Valqa

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Valqa est. Valga
ValgaTownHall.jpg
Bayraq Gerb
Bayraq
Gerb
Xəritədə yeri
Valqa is located in Estoniya
Valqa
Valqa
Məlumatlar
Ölkə Flag of Estonia.svg Estoniya
Bölgə Vаlqаmаа
Əsası qoyulub 1286
Əvvəlki adı alm. Walk
Ərazi 16,54 km²
Əhali 12539 nəfər
Əhali sıxlığı 842,2 nəfər/km²
Nəqliyyat kodu G
Telefon kodu +372-76
Poçt indeksi 68201, 68202, 68203, 68204, 68205, 68206, 68207, 68208, 68209
İcra başçısı Kalev Härk
İnternet saytı http://www.valgalv.ee/

Valqa (est. Valga, alm. Walk, 1920-ci ilə gədər Valk -rus. Валк, keçmiş adı rus. Vleh) — Estoniyanın cənubundakı Vаlqаmаа bölgəsinin inzibati mərkəzi. Pedeli çayının sahilində yerləşir. Şəhərin sahəsi 16,5 km² təşkil edir. Tartuya qədər məsafə 89 km, Pyarnuya gədər 144 km, Tallinə gədər 245 km, 175 km RiqayaPskova 170 km-ə bərabərdir. Valqa dəmir və avtomobil yollarının kəsişməsində yerləşir. Estoniyanın və Latviyanın Şengen birliyinə daxil olması ilə Valqa və Valka şəhərləri arasında ümumi ictimai avtobus nəqliyyatının işə düşdüyü elan olunmuşdur.

Valga municipalities.png

Tarix[redaktə]

Şəhərin əsası 1286-cı ildə Valk adı ilə qoyulub. Rusiya İmperiyası dövründə şəhər Liflyandiya quberniyasının tərkibinə daxil edilmişdi. 1950—1991-ci illərdə Valqa Valqa rayonunun mərkəzi idi.

  • 1286: Valqa (Alman adı Walk altında) Riqa şəhər reyestrinə ilk dəfə adı çəkilir.
  • 1298, 1329, 1345: Walk ikinci və üçüncü dəfə Böyük Gedimin və Algirdas hersoqlarının başçılıq edən litvalılar tərəfindən talan edilir.
  • 1419: Valqa Livoniya Konfederasiyasının əyalət və iqamətqahı olur.
  • 1481: ruslar tərəfindən hücuma uğrayır.
  • 1501: ruslar tərəfindən başqa basqın zamanı beşinci dəfə yandırılıb.
  • 1558: Livoniya müharibəsi zamanı, Walk orta əsr qəsəbəsi tamamilə məhv edilir.
  • 1584 11 iyun: Polşa kralı Stefan Batori tərəfindən şəhər statusuna qaldırılır.
  • 1590 17 aprel: Polşa Kralı, III Sigizmund Vaza, nizamnamə ikinci dəfə ratifikasiya edir. Valqaya yenidən şəhər statusu verilir.
  • 1600: 42 ev xassələri göstərən ilk şəhər xəritəsi,. Bu şəhər 7 km uzunluğunda və 0,5 arasında və 0.25 km genişdir.
  • 1626: Polşa-İsveç müharibəsi nəticəsində Valqa İsveçin tərkibinə daxil olur. Martın 6-da İsveç kralı Gustav Adolf mövcud güzəştləri təsdiqləyir.
  • 1721: Böyük Şimal müharibəsi nəticəsində Valqa Estoniya ilə birlikdə Rusiya İmperiyasının tərkibinə daxil edilir.
  • 1764 5 oktyabr: II Yekaterina şəhərə yenidən status verir.
  • 1780: İlk daş binalar inşa olunur: bir kilsə, məktəb tikilir.
  • 1816: Müqəddəs İohann Kilsəsinin binası başa çatmışdır.
  • 1876: Walkscher Anzeiger, Alman Valga ilk qəzeti, verilir.
  • 1889: Valqa dəmiryol stansiyası açılır. İyulun 22-də Tartu-Valqa dəmiryol xətti rəsmən açılmışdır.
  • 1890 16 dekabr: Valqa səbirlilik Cəmiyyəti təsis edilir.
  • 1901 7 dekabr: Valqaada yaşayan Baltik Almanlar seçkilərdə qalib qəlir - bu kimyaçı Yohan Märtson olur. O Valqanın meri seçilir.
  • 1904 22 May: Estoniya şair və yazıçı Paul Viiding Valqada anadan olur.
  • 1908 24 iyun: Estoniya hərbi komandiri Alfons Rebane Valqada anadan olur.
  • 1909: Säde binasının tikintisi başlanmışdır (memar Georg Hellat).
  • 1917: Alman zeppelin şəhər üzərində uçur və əsas hədəf olaraq dəmiryol stansiyasını tutur, yüksəklikdən qırx partlayıcı bombalar düşür.
  • 1920 1 iyul: Britaniya nümayəndəsi polkovnik SG Tallents qəti Estoniya və Latviya arasında sərhəd yaradır. Valqa təyin olmuş yeni sərhəddə əsasən Estoniyanın tərkibində qalır.
  • 1921-ci il 11 fevral: Estoniya hökumətinin sərəncamı Valqa ilçə ərazisində yaradır. Valga bir ilçe mərkəzində olur.
  • 1940 17 avqust: Sovet işğal başlayır və burada Estonların və Latışların kütləvi deportasiyaları başlayır.
  • 1941 9 İyul: Valga alman qoşunları tərəfindən işğal edilir.
  • 1944 19 Sentyabr: Valqa yaxınlığında gedən ağır döyüşlər zamanı Estoniya alman işğalından azad edilir. Bu dərhal Estoniyanın Sovet işğalı ilə əvəz olunur.
  • 1989 24 fevral: yenidən qurulmuş müstəqillik dövründə ilk Estoniya bayrağı 12 ASA küçəsində dalğalanır.
  • 1993 17 oktyabr: müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra bələdiyyə məclis ilk azad seçkilər keçirilir.

İqtisadiyyat[redaktə]

Valqa əhəmiyyətli sənaye mərkəzidir. Sənaye istehsalında 10 şirkət çalışır və bu onlara 2010-cu ildə 700 milyon avro gəlir gətirib. Həmçinin burada geyim və ayaqqabı sənayesi, metal emalı və mebel sənayesi də ikişaf etmişdir.

Valqa sürətlə inkişaf edir. 1996-cı ildən, əhalinin həyat keyfiyyəti, mərkəzi kitabxana, Valga stadionunun, muzey, Valga Xəstəxanası və mədəniyyət və hobbi mərkəzləri, o cümlədən bir neçə bina təmiri ilə xeyli yaxşılaşmışdır. Addım-addım məktəblər və uşaq bağçaları da təkmilləşdirilərək təmir olunur. 2003-cü ildən şəhərin su keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması üçün yeni su təmizləyici stansiya istismara verilmişdir.

İqlimi[redaktə]

Valqa'nın iqlim dəniz xüsusiyyətləri ilə mülayim kontinentaldır. Valqa adətən mülayim qışı və davamlı, lakin qısa yay iqlimi ilə xüsusiyyətlənir.

Valqanın iqlimi
Göstərici Yan Fev Mar Apr May İyn İyl Avq Sen Okt Noy Dek İl
Mütləq maksimum, °C 8,5 10,9 17,2 27,4 30,7 32,1 33,8 34,3 29,5 21,4 12,9 9,6 34,3
Maksimum orta, °C −2,3 −1,8 3,1 10,4 17,4 21,0 22,4 21,3 15 9,3 2,7 −0,9 9,8
Orta temperatur, °C −4,9 −5,1 −1 5,1 11,3 15,3 17,0 15,7 10,4 5,6 0,3 −3,4 5,5
Minimum orta, °C −7,8 −8,4 −4,6 0,4 5,3 9,7 11,6 10,8 6,4 2,6 −2 −6,1 1,5
Mütləq minimum, °C −38,5 −35,6 −26,8 −11,1 −5,6 −1,6 2,5 1,5 −6,5 −14 −20,9 −40,5 −40,5
Yağıntı norması, mm 52 37 38 35 51 79 77 82 66 67 61 58 704
Mənbə: Weather.com, Pogoda.ru.net

Əhali[redaktə]

  • 1881: 4 200
  • 1897: 10 900
  • 1913: 16 000
  • 1922: 9 500
  • 1934: 10 800
  • 1939: 10 419
  • 1940: 10 402
  • 1959: 13 300
  • 1970: 17 000
  • 1979: 18 500
  • 1989: 17 700
  • 1990: 13 390 (1 yanvar)
  • 2000: 14 352 (1yanvar statistikasına əsasən)
  • 2006: 13 930 (1 yanvar statistikasına əsasən)
  • 2009: 13 738
İl  Əhali
1881 4,200
1897 10,922
1922 9,500
1934 10,800
1939 10,419
İl  Əhali
1940 10,402
1959 13,300
1970 17,000
1979 18,500
1989 17,700
İl  Əhali
1990 13,390
2000 14,352
2006 13,364
2009 12,998
2012 12,539


Əhali 1970 1979 1989 2000
il % il % il % il %
Ümumi 16795 100 18474 100 17722 100 14323 100
estonlar 9635 57,37 10052 54,41 9383 52,95 8970 62,63
ruslar 5241 31,21 6164 33,37 6140 34,65 3913 27,32
ukraynalılar 554 3,30 766 4,15 720 4,06 421 2,94
beloruslar 170 1,01 322 1,74 307 1,73 211 1,47
latışlar 382 2,27 448 2,43 456 2,57 334 1,88
finlər 121 0,72 136 0,74 126 0,71 99 0,69
başqaları 692 4,12 586 3,17 590 3,33 375 2,62

Mədəniyyət[redaktə]

Şəhərdə (həftədə üç dəfə) "Valgamaalane" (estonca) və "Валкъ" (rusca) adlı qəzetlər nəşr olunur.

Valqa - sərhəd şəhəridir, onun tarixi ərzində hər bir dövlət öz təsir hər biri müxtəlif iz qoymuşlar. Baxımlı abidələrdən:

  • Müqəddəs Ruh Roma Katolik Kilsəsi
  • Apostol Kilsəsi - Bazar meydanı yaxınlığında yerləşən və Estoniya Apostol Pravoslav Kilsəsinin dörd məbədlərindən biridir
  • Yaani kilsəsi

İdman[redaktə]

Təhsil[redaktə]

Valqa şəhərində ilk təhsil mərkəzləri (əsasən orta məktəblər), 1788-ci ildən mövcuddur. XIX əsrdə şəhərdə artıq inkişaf etmiş təhsil ocaqları yaranmışdır. Şəhər əhalisinin müxtəlifliyi, Valqada eston, latış, rus, alman dillərində məktəblərin yaranmasına səbəb oldu.

Marşrut[redaktə]

Avtomobildə: Şəhəri Yıhvi - Narva, Uulu ( Pyarnu ), Vıru və Riqanı birləşdirən şosse keçir. Valqanın Tartuya şosse ilə 89, Pyarnuya 144, Tallinə 245, Riqaya 175, Pskova 170 km məsafəsi var.

Qalereya[redaktə]

Valqada doğulmuş tanınmışlar[redaktə]

Qardaşlaşmış şəhərlər[redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə]