I Mustafa

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Mustafa 1.jpg

Sultan I Mustafa (1617-1618, birinci dəfə); (1622-1623, ikinci dəfə)

III Mehmedin oğludur, 1591-ci ildə anadan olub.

Böyük qardaşı I Əhməd vəfatından sonra 22 noyabr 1617-ci ildə ilk dəfə xanədanın ən yaşlı mənsubu olaraq taxta çıxarıldı. Sultan Mustafa dövlət məsələləri ilə maraqlanmadığı üçün, taxta keçdikdən 96 gün sonra 26 fevral 1618-ci ildə, taxtdan endirərək yerinə Gənc Osmanı çıxardılar.

Ancaq yenilik tərəfdarı olmayanların təhrikləri nəticəsində üsyan edən yeniçərilərin 19 may 1622-ci ildə Gənc Osmanı taxtdan endirmələri, Sultan Mustafanın ikinci dəfə taxta keçirilməsinə gətirib çıxardı. Bu sırada Sultan Osmanın vəziri əzəm Quru Davud Paşa tərəfindən şəhid etdirilməsi böyük qarışıqlıqlara səbəb oldu. Sultan Mustafa , Davud Paşanı yerinə Mere Hüseyn Paşanı gətirsə də, üsyanlar sona çatmadı. Ərzurum bəylərbəyi Abaza Məmməd Paşa baş qaldıraraq, bölgəsindeki yeniçərilərin bir qisimini öldürtdü. Gənc Osmanın intiqamın alıram deyə and içən Abaza, İstanbula gəlmək üçün yola çıxdı. Lakin qış gəldiyi üçün Niğdeyə çəkildi. Anadoludakı üsyanlar və Gənc Osmanın şəhid edilməsi hadisəsinə adı qarışan sipahilər, xalq nəzdində qazandıqları nifrəti silmək üçün bir divan yığıncağı əsnasında qiyam qaldıraraq Sultan Osmanın qatillərinin tapılmasını istədilər. Bunun üzərinə Quru Davud Paşa və Kaləndəroğlu deyilən kəslər tutularaq edam edildilər.

Digər tərəfdən Osmanlı Dövlətinin iç qarışıqlıqlarından istifadə etmək istəyən Lehistan kazakları, daha əvvəl imzalanan andlaşma şərtlərinə uyğun gəlməyərək şayka adı verilən kiçik gəmi ilə Osmanlı sahillərinə hücum etdilər. Kazakların üzərinə göndərilən Qaradəniz sərdarı Kürəkən Rəcəb Paşa, kazakları təqib ederek Rilgra qarşısında bir çox gəmilərini batırdı və 21 gəmini zəbt edərək, beş min əsir ilə İstanbula döndü.

İstanbuldakı qarışıqlıqlar və Anadoluda meydana gələn üsyanlar Osmanlı Dövlətinin başında daha qüdrətli, əzimkar və ağıllı bir padşahın omasını lazımlı edirdi. 1623-cü ildə sədarətə gətirilən sədrəzəm Kemankeş Əli Paşa, Şeyxülislam Yəhya Əfəndi və digər dövlət əyanları toplanaraq Sultan Mustafanın artıq səltənət başında qalmaması lazım olduğu barəsində qərara gəldilər. Necə ki verilən fətva ilə 10 sentyabr 1623-cü ildə Sultan Mustafa ikinci dəfə taxtdan endirildi və yerinə IV Murad keçdi. Sultan Mustafa 20 yanvar1639-cu ildə Topqapı Sarayında vəfat etdi.

Osmanli-nisani.svg
 
Osmanlı sultanları
Flag of the Ottoman Empire.svg