Pablo Neruda

Vikipediya, açıq ensiklopediya - ویکیپدیا ، آچیق انسایکلوپدیا

PABLO NERUDA
Doğum tarixi	12 iyul, 1904
Doğum yeri	Parral, Çili
Ölüm tarixi	23 sentyabr, 1973
Ölüm yeri	Santyaqo, Çili

Pablo Neruda (əsl adı: Ricardo Eliezer Neftalí Reyes Basoalto) (12 İyul 1904 Parral, Çili - 23 Sentyabr 1973 Santiago), Çilili yazar və şair.

[redaktə / تحریر] Həyatı

Çilidə dəmiryolu işçisi bir ata və müəllim bir ananın uşağı olaraq dünyaya gəldi. Anasını çox kiçikkən itirdi. 13 yaşındaykən yerli "La Mañana" qəzetindəki bəzi məqalələrlə iştirak etməyə başladı. 1920də "Selva Austral" adlı ədəbiyyat jurnalında "Pablo Neruda" adıyla yazmağa başladı. Şair, bu taxma adı Çək şair Jan Nerudada xatirəsinə seçmişdi. Daha sonra bu ad qanuni adı olaraq qalmışdır. İlk kitabı Crepusculario 1923-cü ildə nəşr etdi. Sonrakı il şairin ən/en tanınmış və xeyli çox dilə çevrilmiş olan əsərlərindən İyirmi Eşq Şeiri və Ümidsiz Bir mahnı(Veinte poemas da amor y una cancion desesperada) basıldı. Ədəbi işlərinə davam edərkən, bir tərəfdən də Santiagodakı Çili Universitetində Fransızca və pedaqoji oxudu. 1927-1935 arası hökumətin elçisi oldu və Burma, Seylan, Java, Singapur, Buenos Aires, Barselona və Madriddə vəzifə yerinə yetirdi. Bu dövrdə yazdığı şeirlər ezoterik sürrealist şeir kitabı "Residencia ən la tierra" (1933)də toplanmışdır.

İspaniya Vətəndaş müharibəsis(n)i və García Pendir tərəfindənin ölümü onu çox təsir etdi və əvvəl İspaniya sonra da Fransada Respublikaçı hərəkətə qatılmasına səbəb oldu. Bu sırada şeirlərini yığdığı Ürəyimdəki İspaniya (España ən/en əl Corazón (1937)) üzərinə işə başladı. Ürəyimdəki İspaniya vətəndaş müharibəsi əsnasında cəphədə basılması baxımından əhəmiyyətlidir. Eyni il ölkəsinə dönən Nerudanın daha sonrakı əsərlərini siyasi və ictimai mövzular üzərinə meydana gətirmişdir.

1939da Parisdə İspan immiqratlar üçün konsolluq vəzifəsinə gətirildi. Meksikadakı konsolluq vəzifəs(n)i əsnasında Canto General da Chileni yazdı. Bu əsərdə bütün Cənub Amerika qitəsinin təbiəti, insanları və tarixi yazğısı epik şeir şəklində izah edilməkdədir. Əsər, 1950də Meksikada basılarkən, Çilidə də əl altından nəşr olundu. Təxminən 250 şeirin iştirak etdiyi əsər, on qədər dilə çevrildi və bu tərcümələr üzündən Neruda elçilik etdiyi ölkələrdə çətinliklər yaşadı.

1943də Çiliyə dönən Neruda, 1945də senator seçildi və Çili Kommunist Partiyasına qatıldı. 1947-də Başçı González Videlanın tətildəki mədənçilərə istiqamətli nəşr etirazlarını etiraz etdiyi üçün, 2 il boyunca öz ölkəsində qaçaq yaşadı. 1949da yurd xaricinə çıxdı və 1952-ə qədər müxtəlif ölkələrdə ol/tapıldı. Bu dövrdə yazdığı əsərlər siyasi fəaliyyətlərinin damğasını daşıyar. Məsələn Las Uvas y əl Viento (1954) Nerudanın sürgündəki gündəliyi kimidir.

Həyatı boyunca güclü siyasi duruşuyla tanınan Neruda, ölkəsindəki və İspaniyadakı faşizmə qarşı dayanmışdır. 1970-ci ildə Çili başçılığına namizəd göstərilmiş, ancaq daha sonra başçı seçilən Salvador Allendeni dəstəkləmişdir. Allende seçilincə Nerudanı Şillinqin Fransa elçisi olaraq vəzifələndirdi. 1971-ci ildə ədəbiyyat budağında Nobel Mükafatı aldı. 1972-ci ildə sağlamlıq problemləri səbəbiylə elçilik vəzifəsini buraxaraq Çiliyə döndü. 24 Sentyabr 1973-də ürək çatmazlığından həyatını itirdi.

[redaktə / تحریر] Əsərləri

• Crepusculario (Alaqaranlıq Kitabı), 1923
• Veinte poemas da amor y una canción desesperada (İyirmi Eşq Şeiri və Ümidsiz Bir Mahnı), 1924
• Tentativa deş hombre infinito. - Santiago : Nascimento, 1926
• Anillos / Pablo Neruda, Tomás Lago. - Santiago : Nascimento, 1926
• Əl həbidəndə y su esperanza. - Santiago : Nascimento, 1926
• Əl hondero entusiasta. - Santiago : Empresa Letras, 1933
• Residencia ən la tierra : 1925-1931. - Santiago : Nascimento, 1933
• Residencia ən la tierra : 1925-1935. - Enl. et. - Madrid : Cruz & Relsə, 1935 ­. - 2 vol.
• España ən/en əl corazón. - Santiago : Ercilla, 1937
• Las furias y las penas. - Santiago : Nascimento, 1939
• Canto general da Chile : Fragmentos. - Mexiko City : Privately published, 1943
• Tercera residencia : 1935-1945. - Buenos Aires : Losada, 1947
• Alturas da Macchu Picchu. - Santiago : Librería Neira, 1947
• Canto general. - Mexiko City : Talleres Gráficos də la Nación, 1950
• Los versos deş capitán. - Napol : Naples: L'Arte Tipografica, 1952
• Las uvas y əl viento. - Santiago : Nascimento, 1954
• Odas elementales. - Buenos Aires : Losada, 1954
• Nuevas odas elementales. - Buenos Aires : Losada, 1956
• Obras completas. - Buenos Aires : Losada, 1957. - Enl. et. 1962, 2 vol. - Enl. et. 1967. - Enl. et. 1973, 3 vol.
• Tercer libro da las odas. - Buenos Aires : Losada, 1957
• Estravagario. - Buenos Aires : Losada, 1958
• Navegaciones y regresos. - Buenos Aires : Losada, 1959
• Cien sonetos da amor. - Santiago : Editorial Universitaria, 1959 (100 Eşq Sonesi)
• Canción də gesta. - Havana : Casa da las Américas, 1960
• Las piedras da Chile. - Buenos Aires : Losada, 1961
• Cantos ceremoniales. - Buenos Aires : Losada, 1961
• Plenos poderes. - Buenos Aires Losada, 1962
• Memorial da Isla Negra. - Buenos Aires : Losada, 1964. - 5 vol.
• Arta da pájaros. - Santiago : Sociedad da Amigos deş Arta Contemporáneo, 1966
• Una casa ən la arena. - Barcelona : Lumen, 1966
• Fulgor y muerte də Joaquín Murieta : bandido chileno injusticiado ən/en California əl *23 də julio da 1853. - Santiago : Zig-Zag, 1967
• La barcarola. - Buenos Aires : Losada, 1967
• Las manos deş día. - Buenos Aires : Losada, 1968
• Fin də mundo. - Santiago : Sociedad da Arta Contemporáneo, 1969
• Aún. - Santiago : Nascimento, 1969
• Maremoto. - Santiago : Sociedad da Arta Contemporáneo da Santiago, 1970
• La espada encendida. - Buenos Aires : Losada, 1970
• Las piedras deş cie. - Buenos Aires : Losada, 1970
• Geografía infructuosa. - Buenos Aires : Losada, 1972
• Incitación al/götür nixonicidio y alabanza da la revolución chilena. - Buenos Aires : Losada, 1973
• La rosa separada. - Buenos Aires : Losada, 1973
• Əl mar y las campanas. - Buenos Aires : Losada, 1973
• Jardín də invierno. - Buenos Aires : Losada, 1974
• 2000. - Buenos Aires : Losada, 1974
• Əl corazón amarillo. - Buenos Aires : Losada, 1974
• Libro da las preguntas. - Buenos Aires : Losada, 1974 (Suallar Kitabı)
• Elegía. - Buenos Aires : Losada, 1974
• Defectos escogidos. - Buenos Aires : Losada, 1974
• Confieso que hə vivido. - Barcelona : Seix Barral, 1974 (Yaşadığımı Etiraf edirəm)
• Cartas a Laura. - Madrid : Ediciones Cultura Hispánica deş Centro Iberoamericano da Cooperación, 1978
• Pul nacer hə nacido. - Barcelona : Seix Barral, 1978
• Əl río invisible : poesía y prosa da juventud. - Barcelona : Seix Barral, 1980
• Cuadernos da Temuco : 1919-1920 / edición y prólogo də Víctor Farías. - Buenos Aires : Seix Barral, 1996
• Yo acuso : discursos parlamentarios (1945-1948) / edición a cargo da Leonidas Aguirre Silva. - Bogotá : *Editorial Oveja Negra, 2002

g • m • r Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatları (1951-1975)
1951-1975	1951: Per Laqerkvist · 1952: Fransua Moriak · 1953: Uinston Çörçill · 1954: Ernest Heminquey · 1955: Xaldour Laksness · 1956: Xuan Himenes · 1957: Alber Kamyu · 1958: Boris Pasternak · 1959: Salvatore Kvazimodo · 1960: Sen-Jon Pers · 1961: İvo Andriç · 1962: Con Steynbek · 1963: Georqos Seferis · 1964: Jan Pol Sartr · 1965: Mixail Şoloxov · 1966: Şmuel Yosef Aqnon, Nelli Zaks · 1967: Migel Anhel Asturias · 1968: Yasunari Kavabata · 1969: Semüel Bekket · 1970: Aleksandr Soljenitsın · 1971: Pablo Neruda · 1972: Henrix Böll · 1973: Patrik Uayt · 1974: Eyvind Yonson, Xarri Martinson · 1975: Eucenio Montale
Digər	Laureatlar (1901-1925) • Laureatlar (1926-1950) • Laureatlar (1976-2000) • Laureatlar (2001-Günümüzə qədər) • Tam Siyahı