Əhli-Həqq

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Əhli-Həqq (fars. — haqq adamları) — bu qrupun üzvlərinin əksəriyyəti əsasən İranın qərbində, həmçinin İraqın şimal-şərqində yaşayan cənub kürdləridir. Lur, azərbaycanlılar, farslar və ərəblər arasında onun tərəfdarlarının kiçik bir sayı da var. Əhli Həqq tərəfdarlarının ümumi sayının qiymətləndirilməsi bir milyondan 2,2 milyona qədər dəyişir.

Ümumi məlumat[redaktə | əsas redaktə]

Başqaları ilə yanaşı, kürdlərdə mövcud olan İslam nöqteyi-nəzərindən" azğın "cərəyanlarla yanaşı, əhl-e Hakk bəzən "yadanizm" adlı şərti qrupa daxildir.

Əhli Həqq təlimlərinin əsasında Tanrının ardıcıl təcəssümü, reenkarnasiya və mənəvi mentorun rəhbərliyi altında özünü təkmilləşdirmə yolu ilə qurtuluşa nail olmaq barədə təsəvvürlər durur.

Əhli Həqq qrupunun üzvlərinin əksəriyyəti İranın qərbindəki Zaqros dağ bölgəsində yaşayır.

Əhli Həqq təriqətinin ayrı-ayrı qrupları İran Azərbaycanın Urmiya gölü rayonunda, Mazenderanda, həmçinin İranın böyük şəhərlərində səpələnmişdir.

Yaxın Şərqin digər mistik təlimləri kimi yarsan dini də reenkarnasiyaya inamı ilə fərqlənir. Dünyanın mövcudluğu ərzində insan ruhu bədən membranların bir sıra 1001 Reenkarnasyon keçir. Xilas olmaq üçün insan öz mənəvi tərbiyəçisinin (Pir) rəhbərliyi altında özünü təkmilləşdirmənin üç mərhələsini keçməlidir: şəriət (qanuna riayət etmə), tarikat (mistik yola riayət etmə), maarifat (idrak), sonuncu dördüncü mərhələyə — hakikat nail olmaq, həqiqəti əldə etmək və ona eyni olmaq.

İnanc sistemi[redaktə | əsas redaktə]

İnanc sistemi, Əli ibn Əbu Talib şәxsiyyәtinin tәşkil etdiyi Əhli-həqq başda Sultan Sohak olmaqla iyerarxik piramida şәklindә tәbәqәlәşir. Reinkarnasiya (Əhli-həqqdә "donbәdon" — libasdan libasa keçmә) Əhli-həqqin inancında mәrkәzi yeri tutur. İnanca görә, Allahın yer üzündә 7 tәcәllisi mövcuddur. 7-ci dövr başa çatdıqdan sonra Zamanın sahibi Mehdi zühur edәrәk, Şәhrәzur çölündә ilahi mәhkәmә quracaq. Əhli-həqqin reinkarnasiyası 1001 dirilmәdәn ibarәtdir. Bu, hәr bir insana aiddir. Sarı torpaqdan yaranmış insanlar daha çox "libas dәyişir" vә ilahi nura daha çox yaxınlaşır. Qara torpaqdan yaranmışlar pis insanlardır, onların paklanma ehtimalı azdır. Bәşәr tarixi dörd dövrdәn ibarәtdir: Adәmdәn Mәhәmmәdin peyğәmbәrliyinә qәdәrki şәriәt dövrü, Əli ibn Əbu Talibdәn Şah Xuşinә qәdәrki tәriqәt dövrü, Şah Xuşindәn Sultan Sohaka qәdәrki mәrifәt dövrü vә Sultan Sohakla başlayan hәqiqәt dövrü. İnsan mәnәvi kamilliyә çatmaq üçün dörd mәrhәlәdәn keçmәlidir. Şәriәt mәrhәlәsindә Mәhәmmәdin dinini vә on iki imamın mәzhәbini qәbul etmәli, tәriqәt mәrhәlәsindә Əlinin vilayәtinә inanmalı, mәrifәt mәrhәlәsindә özünü tanımalı, hәqiqәt mәrhәlәsindә isә Allaha qovuşmalıdır.

Müqəddəs kitabı[redaktə | əsas redaktə]

Əhli-həqqin başlıca müqəddəs kitabı Sultan Sohakın kәlamlarından ibarәt "Sәrәncam" (yaxud "Kәlam xәzanә" vә ya "Divan Gevre") kitabıdır. Kitabın müxtәlif hissәlәri lur, gorani dillәrindә vә hevrami dialektindәdir. Cәnubi Azәrbaycan Əhli-həqqlәri arasında mәşhur olan azәrbaycanca kәlamlar da "Sәrәncam"ın bir hissәsi hesab edilir. Hacı Nemәtullah Ceyhunabadinin (1871–1920) "Furqanül-әxbar", "Şahnameyi-hәqiqәt", onun oğlu Nurәli İlahinin (1895–1974) "Burhanül-hәqq" әsәrlәri Əhli-həqq barәdә başlıca mәnbәlәrdir.

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  • Kaya A. Ehli-i Haklar ve Dersim. İstanbul. 2014.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]