Üçrəng gecə şəbpərəsi

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Üçrəng gecə şəbpərəsi
Üçrəng gecə şəbpərəsi
Elmi təsnifat
Aləmi: Heyvanlar
Tip: Xordalılar
Yarımtip: Onurğalılar
Sinif: Məməlilər
Dəstə: Yarasalar
Yarımdəstə : Ucan sıçanlar
Fəsilə: Hamarburunkimilər
Cins: Gecə yarasaları
Növ: Üçrəng gecə şəbpərəsi
Elmi adı
Myotis emarginatus
E. Geoffroy, 1806

Wikispecies-logo.svg
Vikinnövlərdə
təsnifat

Commons-logo.svg
Vikianbarda
axtar

ÜTMS [1]
NCBI {{{1}}}

Üçrəng gecə şəbpərəsi (lat. Myotis emarginatus) — kiçik ölçüyə malik yarasa olaraq Gecə yarasaları cinsinə aid növdür. Onların çəkisi 5-10 q, uzunluğu 44–55 mm, quyruğun uzunluğu isə 38–44 mm təşkil edir. Qanadlar arasında məsafə 22-28 sm-dir.

Yayılması[redaktə | əsas redaktə]

Şimali Afrikadan Hollandiyaya kimi, Almaniyanın, Çexiyanın və Polşanın cənubuna qədər, Ukraynanın qərbində, Krımda, Qafqazda, İranda, ön və orta Asiyada, Əfqanıstanda və Birmada, Bütün Aralıq dənizi sahili boyunca ərazilərdə yayılmışdır. Azərbaycanda d.s.1000 metrə qədər hündürlükdə bütün təbii bölgələrdə və əsasən ölkənin şimal-qərbində quru və meşə landşaftlarında üstünlük təşkil edir.

Yaşayış yeri və həyat tərzi[redaktə | əsas redaktə]

80%-ə qədər tapıntı Aran zonalarda və dağətəyi rayonlarda aşkar olunmuşdur.Lənkəranətrafı ərazidə balalayan fərdlərdən ibarət toplantıda 1000-ə yaxın yetkin dişi cins, Mingəçevir ətrafındakı ərazilərdəki meşə mağaralarında isə 500-dən çox fərdə təsadüf edilmişdir. Sığınacaqlar müxtəlifdir. Böyük Qafqazda qədim Daş tikililərdə bu növlə yanaşı, Böyük nalburuna da təsadüf edilir. Mingəçevirin Bozdağ hissəsindəki suyun əmələ gətirdiyi mağaralarda 500-ə yaxın fərd, Lənkəranda məktəd çardağında 1000-1200 fərd aşkar olunmuşdur. Cütləşmə payızda, doğuşlar isə iyun ayının ortalarından iyul ayının əvvəllərinə qədər davam edir. 30 - 45 gündən sonra doğulmuş gecə şəbpərələri tam sərbəst olurlar. Balalama koloniyası, gecə şəbpərəsi yay sığınacaqlarını atandan sonra, avqust ayında dağılır. Qışlamaları məlum deyildir. Axşam uçuşları tam qaranlıqda baş verir. Müxtəlif senozlarda (yarımsəhra, meşə, bağ, aqrosenoz) qidalanırlar. Qida qalıqlarının əsasını ikiqanadlılar, pulcuqqanadlılar, böcəklər və s. təşkil edir.

Sayı[redaktə | əsas redaktə]

Müşahidə olunan sığınacaqlarda bu növün sayı bir neçə fərddən 1000-1200 fərdə qədər olur.

Məhdudlaşdırıcı amillər[redaktə | əsas redaktə]

Balalama koloniyasının əlçatan və həcmli sığınacaqlarda məskunlaşması bu növün narahatçılığa həssas olmasına və bəzən də heyvanların mənasız vurulmasına gətirib çıxarır. Yarasaların iri yeraltı mağaralarda və tarixi tikililərdə məskunlaşması turizmin və rekreasiyanın inkişafına və turistlərin bu ərazilərə cəlb olunmasına səbəb ola bilər. Eyni zamanda, bu tikililərin və sığınacaqların dağıdılması və rekonstruksiyası, antropogen təsir nəticəsində yaşama, uçma yollarının və qidalanma mühitlərinin tərkibinin dəyişdirilməsi, su hövzələri yanında olan əkin sahələrində zəhərli kimyəvi maddələrin istifadəsi və yuyularaq suya qarışması heyvanların qida və su vasitəsilə zəhərlənməsinə səbəb olur.

Qorunması[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycanda bu növün yayıldığı bəzi ərazilər BTMİ tərkibinə daxil edilsə də, bu növə xüsusi mühafizə olunan obyekt kimi baxılmır. Bu səbəbdən növün yayılma ərazisini və məlum subpopulyasiyanın ölçülərini təyin etmək vacibdir. Bunun üçün növün populyasiyasının monitorinqini keçirmək lazımdır. Onların Xüsusi Mühafizə Olunan Təbiət Ərazilərində (XMOTƏ) mühafizəsini gücləndirmək, sığınacaq və yayıldığı ərazilərin mühafizəsini təşkil etmək, əhalini onların qorunmasına cəlb etmək vacibdir.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • 1. Рахматулина И. К. Рукокрылые Азербайджана (Фауна, Экология, Зоогеография) // Баку, 2005, сс. 67-75;
  • 2. Рахматулина И. К. Azərbaycan yarasalarının mühafizəsi üzrə hərəkət planı // Bakı, 2008, 51-53.
  • 3. AMEA. Zoologiya İnstitutu. Məməlilər