Əsgər Zeynalov

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Əsgər Zeynalov
Əsgər Məmməd oğlu Zeynalov
Doğum tarixi 27 sentyabr 1951 (1951-09-27) (67 yaş)
Doğum yeri Yuxarı Necili, Zəngibasar
Vətəndaşlıq Flag of Azerbaijan.svg Azərbaycan
Elm sahəsi praktik fransız dili
İş yeri ADU
Elmi dərəcəsi filologiya elmləri doktoru
Elmi adı professor

Zeynalov Əsgər Məmməd oğlu — ədəbiyyatşünas, filologiya elmləri doktoru, professor. Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin (1997) və Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü (1998)


Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Əsgər Zeynalov 1951-ci il sentyabr ayının 27-də İrəvan yaxınlığındakı Zəngibasar rayonun Yuxarı Necili kəndində anadan olmuşdur. 1974-cü ildə APXDİ-nin fransız dili fakültəsini bitirmiş. 1991-ci ildə "Azərbaycan bayatıları Qafqaz regionunda" mövzusunda (elmi rəhbərləri profesor M.Ə.Seyidov və professor T.Ə.Əhmədov) namizədlik, 2003-cü ildə "Fransız ədəbiyyatında Şərq mövzuları (Volterin yaradıcılığı üzrə)" doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir. 2005-ci ildən professordur.

Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığında yeganə tədqiqatçıdır ki, namizədliyi bir dillə, doktorluğu başqa bir dillə bağlı yazmışdır. O, erməni qaynaqlarında axtarışlar aparan sonuncu azərbaycanlı alimlərdən biridir. Tədqiqatçı İrəvan Əlyazmalar İnstitutu – Matenadaranda, İrəvan Xalq yaradıcılığı Evi, Ədəbiyyat və İncəsənət muzeyində axtarışlar apararaq, 550-dən artıq Azərbaycan bayatılarını həmin qaynaqlardan toplamış və sübut etməyə çalışmışdır ki, ermənilərdə bayatı olmamış, onlar uzun əsrlər boyu Azərbaycan bayatılarından istifadə etmişlər. Onun "Azərbaycan bayatıları Qafqaz regionunda" namizədlik dissertasiyası bu mövzuya həsr olunmuşdur.

Alim "Fransız ədəbiyyatında Şərq mövzuları (Volterin yaradıcılığı üzrə)" doktorluq dissertasiyasında fransız mütəfəkkiri Volterin Şərq mövzusunda yazdığı üç faciə, bir roman və esseni tədqiqat obyekti kimi götürmüş, fransız qaynaqları əsasında filosof yazıçının Şərq mədəniyyətinə, türk aləminə, zərdüştliyə, Astiq əfsanəsinə, qədim Hindistana münasibətini araşdırmışdır. Tədqiqatçi tutarlı faktlarla fransız qaynaqları əsasında təsdiq etməyə çalışmışdır ki, Şərq elminin təsirilə Avropada elm, mədəniyyət inkişaf etmişdir.

Azərbaycan, rus, erməni, fransız dillərində tədqiqat apara bilməsi onun yaradıcılığı üçün geniş imkan açmışdır.

Araşdırmaları bir sıra Azərbaycan alimləri ilə yanaşı, Rusiya, Fransa və Türkiyə alimləri tərəfindən də yüksək qiymətləndirilmişdir.

Tədqiqatçı 35 kitabın, 400-ə yaxın elmi-publisistik məqalənin müəllifidir. Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığında Volter və Hüqo haqqında ilk monoqrafiylar da onun qələminə məxsusdur.

2000-ci ildə AMEA-nın Beynəlxalq Münasibətləri İnstitutunda "Kitabi-Dədə Qorqud" dastanının 1300 illiyinə həsr olunmuş benəlxalq konfransda əsas məruzəçilərdən biri, 2001-ci ildə İrəvanda YUNESKO-nun xətti ilə keçirilən "Cənubi Qafqazda təhsil problemi" Beynəlxalq konfransın iştirakçısı, 2005-ci ildən Bakıda keçirilən "Tərcümə problemi ilə bağlı beynəlxalq konfransın" bölmə sədrlərindən biri, 2007-ci ildə Almaniyanın Köln şəhərində keçirilən Dünya Azərbaycanları Konqresinin IX qurultayında nümayəndə, həmin ilin avqust ayında bir aylıq Fransanın Bözanson şəhərinin Franş Konte Universitetinin Dil Vərdişləri Mərkəzində təkminləşmədə olmuş, 2009-ci ildə Türkiyənin Ankara şəhərinin Qazi Universitetində keçirilən Beynəlxalq konfransda geniş məruzə ilə çıxış etmişdir.

10-a qədər məqaləsi İranda, Rusiyada, Türkiyədə və 10 kitabı isə ABŞ, Rusiya, Fransa, Almaniya, İngiltərə, Kanada və Hindistanda nəşr olunmuşdur. Fransının ən nüfuzlu qəzetlərindən biri "L'Est Republicain" qəzetində isə "Viktor Hüqonun azərbaycanlı mütəxəssisi Dil Vərdişləri Mərkəzində" adlı Azərbaycan alimi haqqında məqalə dərc edilmişdir (11 avqust 2007). 2013, 2014, 2015, 2016-cı illərdə Fransada Azərbaycan alimi haqqında məqalələr dərc olunmuşdur. Dünya şöhrətli rus və fransız alimləri Boris Starkov, Rudov İvanov, Jan Lui Bakke Qrammon və Arno Laster Ə.Zeynalovun yaradıcılığına yüksək qiymət vermiş, onun haqqında məqalələr yazmışlar.

Azərbaycan Yazıçılar və Jurnalistlər Birliklərinin üzvüdür. 1998-2012-ci illərdə Azərbaycan Dillər Universitetinin Praktik fransız dili kafedrasının müdiri, eyni zamanda, 2004–cü ildən ADU-nun Tələbə Elmi Cəmiyyətinin sədri, 2006-cı ildən ADU-nun ixtisaslaşmış doktorluq şurasının ilk üzvlərindən biridir. Hazırda ADU-nın Qafqazşünaslıq kafedrasının müdiridir.

2012, 2014, 2016-cı illərdə Azərbaycan Respublikasının Dövlət Mükafatına namizəd olmuşdur. Eyni zamanda, 2014 və 2017-ci illərdə sənədlərini AMEA-nın müxbir üzvlüyünə təqdim etmişdir. 2017-ci ildən Nyu York Akademiyasının üzvüdür.

Ailəlidir. İki övladı var.

Azərbaycan aliminin əsərləri dünya meredianlarında[redaktə | əsas redaktə]

Filologiya elmləri doktoru, professor, Nyu-York Elmlər Akademiyasının üzvü Əsgər Zeynalovun indiyə qədər irili-xırdalı 35 kitabı nəşr olunmuşdur ki, bunlardan 10-nu xarici ölkələrdə işıq üzü görmüşdür. Bunlardan üçü ABŞ-da, ikisi Rusiyada, Fransa, Almaniya, İngiltərə, Kanada və Hindistanda isə bir kitabı çapdan çıxmışdı. Eyni zamanda azərbaycanlı alim haqqında dünya şöhrətli rus və fransız alimləri Boris Starkov, Rudolf İvanov, Jan Lui Bakke Qrammon, Arno Laster yüksək fikirlər söyləmiş, öz düşüncələrini məqalələri ilə ifadə etmişlər. Bu barədə bir çox tanınmış alimlərimiz öz yazılarında söhbət açmışlar. Təkcə onu xüsusi vurğulamaq lazımdır ki, həcmindən asılı olmayaraq həmyerlimiz haqqında Fransada beş məqalə dərc edilmişdir. 2015-ci ildə tədqiqatçının fransız dilində “Hüqo – fransız ədəbiyyatının milyarderi” monoqrafiyası Fransada,bu əsər 2016-cı ildə ingilis dilində Almaniyada, həmin ildə alimin “Hüqo” kitabı Amerika Birləşmiş Ştatlarında çap olundu. “Presses Academiques Francophones”, “Scholars Press” və “Lulu Enterprise” nəşriyyatlarında çap olunmuş bu kitablarla yanaşı, tədqiqatçının 2014-cü ildə Bakıda “Mütərcim”də nəşr edilmiş “Hüqo” monoqrafiyası haqqında Parisdə fəaliyyət göstərən Hüqonun Dostları Cəmiyyətinin məcmuəsində məlumat verilmişdi. Məcmuədə 2014-2016-cı illərdə (hərçənd fransızlar 2016-2014-cü illər təqdim edir) bütün dünyada Hüqo haqqında nəşr olunmuş əsərlər barəsində məlumat verilmişdir ki, onların arasında azərbaycanlı alimin yazdığı dahi fransız ədibi ilə bağlı monoqrafiyalar da öz əksini tapmışdı. Yəni, bu monoqrafiyalar təkcə nəşr olunduğu ölkənin deyil, digər ölkələrin də diqqət mərkəzində olmuşdur. Aşağıda göstəriləcək faktlar həmin fikrin daha geniş vüsət aldığını təsdiq edir.

Əldə olan faktlardan aydın olur ki, xarici ölkələrdə fəaliyyət göstərən şirkətlər, elmi mərkəzlər, özəl kitab mağazalarının ən çox Azərbaycan aliminin Almaniyada ingilis dilində çap olunmuş “Hüqo – fransız ədəbiyyatının milyarderi”, ABŞ-da ingilis dilində nəşr edilmiş “İrəvan ziyalıları” və İngiltərədə işıq üzü görmüş “Hüqonun Şərq baxışı” kitabları diqqətini cəlb etmişdir. Bu kitabların yayılma meridianları yaşayış, həyat tərzi olan bütün qitələri əhatə edir – Avropa, Asiya, Amerika, Afrika, Avstraliya.

Bu qitələrin ölkələrinin şirkət və bukinistləri kitabları təqdim edərkən o, onların üz qabıqlarının şəkillərini, hansı nəşriyyatda çap olunduğunu və neçə qiymət qoyulduğunu diqqətə çatdırırlar. Avropa qitəsinin ölkələri öz fəallığı ilə digər qitələrə nisbətən daha çox seçilir. Bu qitənin demək olar  elə böyük dövləti yoxdur ki, azərbaycanlı alimin əsərlərinə maraq göstərməsin. Onların siyahısını təqdim etdikdə bu mənzərə daha aydın görünür: Portuqaliya, İspaniya, İtaliya, Fransa, İngiltərə, Almaniya, İrlandiya, Hollandiya, Çexiya, Polşa, Bosniya, Rusiya, Norveç. Amerika qitəsindən dörd dövlət maraq göstərmişdir: Çili, Braziliya, ABŞ, Kanada, Asiya qitəsindən yalnız Hindistan, Afrika qitəsindən Cənubi Afrika Respublikası, Avstaliya qitəsindən isə Avstraliya ölkəsi.

Siyahiya nəzər saldıqda elə hallar var ki, təəccüb doğurur. Onların bəzilərinə münasibət bildirmək lazım gəlir.

1.     Necə oldu ki, bu qədər ölkələrin şirkətləri, bukinistləri yüksək səviyyədə ABŞ-da nəşr olunmuş müəllifin “Hüqo” monoqrafiyasına yox, tərtibatca o qədər də diqqəti cəlb etməyən Almaniyada işıq üzü görən “Hüqo – fransız ədəbiyyatının milyarderi” monoqrafiyasına üz tutublar. Bu ölkələrin sırasında Almaniya, Fransa, İspaniya, Avstraliya, İtaliya, Çili, Braziliya, Norveç, Kanada, ABŞ, İngiltərə, Hollandiyanı qeyd etmək olar. Onu diqqətə çatdırmaq lazımdır ki, elə ölkələr var ki, onların bir neçə şirkəti, bukinisti Azərbaycan aliminin kitablarını, elə şirkət də var ki, müəllifin bir, yaxud yuxarıda adları çəkilən hər üç monoqrafiyasını satışa çıxarmışdı.

2.     Ə.Zeynalovun Bakıda (1999), Sankt-Peterburqda (2011), Moskvada (2013) Azərbaycan və rus dilində nəşrindən sonra “İrəvan ziyalıları” 2016-cı ildə ABŞ-da nəşr olundu. Əlbəttə bu, böyük cəsarət və qeyrət tələb edirdi. İlk baxışda elə görünə bilərdi ki, milli təəssübkeşliklə qələmə alınmış bu kitab əcnəbi millətlərin diqqətini o qədər də cəlb etməz. İkinci təəccüb doğuran cəhət ondan ibarətdir ki, dünya şöhrətli rus alimləri B.Starkov və R.İvanovun ön sözlərinin əksini tapdığı “İrəvan ziyalıları” kitabı ağlagəlməz ölkələrin şirkət, nəşriyyat və bukinistlərinin bəzəyi olmuşdu. Bu ölkələrin içərisində Avstraliya, Portuqaliya, Kanada, ABŞ, Norveç, İspaniya, Almaniya, Cənubi Afrika Respublikası, Fransa, Braziliya, Polşa, İngiltərənin adını çəkmək olur. Görünür, erməni lobbisi nə qədər çalışsa da, canfəşanlıq etsə də bu kitabın dünya miqyasında yayılmasının qarşısını almaqda acizdir.

3.     Üçüncü təəccüb doğuran səbəb ondadır ki, tədqiqatçıların qeyd etdiyi kimi xristian dünyasının islam aləminə qənim kəsildiyi bir vaxtda azərbaycanlı alimin Hüqonun islam dinini qəbul etməsindən bəhs olunan, İngiltərənin paytaxtı Londonda işıq üzü görmüş “Hüqonun Şərq baxışı” monoqrafiyası da bir sıra ölkələrin şirkətlərinin, bukinistlərinin sözün əsl mənasında “stolüstü” kitabına çevrilmişdi. Avstraliya, Bosniya, İngiltərə, Fransa, Braziliya, Norveç, Polşa, Hindistan, ABŞ – Amazon şirkəti, ABŞ – Luen bukinisti, Çexiya bu ölkələrdəndir. Ə.Zeynalov “Hüqonun Şərq baxışı” monoqrafiyasında fransız qaynaqları əsasında sübut etdi ki, dahi fransız ədibi Viktor Hüqo islam dinini qəbul etmiş, islam dininə həsr olunmuş “Hicrinin doqquzuncu ili”, “Məhəmməd” və “Sidr ağacı” əsərlərini yazmışdı.

İnternet səhifələrindən o da aydındır ki, Ə.Zeynalovun əsərləri təkcə satışa çıxarılmaqla kifayətlənməmiş, əcnəbi alimlərin diqqətini də cəlb etmişdi. 1958-ci ildə Bosniyanın Travnik şəhərində anadan olmuş doktor-professor, akademik Enes Kariç 2017-ci ilin iyul ayının birində “Preporod” qəzetində nəşr etdirdiyi “Viktor Hüqonun Məhəmməd haqqında poeması” adlı məqaləsində azərbaycanlı alimin Londonda nəşr olunmuş “Hüqonun Şərq baxışı” əsərinə istinad edərək yazır ki, fransız ədibin Məhəmməd peyğəmbərə həsr etdiyi poemanı Əsgər Zeynalov “Hicrinin doqquzuncu ili” adlandırmağı məsləhət bilmişdi.

İnternet səhifələrində Azərbaycan professorunun əsərinin yayılması ilə maraqlı məqamlara təsadüf olunur. Buradan bəlli olur ki, Avstraliyanın “Ausellet şirkəti” azərbaycanlı alimin 2016-cı ildə Almaniyada ingilis dilində nəşr olunmuş “Hüqo-fransız ədəbiyyatının milyarderi” kitabını alıb oxumuş, 58 avroya aldığı kitabı 126 Avstraliya dolları ilə satışa qoymuşdu. Burada əsər haqqında məlumat verilərək göstərilir ki, kitabda Hüqonun Şərq mövzusunda yazdığı, qızı Leopoldinanın ölümünə həsr etdiyi şeirlər, “Səfillər” və “Paris Notrdam kilsəsi” romanları təhlil edilmiş, Hüqonun dostları haqqında oçerklər öz əksini tapmışdı.

İnternet səhifələrindən verilən maraqlı xəbərlərdən biri Avstraliyanın Mile şirkətinin öz ölkəsindən Kanadada kitab satmasıdır.

Fransanın Abe Book fr. şirkəti “Hüqonun Şərq baxışı” kitabını ayrı-ayrı bukinistlərində müxtəlif qiymətlərlə satışını dəyərləndirir. 7€, 31€, 37€, 73€, 32€.

Eyni zamanda bu şirkət Ə.Zeynalovun ABŞ-da Raleing şəhərində “Lulu” nəşriyyatında çap olunmuş “Hüqo” monoqrafiyasından bəhs edərək, həmin kitabda fransız ədibinin həyat və yaradıcılığından, onun poeziyasından, nəsrindən, müasirlərindən söhbət açıldığı bildirilir.

“Hüqo – fransız ədəbiyyatının milyarderi” monoqrafiyası 2013-cü ildə əvvəlcə Bakıda, sonra isə 2015-ci Fransada fransız dilində, almaniyada ingilis dilində işıq üzü görmüşdü. Bu kitab satışa buraxılmış ölkələrin hamısında ingilis dilində, yalnız Kanadada fransız dilində t[null ə]qdim olunmuşdur.

Rusiya ABŞ-da nəşr olunmuş “İrəvan xanlığı – gerçəkliyin aydınlığı” əsərinin elektron versiyasını satın almaq istəyir.

Hər ölkə tərtibatına, nüsxəsinə bəlkə də alıcılıq qabiliyyətinə görə kitablara qiymət qoymuşdu. Məs: “İrəvan ziyalıları” kitabı Portuqaliyada 30€, Avstaliyada 74$ (həmin ölkənin dollayırla), Fransada 29€, Kanada 76$, İspaniyada 28 €, Braziliyada 129$, Norveçdə 363 kron, İngiltərə 22 funt sterlinq, ABŞ “Lulu” nəşriyyatı 49$, ABŞ Amazon şirkəti isə 29 $, Almaniya 49€, Polşa 142 zlota ilə dəyərləndirilmişdir.

“Hüqo – fransız ədəbiyyatının milyarderi” kitabı: Avstarilayada 126 $ (Avstraliya dolları), Almaniyada 58 €, İspaniyada 280€, Fransada 58, 47 €, (fr.dilində), Fransada 82€, (İngilis dilində), İtaliyada 82 $, Çilidə 63, 70 $, Braziliyada 129 $ (Braziliya dolları), Norveçdə 704 kron, Kanada da (fransız dilində) 93 $, Hollandiya 65€, Kanada da (ingilis dilində) 43$, Çili (ayrı-ayrı şirkət, bukinistlər), 58, 990$, ABŞ (Amazon) 50 $, İngiltərə 42 funtsterling.

“Hüqonun Şərq baxışı” kitabı: Avstaliyada 14,5 $ (Avstraliya dolları), Bosniya (qiymət bilinmir), İngiltərə (elektron versiyası) 7 €, Fransa 7, 31, 97, 73, 32 €, Braziliyada 32 $ (Braziliya dolları), Norveç 99 kron, Polşa 35 zlota, Hindistan – qiymət göstərilməyib, ABŞ (Amazon) - 7$, İngiltərə 6 $, Çexiya 216 kron.

Bəzən bir ölkənin bir və ya bir neçə şirkəti, yaxud bukinisti kitabları satışa çıxarmışdı. Bu baxımdan fikrə aydınlıq gətirmək üçün ölkələrin bəzi şirkət və bukinistlərinin adlarını təqdim etməyi məsləhət bilirik; Portuqaliya – “Bertrand”, Avstraliya - “Ausellet”, İspaniya “Amazon”, “Mercado Libre”, Avstraliya – “Pikklik”, Almaniya - “Book de.internet”, “Guenasbuch.de”, Fransa – “Abebooks.fr”, İtaliya – Ebay, Çili “Buskar Libros”, Braziliya “Amazon.com”, Almaniya “Rabbat - Preisvergleich”, Norveç “Bokkluben”, Kanada – “Ebay”, Avstaliya – “Mile”, Polşa – “Libristo”, Almaniya – “Buch spectrum.de”, Hollandiya – “Boekentips”, Norveç – “Akademika”, Çili – “Merkado libre”, Hindistan – “Book Rest”, ABŞ – “Amazon”, ABŞ – “Lulu”, İngiltərə - “Books.co.uk”, Çexiya – “Nejlevnejski” və s.

Azərbaycan aliminin səyahət dünyası və ya Hindistanda nəşr olunan kitab[redaktə | əsas redaktə]

“Mənim aləmimdə Əsgər Zeynalovun yaradıcılığı, bir-birinin ardınca nəşr olunan kitabları ilboyu yağan yağışları xatırladır”. Vaxtilə onun haqqında yazdığım “Könlümə yağış düşüb...” məqaləmi bu sözlərlə başlayırdım. Bu məqalədən az sonra onun kitabları xarici ölkələrdə nəşr olunaraq yağış kimi yağmağa başladı. Əvvəlcədə Rusiyada iki, ABŞ-da üç, Fransa, Almaniya, İngiltərə, Kanada və bu günlərdə Hindistanda kitabları işıq üzü görməyə başladı. Hazırda internet saytlarından verilən məlumata görə, bir milyard üç yüz iyirmi dörd milyon əhalisi olan Şərqin ən qədim mədəniyyət ölkələrindən birində - Hindistanda azərbaycanlı alimin əsərinin nəşri elmimizin böyük naliyyətlərindən hesab edilə bilər. Kitablardan bir neçə nüsxə müəllifin vəsaiti hesabına çap olunaraq Hindistanın ən mühüm dövlət kitabxanalarına təqdim olunmuşdu. Müəllifin söhbətindən bəlli olur ki, “Şərq Volter yaradıcılığında” monoqrafiyası Bakıda nəşr edildikdən  sonra bir ilə yaxın müddətdə ödənişlə Hindistanda çox ciddi şəkildə redaktə olunmuşdur. Yəni kitabın redaktəsi zamanı dəfələrlə müəllifə müraciət olunmuşdu. Əsərin ingilis dilinə tərcüməsi  filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Fialə Abdullayevadır. Hindistanın Qoa şəhərinin “Cinnamon Teal Publishing” nəşriyyatında işıq üzü görmüş “Şərq Volter yaradıcılığında” kitabının əvvəli xaricdə nəşr olunan digər kitablarında olduğu kimi müəllif haqqında yığcam məlumatla açılır. Buradan aydın olur ki, Əsgər Zeynalov 1951-ci il sentyabr ayının 27-də İrəvan yaxınlığındakı Yuxarı Necili kəndində anadan olmuş, 30-dan artıq kitabın, 350-dən artıq elmi-publisistik məqalənin müəllifidir. Dünyanın ən məşhur ölkələrində rus, fransız, ingilis dillərində əsərləri nəşr edilmiş, müəllifin haqqında müxtəlif illərdə Fransada məqalələr dərc edilmişdi.

      Ön sözdə o da qeyd olunur ki, Ə.Zeynalovun “Hüqo” monoqrafiyası 2014-cü ildə Azərbaycan Respublikasının Dövlət Mükafatına təqdim olunmuşdur. Eyni zamanda ayrı-ayrı vaxtlarda müəllif La Fonten, Volter, Hüqo, Balzak, Stendal, Düma, Jorj Sand, Flober, Merime, Mopassan haqqında məqalələr yazmışdır.

      Ankara Universitetinin professoru Samir Kazımoğlunun çox dərin məzmunlu, müəllifin yaradıcılığını lazımınca dəyərləndirən “Tükənməz mövzu” adlı ön söz əsərdə öz əksini tapmışdı.

       Tədqiqatçı “Volter yaradıcılığının Şərq qaynaqları” adlı başlığında göstərir ki, D ̓ Herbolonun “Şərq kitabxanası”, Zərdüştün “Avestası”, Herodotun “Tarix” əsəri, fransız səyyahları Jardən, Taverniye, Berniyenin yol qeydləri fransız ədibinin yaradıcılığınn başlıca Şərq qaynaqları olmuşdu.

     Monoqrafiyada “Volter və Şərq mədəniyyəti” başlşğında fransız mütəfəkkirinin müsəlman aləminə baxışı tədqiqat obyekti kimi götürülmüşdür.Bu və sonrakı başlıqlar Volterin 1756-cı ildə qələmə aldığı “Millətlərin adətləri və düşüncə tərzi haqqında esse” əsəri əsasında qələmə alınmışdı.

    Bu bölmədə fransız ədibinin Məhəmməd peyğəmbərin həyat və fəaliyyətinə, “Qurani-Kərimə”, orta əsr müsəlman mədəniyyətinə münasibəti təqdim olunmuşdur. Məhəmməd peyğəmbərin fəaliyyətinə və “Qurani-Kərimə” yüksək qiymət verən Volter təkzibedilməz faktlarla göstərirdi ki, Şərqdə elmin, ədəbiyyatın, mədəniyyətin erkən yaranması Avropanı bir neçə əsr qabaqlamış və ikincinin inkişafına güclü təsir göstərmişdi.

     Tədqiqatçı təkcə bu fəsildə deyil, digər fəsillərdə də Volterin yazdıqlarını sakit bir tərzdə qəbul etməyib, lazım gəldikdə öz fikirlərini təqdim etməyə çalışmışdır.

   Azərbaycanlı alim “Volter yaradıcılığında Şərq xalqları” bölməsində Şərqin üç əski xalqı – hindlilər, farslar və türklər haqqında fransız yazıçısının düşüncələrini tədqiqat obyektinə çevirmişdir. Müəllif monoqrafiyada Volterin Hindistan mədəniyyətinə olan heyranlığını çox səmimi şəkildə oxucuya çatdırır. O qeyd edir ki, Hindistanda eradan əvvəl riyaziyyatın, astronomiyanın güclü inkişafından danışan fransız ədibi yeni bir sahəyə müraciət edir – teologiya. O, bu sahədən bəhs edərkən yazır: “ Şübhəsiz ki, ən qədim teologiya hindlilərdə kəşf edildi. 5000 il əvvəl onların Hanskrit və ya Sanskrit adlanan qədim dillərində iki kitab yazılmışdır. Bu iki kitabdan birincisi Kasta, ikincisi isə Veda adlanır”.

        Uzun araşdırmalardan sonra professor Ə.Zeynalov yazır ki, tarixin ayrı-ayrı mərhələlərində hind mədəniyyətinə müxtəlif baxışlar olmuşdur. O, bu baxışlardan bir neçəsini belə təqdim edir: “XVIII əsrin sonlarında Avropa hindşünaslığın banilərindən biri U.Cons inamla deyirdi ki, hindlilər dinya mədəniyyətinə üç mühüm yeniliyi təqdim etdilər: şahmat oyununu, onluq say sistemini və tarixin əyləncəli metodunu. Həmin deyilişə münasibətini bildirən hindşünas alim P.Qrintser qeyd edir ki, 200 il keçsə də dünya mədəniyyətinin inkişafında Hindistan xəzinəsinin rolu daha böyük və daha rəngarəngdir.

     XIX əsrin ortalarında böyük alman hindşünas-komparavisti T.Benfey “Pancataniza”nın mətnini təqdim edərək belə qənaətə gəlir ki, Hindistan dünya nağıllarının əksəriyyətinin vətəni olmuşdur”.

     Volterin “Pifaqordan əvvəl (585-500) yunanlar elm öyrənmək üçün Hindistana gəlirdilər” kəlamını diqqətə çatdıran müəllif belə qənaətə gəlir ki, hindlilərin yaratdığı catakaların, şustrilərin, “Dxartmaşustra”ların , “Artxaşustra”ların, “Pançatantra”ların, “Mahabarata”ların, himnlərin, epik poemaların, dramların, nağılların tarixi çox qədimdir. Təkcə onu demək lazımdır ki, hind poeziyası 40 əsrdən də artıq bir vaxtdır ki, mövcuddur.

         Əsərdən aydın olur ki, Volter bəzən məsələni sual şəklində qoyur və həmin suala da özü cavab verir. Dəqiq elmlər ilk dəfə Hindistanda yoxsa Çində yaranmışdı? “Pifaqor təkzibedilməz bir nümayəndə kimi qeyd edir ki, dəqiq elmlər öz kökünü ilk dəfə Hindistanda tapmışdı”. (Volter)

         Fransız ədibi “Esse”lərində farslardan, İran mədəniyyətindən də geniş söhbət açmışdır. Əsərdə göstərilir ki, fransız ədibi Astiyaq əfsanəsinə müraciət etmiş, onu Rablenin “Qarqantua və Pantaqruel” əsəri ilə müqayisə edib, birincinin daha real olduğunu söyləmişdi.

          Əsərdə ən diqqətçəkən məqamlardan biri Volterin Zərdüştün “Avesta”sından bəhs etməsi və bu möhtəşəm Şərq abidəsindən parçaların tərcüməsinin verilməsidir.

         Bir çox tədqiqatçıların vurğuladığı kimi, professor Ə.Zeynalov tutarlı faktlarla Volterin Anketil dü Ferronun “Avesta” nəşrini (1771) 25 il qabaqladığını sübut etdi. Tədqiqatçının apardığı araşdırmalar nəticəsində ehkam kimi qəbul olunmuş “Avesta”nın ilk dəfə 1771-ci il nəşri fikri alt-üst olundu.

     Əsərdə skiflərin hirkani torpağını işğal etməsi, Sultan Mahmudun, Uzun Həsənin, Şah İsmayılın hökmdarlıq fəaliyyəti, Nadir şahın hakimiyyətə gəlməsi, burada elmə, mədəniyyətə yüksək qiymət verməsi öz əksini lazımi səviyyədə tapmışdı.

   Ə.Zeynalovun “Şərq Volter yaradıcılığında” monoqrafiyasında fransız ədibinin haqqında ağızdolusu danışdığı xalqlardan biri türklərdir.

     Volter türklər və tatarların eyni mənşəli olduğunu və Atillanın da bu kökə mənsubluğunu bildirərək yazır: “Bunların hamısı təsdiq edir ki, dediyimiz kimi tatarlar bütün yer üzünü işğal etmişdilər. Biz onların haqlı olduğunu gördük, çünki onlar bütün xalqlara nisbətən daha qüvvətli, güclü və daha sərt idilər”.

      Əsərdə qeyd olunur ki, fransız ədibi türklərin (onlar əsərdə əksər hallarda tatar kimi verilir – Ə.Z.) keçdiyi döyüş yerlərini qısaca olaraq belə səciyyələndirir:“V əsrdə onlar Roma imperiyasını darmadağın etdilər, İspaniyanı və romalıların Afrikada malik olduğu yerləri tutdular, sonra Babilistan xəlifələrini özlərinə tabe etməsinin şahidi olduq”.

     Əsərin digər bir yerində Volterin türklərin tutduğu ərazilərlə bağlı fikri yenidən davam etdirilir: “Bu tatrların əsası odur ki, Çingiz xan XII əsrin sonunda Rusiyanı, İranı, Çini, Hindistanı işğal etmək üçün yola düşdü. Batı xan Almaniyanın sərhədlərinə qədər ərazini viran qoydu”.

      Əmir Teymurun da Çingiz xan nəsilindən olduğunu bildirən Volter qeyd edir ki, o, alim deyildi, ancaq o, nəvələrini elmdə yüksəldə bildi, məşhur Uluqbəy Səmərqənddə birinci akademiyanın əsasını qoydu...öz adını daşıyan astronomik cədvəl quruluşunu tərtib edirdi”.

     Fransız mütəfəkkiri əsərdən göründüyü kimi II Sultan Məhəmməd Fateh haqqında da ürəkaçıqlığı ilə danışaraq yazır ki, o, ərəb, fars, yunan, qədim latın dilini bilirdi.Onun 1453-cü ildə İstanbulu fəth edərkən istedadını, sərkərdəlik məharətini bütün çılpaqlığı ilə açıb göstərmişdi.

    Əsərdə Volterin Skiflərin, Hunların, Tatarların, Türklərin eyni kökə mənsub etdiyi dönə-dönə vurğulanır. Mütəfəkkir filosof türklərin xarakterindən bəhs edərkən yazır ki, türklər həm mərhəmətli, həm də sərtdirlər. Sərtlikləri onlara əcdadları skiflərdən qalmışdır. O, türklərlə bağlı fikirlərini belə yekunlaşdırır: “Türklər ifrat dərəcədə məğrurdurlar”.

      Qeyd olunduğu kimi azərbaycanlı alim dahi fransız mütəfəkkirinin fikirlərini ehkam kimi qəbul etməmiş, lazım gəldikdə öz münasibətini bildirmişdi.

Onlardan bəzilərini diqqətə çatdırmaq istərdik:

  1. Orta əsr müsəlman mədəniyyətindən geniş surətdə bəhs edən Volter bu əsrlərdə yetişmiş dahilərdən heç birinin adını çəkmir.
  2. O, İran tarix və mədəniyyətindən söhbət açır, ancaq azərbaycanlıların bu ölkənin həyatında oynadığı rolu dilinə belə gətirmir.
  3. Hindistan mədəniyyətindən danışarkən sanki özünü unudan Volterin bu ölkənin tarixindən xüsusi əhəmiyyəti olan Quptlar imperiyasının və həmin dövrün yetirdiyi böyük simaların diqqətdən kənarda qalması əsərdə narahatlıqla qarşılanır.
  4. Volter yazırdı ki, bilinmirdi bir gün ərəblər Fransanın ortalarına, türklər isə Vyananın bürclərinin qarşısına gəlib çıxacaqlar.

       Fransız mütəfəkkiri nə türklərin ərəb xilafətində aparıcı, əsas qüvvə olmasından, nə də Hindistan mədəniyyətinə verdiyi töhvələrdən heç bir söz deməməsi tədqiqatçıda təəssüf hissi doğurur. Türklər ərəb xilafətində istədiyi xəlifəni yıxır, istədiklərini hakimiyyətə gətirirdilər. Hindistanın Fəthlyo-Zikri və bütün dünyada məşhur olan Tac-Mahal məqbərəsi bu ölkənin türk hökmdarları Əkbər və Cahan şahın vaxtında inşa edilmişdir. Bunların barəsində “Şərq Volter” monoqrafiyasında geniş məlumat verilir.

     Kitabın sonunda fransız ədəbiyyatşünaslarının, Fransa mətbuatının Azərbaycan alimi haqqında yazıları, tədqiqatçının Fransız ədəbiyyatına dair kitab və məqalələrinin, istifadə olunmuş ədəbiyyatın siyahısı verilmişdi.

      “Şərq Volter yaradıcılığında” əsərində Əmir Teymurun dediyi bir məşhur kəlam var: “Cahan o qədər də böyük deyildir ki, ona iki nəfər hökmdarlıq etsin”.

       Profesor Ə.Zeynalov öz yaradıcılığı ilə sübut etdi ki, doğurdan da dünya o qədər də böyük deyildi. Onun 2011-ci ildə Sankt-Peterburqda Şimal Buzlu Okean sahilindən yola düşən yaradıcılıq istiqaməti, 2015-ci ildə Fransa nəşri ilə Atlantik okeanı, ABŞ və Kanada nəşrləri ilə Sakit okeanı, Hindistan nəşri ilə Hind okeanı sahillərinə gəlib çatmışdı. Daha okean sahili qalmayıb. Ancaq tədqiqatçının yaradıcılığı davam edir.

ADU-nun professoru Nyu-York Akademiyasını üzvü seçilmişdir[redaktə | əsas redaktə]

ADU-nun Qafqazşünaslıq kafedrasının müdiri, filologiya elmləri doktoru, professor Əsgər Məmməd oğlu Zeynalov bu yaxınlarda Nyu-york Akademiyasının üzvü seçilmişdir. Xatırlatmaq lazımdır ki, düz 200il bundan əvvəl – 1817-ci ildə əsası qoyulmuş Nyu York Akademiyasına dünyanın bir sıra dahi insanları, elm adamları, siyasi xadimlər üzv seçilmişlər. Onların sırasında Adam Smit, Çarez Darvin, Aleksandr Humbolt, Aleksandr Bel, Neil de Qrass Tyson, Pan Gi Moon, Nobel mükafatları Tomas R.Cech və Martin Chalfinin adlarını çəkmək olar.

Nyu-York Akademiyasının rəhbərliyi – Margaret Ceres tərəfindən azərbaycanlı alimə üzv seçilməyi münasibətilə təbrik də ünvanlamışdır.

Kitabları[redaktə | əsas redaktə]

  1. Fransız ədəbiyyatında Şərq. Bakı. “Elm”, 1996, 154 s.
  2. İrəvan ziyalıları. Bakı.“Oğuz eli”, 1999, 365 s.
  3. Fransız ədəbiyyatında Şərq (təkmilləşmiş nəşri). Bakı. “Oğuz eli”,1999, 164 s.
  4. Şərq Volter yaradıcılığında. Bakı. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Nəşriyyatı, 2001, 160 s.
  5. Azərbaycan bayatıları Qafqaz regionunda. Bakı.Azərbaycan Milli Ensiklopediyası nəşriyyatı,  2001, 112 s.
  6. Viktor Hüqo. Bakı.  ”Mütərcim”, 2001, 104 s.
  7. Altaydan Altaya. Bakı.  “İqtisad Universiteti” 2002, 90 s.
  8. İllərin yol yoldaşı. Bakı. “İqtisadUniversiteti”, 2004, 245 s.
  9. Orada, bir yurd var uzaqda. Bakı.”AzərbaycanİqtisadUniversiteti”, 2006, 285 s.
  10. Hara gedir bu qatar. Bakı .“AzərbaycanDillərUniversiteti”, 2006, 88 s.
  11. Dil və ədəbiyyat tədrisinə dair düşüncələr. Bakı.”Mütərçim”, 2009, 113 s.
  12. O, bir əsr idi... Bakı.”Mutəricim”, 2010, 240 s.
  13. Manuel de français (ali məktəblər üçün dərslik) ( şərikli), Bakı. “Mütəricim”, 2010, 235 s.
  14. Magistr pilləsi üçün proqram. (dosent S. Nəcəfova ilə birlikdə) Bakı. “AzərbaycanDillərUniversiteti”, 2010, 17 s.
  15. The Intelligentsia of Irevan. Baku.Mutarjim, 2011, 239 s.
  16. Эриванская интеллигенция. Баку. ”Mутаржим”, 2011, 396 s.
  17. İrəvan məktəbləri. Bakı.”Mütərcim”, 2011 , 88 s. ([1])
  18. Эриванская интеллигенция. Санкт-Петербург.”Бранко”, 2011, 400 с.
  19. Hüqo və Lui Araqon şeirlərinin tərcüməsi. Baku, “Mutarjim”, 2012, 88 s.
  20. Hüqo. Bakı. “Mütərcim”, 2014, 412 s.
  21. Hüqo, Baku.Mutarjim, 2014, 468 s.
  22. Milliardaire de la litterature française . Bakı.”Mütərcim”2013, 88 s.
  23. Эриванская интеллигенция. Москва.”Научная книга”, 2012, 382 с.
  24. Эриванская интеллигенция. Москва, 2013, 400 с.
  25. Hugo - Milliardaire de la litterature française (Hüqo - fransız ədəbiyyatının milyarderi). Fransa, (2015)
  26. 1802 - Le siècle avait deux ans... Bakı. Mütərcim, 2015, 203 s.
  27. Hüqo- fransız ədəbiyyatının milyarderi (fransız dilində). Fransa.   “Presses Academiques Francophone”,  2015, 101 s.
  28. Hüqo ( İngilis dilində) ABŞ. “LuLu” nəşriyyatı, 2016, 172 s.
  29. İrəvan ziyalıları (İngilis dilində) Almaniya.Scholars-Press, 2016, 250 s.
  30. Hüqo-fransız ədəbiyyatının milyarderi (fransız dilində) Almaniya.Scholars-Press, 2016, 201 s.
  31. İrəvan xanlığı... gerçəkliyin aydınlığı.Bakı.”Mütərcim”, 2016, 656 s.
  32. İrəvan xanlığı... gerçəkliyin aydınlığı (İngilis dilində) ABŞ. Şimali Karolina .”LuLu” nəşriyyatı, 2016, 600 s.
  33. Viktor Hüqonun Şərq baxışı (ingilis dilində) İngiltərə. London.Rossendale Books nəşriyyatı. 2016, 50 s.
  34. Volter və Hüqonun Şərq baxışı. Kanada Viktoriya şəhəri, FİRST-CHOİCE BOOKS  -  2016. 93 s.
  35. Şərq Volter yaradıcılığımda. Hindistan, Cinnamon Teal Publishing - 2017. 145s

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]