Valqa

Valqa est. Valga

Bayraq	Gerb

Xəritədə yeri
Valqa

Məlumatlar

Ölkə

Estoniya

Bölgə

Valqamaa

{{{3}}}

1286

{{{3}}}

alm. Walk

Ərazi

16,54 km²

Əhali

12539 nəfər

Əhali sıxlığı

842,2 nəfər/km²

Nəqliyyat vasitəsi kodu

G

Telefon kodu

+372-76

Poçt indeksi (Mərkəzi PŞ)

68201, 68202, 68203, 68204, 68205, 68206, 68207, 68208, 68209

İcra başçısı

Kalev Härk

İnternet saytı

http://www.valgalv.ee/

Valqa (est. Valga, alm. Walk, 1920-ci ilə gədər Valk -rus. Валк, keçmiş adı rus. Vleh) — Estoniyanın cənubundakı Valqamaa bölgəsinin inzibati mərkəzi. Pedeli çayının sahilində yerləşir. Şəhərin sahəsi 16,5 km² təşkil edir. Tartuya gədər məsafə 89 km, Pyarnuya gədər 144 km, Tallinə gədər 245 km, 175 km Riqaya və Pskova 170 km-ə bərabərdir. Valqa dəmir və avtomobil yollarının kəsişməsində yerləşir. Estoniyanın və Latviyanın Şengen birliyinə daxil olması ilə Valqa və Valka şəhərləri arasında ümumi ictimai avtobus nəqliyyatının işə düşdüyü elan olunmuşdur.

Tarix [redaktə]

Şəhərin əsası 1286-cı ildə Valk adı ilə qoyulub. Rusiya İmperiyası dövründə şəhər Liflyandiya quberniyasının tərkibinə daxil edilmişdi. 1950—1991-ci illərdə Valqa Valqa rayonunun mərkəzi idi.

1286: Valqa (Alman adı Walk altında) Riqa şəhər reyestrinə ilk dəfə adı çəkilir.
1298, 1329, 1345: Walk ikinci və üçüncü dəfə Böyük Gedimin və Algirdas hersoqlarının başçılıq edən litvalılar tərəfindən talan edilir.
1419: Valqa Livoniya Konfederasiyasının əyalət və iqamətqahı olur.
1481: ruslar tərəfindən hücuma uğrayır.
1501: ruslar tərəfindən başqa basqın zamanı beşinci dəfə yandırılıb.
1558: Livoniya müharibəsi zamanı, Walk orta əsr qəsəbəsi tamamilə məhv edilir.
1584 11 iyun: Polşa kralı Stefan Batori tərəfindən şəhər statusuna qaldırılır.
1590 17 aprel: Polşa Kralı, III Sigizmund Vaza, nizamnamə ikinci dəfə ratifikasiya edir. Valqaya yenidən şəhər statusu verilir.
1600: 42 ev xassələri göstərən ilk şəhər xəritəsi,. Bu şəhər 7 km uzunluğunda və 0,5 arasında və 0.25 km genişdir.
1626: Polşa-İsveç müharibəsi nəticəsində Valqa İsveçin tərkibinə daxil olur. Martın 6-da İsveç kralı Gustav Adolf mövcud güzəştləri təsdiqləyir.
1721: Böyük Şimal müharibəsi nəticəsində Valqa Estoniya ilə birlikdə Rusiya İmperiyasının tərkibinə daxil edilir.
1764 5 oktyabr: II Yekaterina şəhərə yenidən status verir.
1780: İlk daş binalar inşa olunur: bir kilsə, məktəb tikilir.
1816: Müqəddəs İohann Kilsəsinin binası başa çatmışdır.
1876: Walkscher Anzeiger, Alman Valga ilk qəzeti, verilir.
1889: Valqa dəmiryol stansiyası açılır. İyulun 22-də Tartu-Valqa dəmiryol xətti rəsmən açılmışdır.
1890 16 dekabr: Valqa səbirlilik Cəmiyyəti təsis edilir.
1901 7 dekabr: Valqaada yaşayan Baltik Almanlar seçkilərdə qalib qəlir - bu kimyaçı Yohan Märtson olur. O Valqanın meri seçilir.
1904 22 May: Estoniya şair və yazıçı Paul Viiding Valqada anadan olur.
1908 24 iyun: Estoniya hərbi komandiri Alfons Rebane Valqada anadan olur.
1909: Säde binasının tikintisi başlanmışdır (memar Georg Hellat).
1917: Alman zeppelin şəhər üzərində uçur və əsas hədəf olaraq dəmiryol stansiyasını tutur, yüksəklikdən qırx partlayıcı bombalar düşür.
1920 1 iyul: Britaniya nümayəndəsi polkovnik SG Tallents qəti Estoniya və Latviya arasında sərhəd yaradır. Valqa təyin olmuş yeni sərhəddə əsasən Estoniyanın tərkibində qalır.
1921-ci il 11 fevral: Estoniya hökumətinin sərəncamı Valqa ilçə ərazisində yaradır. Valga bir ilçe mərkəzində olur.
1940 17 avqust: Sovet işğal başlayır və burada Estonların və Latışların kütləvi deportasiyaları başlayır.
1941 9 İyul: Valga alman qoşunları tərəfindən işğal edilir.
1944 19 Sentyabr: Valqa yaxınlığında gedən ağır döyüşlər zamanı Estoniya alman işğalından azad edilir. Bu dərhal Estoniyanın Sovet işğalı ilə əvəz olunur.
1989 24 fevral: yenidən qurulmuş müstəqillik dövründə ilk Estoniya bayrağı 12 ASA küçəsində dalğalanır.
1993 17 oktyabr: müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra bələdiyyə məclis ilk azad seçkilər keçirilir.

İqtisadiyyat [redaktə]

Valqa əhəmiyyətli sənaye mərkəzidir. Sənaye istehsalında 10 şirkət çalışır və bu onlara 2010-cu ildə 700 milyon avro gəlir gətirib. Həmçinin burada geyim və ayaqqabı sənayesi, metal emalı və mebel sənayesi də ikişaf etmişdir.

Valqa sürətlə inkişaf edir. 1996-cı ildən, əhalinin həyat keyfiyyəti, mərkəzi kitabxana, Valga stadionunun, muzey, Valga Xəstəxanası və mədəniyyət və hobbi mərkəzləri, o cümlədən bir neçə bina təmiri ilə xeyli yaxşılaşmışdır. Addım-addım məktəblər və uşaq bağçaları da təkmilləşdirilərək təmir olunur. 2003-cü ildən şəhərin su keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması üçün yeni su təmizləyici stansiya istismara verilmişdir.

İqlimi [redaktə]

Valqa'nın iqlim dəniz xüsusiyyətləri ilə mülayim kontinentaldır. Valqa adətən mülayim qışı və davamlı, lakin qısa yay iqlimi ilə xüsusiyyətlənir.

Valqanın iqlimi
Göstərici	Yan	Fev	Mar	Apr	May	İyn	İyl	Avq	Sen	Okt	Noy	Dek	İl
Mütləq maksimum, °C	8,5	10,9	17,2	27,4	30,7	32,1	33,8	34,3	29,5	21,4	12,9	9,6	34,3
Maksimum orta, °C	−2,3	−1,8	3,1	10,4	17,4	21,0	22,4	21,3	15	9,3	2,7	−0,9	9,8
Orta temperatur, °C	−4,9	−5,1	−1	5,1	11,3	15,3	17,0	15,7	10,4	5,6	0,3	−3,4	5,5
Minimum orta, °C	−7,8	−8,4	−4,6	0,4	5,3	9,7	11,6	10,8	6,4	2,6	−2	−6,1	1,5
Mütləq minimum, °C	−38,5	−35,6	−26,8	−11,1	−5,6	−1,6	2,5	1,5	−6,5	−14	−20,9	−40,5	−40,5
Yağıntı norması, mm	52	37	38	35	51	79	77	82	66	67	61	58	704
Mənbə: Weather.com, Pogoda.ru.net

Əhali [redaktə]

1881: 4 200
1897: 10 900
1913: 16 000
1922: 9 500
1934: 10 800
1939: 10 419
1940: 10 402
1959: 13 300
1970: 17 000
1979: 18 500
1989: 17 700
1990: 13 390 (1 yanvar)
2000: 14 352 (1yanvar statistikasına əsasən)
2006: 13 930 (1 yanvar statistikasına əsasən)
2009: 13 738

Əhali	1970		1979		1989		2000
Əhali	il	%	il	%	il	%	il	%
Ümumi	16795	100	18474	100	17722	100	14323	100
estonlar	9635	57,37	10052	54,41	9383	52,95	8970	62,63
ruslar	5241	31,21	6164	33,37	6140	34,65	3913	27,32
ukraynalılar	554	3,30	766	4,15	720	4,06	421	2,94
beloruslar	170	1,01	322	1,74	307	1,73	211	1,47
latışlar	382	2,27	448	2,43	456	2,57	334	1,88
finlər	121	0,72	136	0,74	126	0,71	99	0,69
başqaları	692	4,12	586	3,17	590	3,33	375	2,62

Mədəniyyət [redaktə]

Şəhərdə (həftədə üç dəfə) "Valgamaalane" (estonca) və "Валкъ" (rusca) adlı qəzetlər nəşr olunur.

Valqa - sərhəd şəhəridir, onun tarixi ərzində hər bir dövlət öz təsir hər biri müxtəlif iz qoymuşlar. Baxımlı abidələrdən:

Müqəddəs Ruh Roma Katolik Kilsəsi
Apostol Kilsəsi - Bazar meydanı yaxınlığında yerləşən və Estoniya Apostol Pravoslav Kilsəsinin dörd məbədlərindən biridir
Yaani kilsəsi

Təhsil [redaktə]

Valqa şəhərində ilk təhsil mərkəzləri (əsasən orta məktəblər), 1788-ci ildən mövcuddur. XIX əsrdə şəhərdə artıq inkişaf etmiş təhsil ocaqları yaranmışdır. Şəhər əhalisinin müxtəlifliyi, Valqada eston, latış, rus, alman dillərində məktəblərin yaranmasına səbəb oldu.

Qalereya [redaktə]

Valqa ratuşası
Valga Yaani kilsəsi
Valganın Fridrix Teodor Şubert tərəfindən yaradılmış topoqrafik xəritəsi, 1850–1890-cı illər
Valqanın xəritəsi
Estoniya-Latviya sərhəd punktu Valqa 2007-ci il
Valqa'nın cənub hissəsi

Valqada doğulmuş tanınmışlar [redaktə]

Woldemar von Glasenapp (1812–1895) Rusiya İmperiya Flotunun keçmiş vitse-admiralı.
Alfred Neuland (1895–1966) 1920-ci ildə Antverpendə keçirilən olympiyadanın gümüş medalçısı
Kazimierz Świątek (1914–2011) kardinal, həmçinin Minsk-Mogilyovun arxiyepiskopu
Tiit Vähi (* 1947) Estoniya siyasətçisi və sahibkarı.
Andrus Värnik (* 1977) yüngül atletikaçı.