Şəkilçi

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Şəkilçi — lüğəvi mənası olmayan, sözün ayrılıqda işlənə bilməyən və kökə qoşulduqdan sonra leksik və ya qrammatik məna yaradan hissəsidir.

Məsələn: comərd, natip

Şəkilçilər 2 cür olur: leksik şəkilçilər və qrammatik şəkilçilər.

Leksik şəkilçilər[redaktə | mənbəni redaktə et]

İkinci adı sözdüzəldici şəkilçilərdir. Azərbaycan dili qrammatikasında leksik şəkilçilər ∧ işarəsi ilə göstərilir[1].

Bu şəkilçilər sözlərin kökünə yaxud başlanğıc formasına qoşularaq yeni mənalı söz yaradır. Yeni yaranan sözlə kök arasında məna yaxınlığı olur.

Leksik şəkilçilər həm milli, həm də alınma ola bilər. Alınma leksik şəkilçilər, əsasən, isim, sifətzərflərin yaranmasında istifadə olunur.

Azərbaycan dilində leksik şəkilçilər əsasən sözün sonuna artırılır. Sözlərin önünə artırılan şəkilçilər alınma şəkilçilərdir. Məsələn, na- (narahat), la- (laməkan), ba- (baməzə), bi- (binamus) və s. Söz önünə artırılan şəkilçilər əsasən inkarlıq, əks məna yaratmaq üçün istifadə olunur və əksər hallarda -sız mili şəkilçisi ilə əvəzlənə bilir.

Binamus-Namussuz

Biçarə-Çarəsiz

Laməkan-Məkansız



Leksik şəkilçilər qrammatik şəkilçilərdən əvvəl işlənir. Ancaq bəzi leksik şəkilçilər var ki, qrammatik şəkilçidən sonra işlənə bilir: -kı, -sız, -gil, -dakı. Bu hal Azərbaycan dilinin iltisaqiliyini pozur. Həmçinin, leksik şəkilçilər ahəng qanununa uyğun olaraq, əsasən, iki və dörd cür yazılır[2]. Lakin belə şəkilçilər sırasında bir cür yazılanları da var[2].

• -daş, -kar, -keş, -dar

• vətən-daş, tələb-kar, zəhmət-keş, anbar-dar

            Termin nədir?

Hər hansı elm, texnika mədəniyyət və s. Sahələninə aid olan sözlərə termin deyilir. Termi həmin sahələrə bağlı olan müəyyən anlayış ifadə edir

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. Sitat səhvi: Yanlış <ref> teqi; aze adlı istinad üçün mətn göstərilməyib
  2. 1 2 "Şəkilçilərin yazılışı" (PDF) (az.). unec.edu.az. 2022-03-03 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2021-05-03.