Özbək xan

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Sultan Qiyasəddin Məhəmməd Özbək xan Toğrulça xan oğlu
Султан Мохаммед Өз-бегхаан
Bayraq
Qızıl Ordanın IX xanı
Yanvar, 1313 — 1341
Sələfi: Toxta
Xələfi: Tinibəy xan
 
Milliyəti: Monqol
Dini: İslam
Təvəllüdü: 1283(1283-Expression error: Unrecognized punctuation character "{".-{{{3}}})
Vəfatı: 1341(1341-Expression error: Unrecognized punctuation character "{".-{{{3}}})
Sülalə: Borucigin
Atası: Toğrulça Məngü Timur oğlu
Həyat yoldaşı: Bayalun
Taydula

Özbək xan- ( 1283(1283-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00) - 1341(1341-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)) — Qızıl Orda dövlətinin doqquzuncu xanıdır.

Həyatı[redaktə]

Məngü Timur oğlu Toğrulçanın oğludur. 1313-1341-ci illər arasında xanlıq etmişdi. Atası Toxta tərəfindən edam edilmişdi. Özbək xan Xarəzmə sürgün edilmişdi. 1313-cü ilin yanvarında xan olmuşdu. Onun müsəlman olaraq monqol qanunlarına qarşı çıxması Ağ Orda xanı İlbasan xanın ona üsyan etməsinə səbəb oldu. O beləliklə dağılmış xanlığı mərkəzləşmiş hakimiyyətə sahib sultanlığa çevirdi.[1] Ondan sonrakı bütün xanlar müsəlman idi.

Mixail Yaroslaviç xanın qarşısında

Hakimiyyəti[redaktə]

Xanın 300.000 əsgərdən çox ordusu var idi. 1319, 1325, 1335-ci illərdə Azərbaycana hücum etmişdi. Ona qarşı Əmir Çoban Sulduz müharibə aparırdı. 1320-1332ci illərdə BolqarıstanBizansa qarşı hücumlar aparmışdı. Saray əl-Cədid şəhərini tikdirmiş və ölkədə bir çox məscidlər bina etdirmişdi. Bacısı Konçakı Moskva knyazı Yuri Daniloviç ilə evləndirmişdi. Lakin Konçakın Mixail Yaroslaviç tərəfindən öldürülməsi Özbək xanı qəzəbləndirdi. Mixailə qarşı məhkəmə işi açıldı və edam olundu. 1327-ci ilin avqustunda bu hadisələrdən sonra Rus knyazlıqları üsyana başlamışdı. Xan həmin il ona sadiq qalan Moskva knyazlığı ordusu ilə Tver knyazlığını 50.000 əsgər ilə işğal edərək darmadağın etdi. Bu hadisə Moskva knyazlığının inkişafına və gələcəkdə Rusiya imperiyasının qurulmağına səbəb oldu.

Ailəsi və ölümü[redaktə]

Özbək xan iki dəfə evlənmişdi. Əvvəl III Andronik Paleoloqun qızı Bayalun ilə, 1323-cü ildə isə Taydula ilə evləndi. Övladları:

  • Timurbəy - 1330-cu ildə ölmüşdü.
  • Tinibəy xan - onu əvəz etdi.
  • Canıbəy xan - onu əvəz etdi.
  • Tulunbəy
  • İrinbəy
  • Toqdabəy
  • Xızırbəy

Özbək xan 1341-ci ildə Saray əl-Cədid şəhərində öldü.

Mənbə[redaktə]

  1. Л.Н.Гумилев - Великая степь и Древняя русь

Həmçinin bax[redaktə]