Qaçqın

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Azərbaycanlı qaçqınlar (1988-1992)
Azərbaycanlı qaçqınların düşərgəsi (1994)
Azərbaycanlı körpənin beşiyi

Qaçqınlar — irqi mənsubiyyətinə, dini etiqadına, vətəndaşlığına, müəyyən sosial qrupa mənsub olmasına və ya siyasi əqidəsinə görə təqiblərin qurbanı olmaqdan əsaslı qorxduğu üçün vətəndaşı olduğu ölkədən kənarda qalan və həmin qorxu üzündən bu ölkənin himayəsindən istifadə edə bilməyən və ya istifadə etmək istəməyən və yaxud müəyyən vətəndaşlığı olmadığı halda öz daimi yaşadığı ölkəsindən kənarda qalan, həmin qorxu üzündən oraya qayıda bilməyən və ya qayıtmaq istəməyən şəxsdir.

Ermənistandan qaçqın düşən azərbaycanlılar[redaktə]

I Qarabağ müharibəsində azərbaycanlılar yaranan siyasi vəsiyyətdən sonra təqiblərin qurbanı olmaqdan qorxduğu üçün Ermənistandan Azərbaycana gəldilər və qaçqın statusu aldılar.

Yeni tarixdə azərbaycanlılar bir neçə dəfə öz ata baba yurdundan qaçqın düşmüşdür.

1905-1918[redaktə]

1918-ci il mart ayına kimi Irəvan quberniyasının dağıdılmış və əhalisi qaçqın düşmüş azərbaycanlı və müsəlman kəndlərinin və əhalinin sayı

# İrəvan qəzasının
kəndi
Qaçqınların
sayı
# Sürməli qəzasının
kəndi
Qaçqınların
sayı
# Eçmiədzin qəzasının
kəndi
Qaçqınların
sayı
# Yenibəyazət qəzasının
kəndi
Qaçqınların
sayı
1 Dəməçirməz 387 33 ad rəqəm 108 ad rəqəm 192 Ərzəkənd 593
2 Zər 706 34 ad rəqəm 109 ad rəqəm 193 Ağzibər 755
3 Kamal 625 35 ad rəqəm 110 ad rəqəm 194 Bığlı 658
4 Küdzəcik 119 36 ad rəqəm 111 ad rəqəm 195 Ağqala 424
5 Mapos 426 37 ad rəqəm 112 ad rəqəm 196 Əyrivəng 706
6 Oxcaverd 493 38 ad rəqəm 113 ad rəqəm 197 Hacı-Muğan 1034
7 Puta 208 39 ad rəqəm 114 ad rəqəm 198 Rəxşənkənd 779
8 Kəriçpu 188 40 ad rəqəm 115 ad rəqəm # Cəmi 4 649
9 Koxt-Tətirli 79 41 ad rəqəm 116 ad rəqəm
10 Əli-Kirix 202 42 ad rəqəm 117 ad rəqəm
11 Ağamzalı 843 43 ad rəqəm 118 ad rəqəm
12 Cəbəçili 355 44 ad rəqəm 119 ad rəqəm
13 Xarratlı 496 45 ad rəqəm 120 ad rəqəm
14 Uluzanlı 3173 46 ad rəqəm 121 ad rəqəm
15 Qaradağlı 496 47 ad rəqəm 122 ad rəqəm
16 Karacar 638 48 ad rəqəm 123 ad rəqəm
17 Raqanlı 432 49 ad rəqəm 124 ad rəqəm
18 Əbil-kənd 256 50 ad rəqəm 125 ad rəqəm
19 Sabunçi 202 51 ad rəqəm 126 ad rəqəm
20 Kəmərli 861 52 ad rəqəm 127 ad rəqəm
21 Torpaqqala 415 53 ad rəqəm 128 ad rəqəm
22 Qaraqoyunlu 432 54 ad rəqəm 129 ad rəqəm
23 Düyin 332 55 ad rəqəm 130 ad rəqəm
24 Bzovənd 96 56 ad rəqəm 131 ad rəqəm
25 Qaraqəmzəli 815 57 ad rəqəm 132 ad rəqəm
26 Alpava 206 58 ad rəqəm 133 ad rəqəm
27 Doqquz 210 59 ad rəqəm 134 ad rəqəm
28 İnəkli 185 60 ad rəqəm 135 ad rəqəm
29 Ağbaş 132 61 ad rəqəm 136 ad rəqəm
30 Novruzlu 231 62 ad rəqəm 137 ad rəqəm
31 Yamancanı 763 63 ad rəqəm 138 ad rəqəm
32 Sədərək 4117 64 ad rəqəm 139 ad rəqəm
# Cəmi 19 005 65 ad rəqəm 140 ad rəqəm
66 ad rəqəm 141 ad rəqəm
67 ad rəqəm 142 ad rəqəm
68 ad rəqəm 143 ad rəqəm
69 ad rəqəm 144 ad rəqəm
70 ad rəqəm 145 ad rəqəm
71 ad rəqəm 146 ad rəqəm
72 ad rəqəm 147 ad rəqəm
73 ad rəqəm 148 ad rəqəm
74 ad rəqəm 149 ad rəqəm
75 ad rəqəm 150 ad rəqəm
76 ad rəqəm 151 ad rəqəm
77 ad rəqəm 152 ad rəqəm
78 ad rəqəm 153 ad rəqəm
79 ad rəqəm 154 ad rəqəm
80 ad rəqəm 155 ad rəqəm
81 ad rəqəm 156 ad rəqəm
82 ad rəqəm 157 ad rəqəm
83 ad rəqəm 158 ad rəqəm
84 ad rəqəm 159 ad rəqəm
85 ad rəqəm 160 ad rəqəm
86 ad rəqəm 161 ad rəqəm
87 ad rəqəm 162 ad rəqəm
88 ad rəqəm 163 ad rəqəm
89 ad rəqəm 164 ad rəqəm
90 ad rəqəm 165 ad rəqəm
91 ad rəqəm 166 ad rəqəm
92 ad rəqəm 167 ad rəqəm
93 ad rəqəm 168 ad rəqəm
94 ad rəqəm 169 ad rəqəm
95 ad rəqəm 170 ad rəqəm
96 ad rəqəm 171 ad rəqəm
97 ad rəqəm 172 ad rəqəm
98 ad rəqəm 173 ad rəqəm
99 ad rəqəm 174 ad rəqəm
100 ad rəqəm 175 ad rəqəm
101 ad rəqəm 176 ad rəqəm
102 ad rəqəm 177 ad rəqəm
103 ad rəqəm 178 ad rəqəm
104 ad rəqəm 179 ad rəqəm
105 ad rəqəm 180 ad rəqəm
106 ad rəqəm 181 ad rəqəm
107 ad rəqəm 182 ad rəqəm
183 ad rəqəm
184 ad rəqəm
185 ad rəqəm
186 ad rəqəm
187 ad rəqəm
188 ad rəqəm
189 ad rəqəm
190 ad rəqəm
191 ad rəqəm
  • Sürməli qəzası

33. Əliqoçağ ----- 467 34. Yuxarı Vəndümərək ----- 107 35. Aşağa Vəndümərək ----- 232 36. Kündə ----- 249 37. Daşlıca ----- 171 38. Əsmə ----- 247 39. Qaragüney ----- 637 40. Küdcə ----- 336 41. Qaraqasar ----- 266 42. Gizim qala ----- 320 43. Siçanlı ----- 109 44. Orhacı ----- 2021 45. İzdir-Məvə ----- 1672 46. Mələkli ------ 2100 47. Susatanabad ----- 190 48. Ağamamef ----- 620 49. Ağaver ----- 206 50. Ərəbkirli ----- 344 51. Qasımcan ----- 368 52. Quzuyüdən ----- 236 53. Qazançı ----- 463 54. Kiti ----- 751 55. Qulluq ---- 760 56. Oba ----- 720 57. Sarıçoban ----- 328 58. Yuxarı Çarıxçı ----- 222 59. Aşağı Çarıxçı ----- 144 60. Yaydlsi ----- 1500 61. Əmərət ----- 254 62. Xaraba-Axıncan ------ 832 63. Hesün-Kəndi ----- 550 64. Zülfüqar ----- 515 65. Qızıl-Zakir ----- 299 66. Qazı-Kinləq ----- 406 67. Mirşidli ----- 41 68. Nəcəfli ----- 127 69. Həsən-xan----- 618 70. Keçcəli ---- 600 71. Cənnətabad ------ 2090 72. Dizə ------ 1823 73. Qaraqoyunlu ----- 139 74. Krabçaq ----- 250 75. Öküzlü ---- 123 76. Səfərqulu ---- 197 77. Toxaqşanı bayat ----- 708 78. Toxaqşanı qacar ----- 1076 79. Xaraba-Axıcan ----- 239 80. Şpraçi ----- 575 81. İncə ----- 884 82. Supmalı ----- 790 83. Pirli ------ 870 84. Osman-key ----- 115 85. Söyüdlü ------ 319 86. Yuxarı Qatırlı ----- 528 87. Cüvənli ----- 226 88. Turabı ----- 337 89. Mirzəxan ---- 208 90. Süki ---- 356 91. Pirsax ----- 523 92. Əkərək ----- 658 93. Qamışlı ----- 630 94. Aşağı Qatırlı ----- 267 95. Çinçavad ------ 202 96. Qaçın ----- 529 97. Ağdaş ----- 410 98. Ağabəy ----- 251 99. Dəmirsıxan ----- 843 100. Qaracoran ----- 779 101. Yanlı ----- 589 102. Aokosa ----- 750 103. Siçanlı ----- 673 104. Daşlıca ----- 420 105. Kiriağac ----- 426 106. Müçə ------ 879 107. Erqov ----- 843 cəmi qəza üzrə 41 347

  • Eçmiədzin qəzası

108. Molla Dursun ---- 320 109. Hacılar ----- 248 110. Girəmnə ----- 130 111. Əyarlı ----- 353 112. Ağca-Qala ----- 420 113. Aramlı ----- 162 114. Zeyvə ----- 622 115. Kəlanlı ----- 768 116. Qarğabazar ----- 688 117. Kəzli-Kəmərli ------ 411 118. Səfiabad ----- 243 119. Qaraqoyunlu ----- 472 120. Aramlı ------ 370 121. Pətrınc ----- 526 122. Ayranlı ------ 215 123. Tos----- 420 124. Yanbanqara ----- 2417 125. Kiçik kənd ----- 370 126. Pərsi ----- 323 127. Təkiyə ------ 725 128. Pərni ----- 1006 129. Axıs ----- 365 130. Zeynəl-buxaq ------ 295 131. Kətəkli ------ 242 132. Uşi ----- 1380 133. Nəzrəvan ------ 553 134. Əngersək ------ 209 135. Qana-buxaq ------ 211 136. Qatır ----- 208 137. Qaracoran ----- 395 138. Kürd-əli ------ 135 139. Amamlı ------ 208 140. Tuxunəbi ------ 379 141. Əkərək ----- 629 142. Erqov ----- 280 143. Yuxarı Kərxun ------ 1153 144. Aşağı Kərxun ------ 625 145. Şorkənd ------ 408 146. Türkmənli ------ 510 147. Molla-Bədəl ------ 335 148. Əqdis-Arx ------ 720 149. Kərim-Arx ------ 1700 150. Armudlu ------- 309 151. İqdalı ------ 880 152. Canfəda ------ 1318 153. Yuxarı Qulubəyli ----- 286 154. Aşağı Qulubəyli ------ 518 155. Saatlı ----- 247 156. Qamışlı ----- 247 157. Meto-Qalo ------ 364 158. Qatırabad ------ 595 159. Rəçdər ------ 226 160. Pəznki ----- 264 161. Xocayar ----- 236 162. Pərtikan ----- 496 163. Primələk ----- 261 164. Şeyx-Qərni ------ 410 165. Karvansaray ------ 210 166. Aralıq ----- 358 167. Quludərviş ------ 357 168. Əşnək ----- 677 169. Talın ----- 430 170. Mehriban ----- 533 171. İrind ---- 239 172. Yuxarı Qaranovmaz ------ 394 173. Aşağı Qaranovmaz ------ 253 174. Aşağı Ağcaqala ------- 315 175. Sabunçu ----- 165 176. Yuxarı Qala-Küt ----- 50 177. Aşağı Qala-Küt ----- 95 178. Axankçı ----- 327 179. Qəzbin ----- 100 180. Qaraqulu ----- 108 181. Susuz ------ 90 182. Knik ------ 91 183. Mustafato ----- 289 184. Bozbur (kürd) ------ 165 185. Aylanlı ------ 300 186. Seyran-qışlaq ----- 83 187. İlan-qışlaq ----- 58 188. Udfan ------ 300 189. Bayramlı ----- 82 190. Qədim-bəşir (kürd) ----- 165 191. Yuxarı Ağcaqala ----- 308 cəmi qəza üzrə 35 625

cəmi quberniyada dağıdılmış və əhalisi tərk etmiş 198 kənd 100626 əhali

Əhalinin sayı ilə bağlı verilən məlumatlar 1908-ci il. Nəzərə alsaq ki, 10 il ərzində əhali artıb,deməli bu rəqəm daha böyükdür

1947-1953 azərbaycanlıların Ermənistandan depotrasiyası[redaktə]

19471948-ci illərdə SSRİ Nazirlər Soveti "Ermənistan SSR-dən azərbaycanlı əhalinin Azərbaycan SSR-in Kür-Araz ovalığına köçürülməsi haqqında" qərar çıxarır.

  • SSRİ Nazirlər Soveti Qərar № 4083 23 dekabr 1947-ci il. Moskva, Kreml
  • SSRİ Nazirlər Soveti Qərar № 754 10 mart 1948-ci il Moskva, Kreml

1947-1953-cü illər ərzində 100 minlərlə azərbaycanlı deportasiyaya məruz qalır . Stalin tərəfindən 1947-1953-cü illərdə həyata keçirilən azərbaycanlıların növbəti deportasiyası zamanı ilk mərhələdə İrəvan şəhəri (indiki Yerevan şəhəri) yaxınlığınldakı yaşayış məntəqələri azərbaycanlılardan təmizlənmiş, sonra isə rayon mərkəzləri, ətraf kənd və qəsəbələrin əhalisi köçürülmüşdür.Deportasiyaya məruz qalan əhalinin bir hissəsi Ermənistanın dağ rayonlarında yaşadığı üçün Kür-Araz ovalığındakı iqlim şəraitinə çətin alışmışdır. Bu səbəbdən də Kür-Araz ovalığına köçürülmüş on minlərlə azərbaycanlı arasında kütləvi ölüm halları qeydə alınmışdır. Digər tərəfdən, Ermənistandan köçürülən bir nəfər də azərbaycanlı Dağlıq Qarabağ ərazisinə buraxılmamışdır. Əksinə "Böyük Ermənistan" ideyasının həyata keçirilməsi istiqamətində bu ərazinin azərbaycanlılardan boşaldılması işi planlı surətdə davam etdirilmiş və daxili köçürmə adı ilə 1949-cu ildə Azərbaycanın ərazisi olan Dağlıq Qarabağdandan 132 ailə (549 nəfər) Azərbaycanın Xanlar rayonuna köçürülmüşdür. Eyni zamanda Azərbaycan yaşayış məntəqələrinin adlarının dəyişdirilmiş, təhsil və mədəniyyət ocaqlarının bağlanması, rayonların birləşdirilməsi əməliyyatı həyata keçirilmişdir. 1947-1953-cü illərdə azərbaycanlılar yaşayan 60 məntəqənin adı dəyişdirmişdir. Ümumiyyətlə isə, 1921-1988-ci illərdə Ermənistanda yüzlərlə türk mənşəli yaşayış məskəninin adı dəyişdirilmişdir.

1988-1990 azərbaycanlıların Ermənistandan deportasiyası[redaktə]

1988-ci ilin ilin yanvarnda Qafan və Muğrudan yenə azərbaycanlı qaçqınlar Azərbaycana pənah gətirdilər.Leninakanın uşaq evinden Azerbaycana gönderilen 70 nəfer azərbaycanlı uşaq Spitakda qətlə yetirildi.Ermənistanın zəlzələ zonasına kömeyə gedən 78 nəfər azərbaycanlının olduğu İl-76 təyyyarəsi "Stinger" qurgusu ilə vuruldu.1991-ci il 8 avqustda Ermənistanda sonuncu kənd olan Nüvədi (Muğru rayonu) rus esgərlerinin komeyi ile boşaldıldı.Beləliklə Ermənistandakı 185 azərbaycanlılar yasayan kənddən 230 min azərbaycanlı qovuldu. 255 nəfər öldürüldü.

Xarici keçidlər[redaktə]

Həmçinin bax[redaktə]