Əl-Hadi (xəlifə)

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Əl-Hadi
أبو محمد موسى بن المهدي الهادي
Dirhem of Al-Hadi, AH 170.jpg
Bağdad xəlifəsi
22 mart 785 — 14 sentyabr 786
Sələfi Əl-Mehdi
Xələfi Harunərrəşid

Doğum tarixi 27 mart 764(764-03-27)
Doğum yeri Bağdad
Vəfat tarixi 14 sentyabr 786 (22 yaşında)
Vəfat yeri Bağdad, İraq
Atası Məhəmməd ibn Mənsur əl Mahdi
Anası əl-Həyzuran

Əbu Məhəmməd Musa ibn Mehdi Əl-Hadi (764 - 786)—Abbasi xəlifə.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Əbu Məhəmməd Musa ibn Mehdi Əl-Hadi 764-cü ildə Bağdad şəhərində anadan olmuşdu. Xəlifə əl-Mehdidən sonra xəlifəliyə əl-Hadi (785-786) yiyələndi. Babası əl-Mənsurun xilafətə Məvali ordusu xəlifənin elə dərin etimadını qazanmışdı ki, o son vəsiyətində oğlu əl-Mehdiyə bu məvaliyə (türklər) çox yaxşı münasibət bəsləməyi və onları yaxın çevrəsinə almağa davam etməsini və saylarının da çoxaltmasını tövsiyə etmişdir.[1] Bəlkə də əl-Mehdinin şərqi Türk hökmdarlarına məktublar göndərməsi və onları İslam dininə çağırması atasının bu tövsiyəsinə görə olsa gərəkdir.[2]

O, bizim bütün və buna bənzər rəvayətlərdən anladığımız qədəri ilə türklərdən ibarət olan və qaynaqlarda məvali olaraq zikr edilən ordu birlikləri və saray mühafizləri bu dövlətin ilk qurucularından əl-Mənsur zamanında olmuşdur. Bundan sonra cərəyan edən olaylar və gəlişmələr, bu qənaətimizi doğrulayar qədər aydınlıqla görünməkdədir. Güclü, qüvvətli və heybətli türklərdən təşkil edilən bu birliklər eyni zamanda İslamın paytaxt şəhərinə gələn yabançı elçiləri də heyrətdə qoyurdu. Onlar bu günün təbiri ilə bir şərəf bölüyü vəzifəsini görür beləcə imperiyanın həşmət və əzamətini əks etdirmiş olurdular. Hammad, isə əl-Mənsurun çevrəsində qısa zamanda özünü qəbul etdirən yetənəkli türklər arasında və ən güvəndiyi kimsələrdən biridir.[3]

Əl-Hadinin xəlifəliyi dövründə baş sərkərdə Mübarək ət-Türki Həzrət Əlinin nəvələrindən Hüseyn ibn Əli Mədinədə baş qaldırdığı zaman (169/786), əmrindəki Türk birlikləri ilə bu üsyanı yatırmağa göndərilmişdir.[4] Onun Abbasi dövlətinə xidməti sadəcə bundan ibarət deyildir. Daha sonra xəlifə onu üstün vəzifələrlə məiyyətiylə birlikdə Qəzvinə göndərmişdir. Mübarək burada dövlət nüfuzunu dirçəltməklə qalmamış, ayrıca bir qarnizon qurarak məiyətindəki türkləri bu qarnizona yerləşdirmişdir. Daha sonraları bura inkişaf etmiş, nəzarət altında məmur bir şəhər halına gəlmiş və bu yeni şəhər qurucusndan dolayı “Mədinə-i Mübarək” [5] və ya “əl-Mübarəkiyyə” [6] adıyla şöhrət tapmışdır.

Əl-Hadi 786-cı ildə vəfat edib.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. əl-Tabəri, VIII, s. 103.
  2. əl-Yəqubi, Tarix, II, s.392.
  3. Zəkəriyyə Kitapçı, Orta Doğuda Türk əsgəri varlığının ilk zühuru, İstanbul,1987, səh.46.
  4. ət-Təbəri, VIII, s. 195.
  5. əl-Həməvi, V, s. 79.
  6. əl-Həməvi, V, s. 51.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]