Çir çayı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Çir çayı
rus. Чир
Chir River 001.jpg
Ölkə Rusiya Rusiya
Mənsəbi Don çayı
Uzunluğu 317 km
Su sərfi 12 m³/s
Hövzəsinin sahəsi 9580 km²

Çir çayıRusiyanın Rostov və Volqoqradskaya vilayətləri ərazisindən axan çay. Don çayının sağ qolunu təşkil edir. Simlyanski su anbarına tökülür. Çayın uzunluğu 317 kilometr, hövzəsinin sahəsi isə 9580 km²[1] təşkil edir. Don çayının mənsəbinə 456 metr qalmış ona tökülür[2].

Ümumi fiziki-coğrafi xüsusiyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

Çir çayı öz başlanğıcını Don cərgəsindən götürür. Yuxarı axarlarda Çir çayı Dona olduqca yaxın axır (15 km). Bir qədər aralıda isə çay cənub-şərqə doğru axır. Buradan isə getdikcə Dondan aralanır. Yuxarı axarlarda çayı vadisi kifayət qədər enlidir. Çayın əsas istiqaməti şimal-qərbdən cənub-şərqədir. Kurtlaq çayının mənsəbindən bir qədər aralıda Çir çayının orta axarları yerləşir. Burada çayın sağ sahili olduqca hündürdür və sıldırımlıdır. Solu isə nisbətən hamardır. Bu hissə əsasən qumlarla örtülüdür. Orta və aşağı axarlarda çayın eni və dərinliyi getdikcə artır[3]. Soloneski xutoru yaxınlığında Çir şərqə, Surikino şəhəri yaxınlığında isə cənub-şərqə axır.

Hövzəsi[redaktə | əsas redaktə]

  • Çir
    • Qusinka çayı (əsasını təşkil edən əsas çaylardan biri[4]) - mənsəbdən 265 km
    • Çyornaya çayı - mənsəbdən 246 km.
    • İlinka çayı (sol) - mənsəbdən 228 km.
    • Verbovaya (sol) - mənsəbdən 222 km.
    • Krivaya (sol) - mənsəbdən 221 km
    • Suskan (sol) - mənsəndən 194 km
    • Kurtlak (sol) - mənsəndən 160 km
    • Qryaznaya (sağ) - mənsəndən 124 km
    • Maşka (sol) - mənsəbdən 106 km
    • Beryozovaya (sol) - mənsəbdən 30 km
    • Dobraya (sol)[5]
    • Liska (sol)[6]

Hidrologiya[redaktə | əsas redaktə]

Araşdırmalar onu göstərir ki, yaz-yay buxarlanması zamanı suyu axalır. Qidalanmasınln əsasını ysz ayları qarın əriməsidir. Yaz ayları bir qayda olaraq daşqınlar və gursululuq olur. Yayda və payız ayları suyu azalır[7].

Mənsəbdə maksimal su sərfiyyatı

Yaşayış məntəqələri[redaktə | əsas redaktə]

Əsas yaşayış məntəqələri: Karqinskaya, Bokovskaya, Krasnokutskaya, Sovetskaya, Oblivskaya, stanisaları bə,Surovikino şəhəri.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]