər ki, bunun da nəticəsi naibus-səltənə üçün qorxulu ola bilər. Bəzi dövlət adamları, o cümlədən Rəhim sultan Mərvi Məhəmməd Hüseyn xanın dediklərini təsdiq edir. Rzaqulu mirzə iki gündən sonra sabiq Səfəvi şahı II Təhmasib və iki oğlunu öldürməyi qərara alır və Məhəmməd Hüseyn xanı bu işi yerinə yetirmək üçün Səbzivara göndərir.

Məhəmməd Hüseyn xan, II Təhmasib və ailəsi həbs olunan binaya daxil olan kimi II Təhmasib hadisəni ailəsinə bildirir. Ailə nalə çəkməyə və ağlaşmağa başlayır. Məhəmməd Hüseyn xan içəri girib gətirdiyi iplə II Təhmasibi boğur. Təhmasibin 8 yaşlı oğlu III Abbas ozünü atasının cənazəsinin üstünə atır. Məhəmməd Hüseyn xan onu da boğur. İkinci oğlu İsmayıl Mirzəni quyuya atır. Bir şəxs də onu quyudan çıxarır. İsmayıl Mirzə gəlib özünü ata və qardaşının cənazəsi üstünə yıxır. Məhəmməd Hüseyn xan İsmayıl Mirzənin başını kəsir.[4] Bu hadisə Səbzivarda böyük şivən və dəhşətə səbəb olur. Əhali bir neçə gün matəm saxlayır. Sonra öldürülənlərin üçünün də cənazəsi Məşhədə aparılıb, orada da dəfn edilir.

İstinadlar[redaktə]

  1. 1,0 1,1 Azərbaycan Tarixi, səh. 63
  2. Axworthy 2006, səh. 123
  3. Axworthy 2006, səh. 165
  4. 4,0 4,1 Axworthy 2006, səh. 221
  5. Encyclopaedia Iranica, Lockhart
  6. Axworthy 2006, səh. 220

Mənbə[redaktə]

Həmçinin bax[redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə]