Ağıllı şəhər

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Ağıllı şəhər — məlumat toplamaq üçün müxtəlif növ elektron IoT sensorlarından (əşyaların interneti) istifadə edən və sonra subyektləri, resursları və xidmətləri səmərəli idarə etmək üçün əldə edilən bu məlumatlardan istifadə edən yaşayış məskənidir.

Internet of Things (IoT).png

Haqqında[redaktə | mənbəni redaktə et]

Ağıllı şəhər texnologiyaları yol infrastrukturu və nəqliyyat sistemləri, elektrik stansiyaları, kommunal xidmətlər, su şəbəkələri, tullantıların idarə edilməsi, asayişin qorunması və təhlükəsizlik, informasiya sistemləri, məktəblər, kitabxanalar, xəstəxanalar və digər ictimai xidmətlərə nəzarət etmək və idarə etmək üçün vətəndaşlardan, cihazlardan və digər subyektlərdən məlumatların toplanmasını və analizini, həmçinin çevik və dəqiq həll yollarını təmin edir.

Ağıllı şəhər konsepsiyası şəhərin gündəlik fəaliyyətini və xidmətlərinin səmərəliliyini optimallaşdırmaq, vətəndaşlarla qarşılıqlı əlaqə yaratmaq üçün informasiya və kommunikasiya texnologiyalarının və IoT şəbəkəsinə qoşulmuş müxtəlif fiziki cihazları inteqrasiyasıdır.

Ağıllı şəhər texnologiyası şəhər rəhbərliyinə həm icma, həm də şəhər infrastrukturu ilə birbaşa əlaqə və şəhərdə baş verənləri və şəhərin necə inkişaf etdiyini izləmə imkanı verir. Bu tip şəhərlərdə İKT şəhər xidmətlərinin keyfiyyətini, səmərəliliyini və qarşılıqlı əlaqəsini yaxşılaşdırmaq, xərcləri və resurslara asılılığı azaltmaq, vətəndaşlarla hökumət arasında əlaqəni artırmaq üçün istifadə olunur.

Ağıllı şəhərlərdə istifadə olunan proqramlar şəhər axınlarını idarə etmək və real vaxt rejimində reaksiya vermək üçün hazırlanmışdır.

Ağıllı şəhərin üstünlükləri[redaktə | mənbəni redaktə et]

Bu gün dünya əhalisinin yarısı şəhərlərdə yaşayır. 2050-ci ilə qədər əhalinin 66%-nin, yəni 6,5 milyard insanın şəhər sakini olacağı təxmin edilir. Birləşmiş Millətlər Təşkilatı da gələcək davamlı inkişafın məhz, şəhərləşmə və onları idarəetmə tərzimizi dəyişdirməklə birbaşa bağlı olduğunu qeyd edir.

Ağıllı şəhərlər sürətlə artan şəhərləşmə səbəbi ilə resurslardan aşırı istifadə, karbon emmissiyalarının artımı, yoxsulluq və infrastrukturun yetərsiz qalması kimi davamlı inkişafa əngəl problemlərin mümkün həlli kimi görünür.

Davamlı gələcək üçün vacib hesab edilən ağıllı şəhərlər daha səmərəli, sosial, əlçatan, bərabərlikçi, texnoloji və yaşana bilən vizyonu hədəfləyir.

Ağıllı şəhərlər sayəsində təbii ehtiyatlardan daha səmərəli istifadə oluna bilər, ətraf mühitin çirklənməsi azaldıla bilər, daha effektiv və dəqiq informasiyalara əsaslanan qərarvermə mexanizmləri, proqressif vətəndaş və idarəetmə əlaqəsi, daha səmərəli social xidmətlər yaradıla bilər. Beləliklə də daha güvənli və aktiv cəmiyyət, modern nəqliyyat və digər infrastruktur, artan rəqəmsal bərabərlik, iş imkanları yaradıla və yeni iqtisadi inkişaf təmin edilə bilər.

Dünyada "ağıllı şəhər" layihələri[redaktə | mənbəni redaktə et]

Amsterdam, Barselona, Kopenhagen, Dubay, Dublin, Kiyev, London, Madrid, Gdynia (Polşa), Mançester, Milan, Moskva, Nyu-York, Stokholm, Oslo, Tokiyo, Honk Konq, Sinqapur, Şanxay ve Taypey dünyada bu sinifdən olan şəhərlər arasındadır.


Hədəflər[redaktə | mənbəni redaktə et]

1- Yollardakı tıxaclar və nəqliyyat problemlərinin azaldılması

Yollardakı tıxaclar bir çox şəhər əhalisinin ümumi problemidir, lakin texnologiya sayəsində perspektivli həllər artır. Məsələn, ictimai nəqliyyat marşrutları real vaxt rejimində tələbata uyğun tənzimlənə, ağıllı işıqforlar və ağıllı dayanacaqlar kimi sistemlərdən istifadə edilə bilər. Bu tətbiqlərə misal olaraq Çinin Qunçjou şəhərində süni intellektə əsaslanan ağıllı şəhər proqram təminatı göstərilə bilər ki, bu da nəqliyyat sıxlığını 15% azaldır.

2- Enerji səmərəliliyinin artması

Ağıllı şəhərlər həmçinin real vaxt rejimində enerji istifadəsinə nəzarət etmək və enerji istehlakını azaltmaq üçün texnologiyadan istifadə edirlər. Məsələn, Amsterdamda evlər üçün enerji istehlakını azaltmaq üçün ağıllı enerji sayğacları təklif olunur. Nyu-Yorkda isə real vaxt məlumatları ilə küçə işıqlarının tənzimlənməsinə və ya qaralmasına imkan verən LED texnologiyasından istifadə edilir. Bu nümunələrlə yanaşı, havanın çirklənməsinin monitorinqi sistemləri və ekoloji cəhətdən təmiz binalar da planlaşdırmaya inteqrasiya oluna bilər.

3- Şəhərlərin təhlükəsizliyinin artırılması

Wi-Fi bağlantısı, IoT texnologiyaları və CCTV kameralarının geniş istifadəsi ilə şəhərdə təhlükəsizliyi artırmaq mümkündür. Məsələn, Nyu-Orleanda ictimai təhlükəsizlik üçün Burbon küçəsindən və kəsişmələrdən real vaxt rejimində video məlumatlar birbaşa təhlil edilir.

4- Vətəndaşlarla işbirliyinin artması

Ağıllı şəhərlər haqqında bəlkə də ən maraqlı tətbiqlərdən biri vətəndaşların prosseslərdə daha çox iştirak etməyə təşviq edilməsidir. Hazırda bu istiqamətdə ən çox yayılmış təcrübə vətəndaşlara yerli problemləri daha asan bildirməyə imkan verən proqramlar, ştrix-kodlar və icma şəbəkə platformalarıdır.

5- Əlverişli infrastruktur

Şəhərlərin mövcud strukturu artan şəhər əhalisinin gətirəcəyi infrastruktur yükünün öhdəsindən gəlmək üçün kifayət deyil. Şəhər adminstrasiyası elektrik enerjisi, qaz və sudan səmərəli istifadəyə diqqət yetiriblər. Bundan əlavə, yollar, körpülər, tunellər, dəmir yolu nəqliyyatı, metro, hava limanları, dəniz limanları, rabitə daxil olmaqla bütün kritik infrastrukturların vəziyyətini izləyən, məlumatları qiymətləndirən və resurs strukturunu optimallaşdıran, profilaktik baxım planları hazırlayan və bu sistemlərin təhlükəsizliyini təmin edən texnologiyalar ağıllı şəhərləri əvəzolunmaz edir.

6- Şəhər iqtisadiyyatının artırılması

Ağıllı texnologiyalarla inteqrasiya olunmuş şəhər həyatı bu texnologiyalardan istifadə etmək bacarığına malik vətəndaşlar üçün şəhərlərdə yeni iş imkanlarının yaradılmasına öz töhfəsini verəcək.

7- Davamlılıq və ekoloji töhfələr

Resurslardan səmərəli istifadə edildiyi, karbon izlərinin azaldıldığı, universal təsirlərin minimuma endirildiyi və istifadəçilərin yaşayış səviyyəsinin yaxşılaşdırıldığı (hava, su və ətraf mühitin keyfiyyəti baxımından) yaşıl texnologiyalarla hərtərəfli işləmək ən real olan ağıllı şəhərlərdir. Bu, həmçinin qlobal istiləşmə və iqlim dəyişikliyi problemlərinə həll yolları yarada biləcək unikal yanaşmadır.[1]


"Ağıllı şəhər"lərdə təhlükəsizlik[redaktə | mənbəni redaktə et]

Azərbaycanda "Ağıllı şəhər" konsepsiyası[redaktə | mənbəni redaktə et]

Bu gün Azərbaycan Dördüncü Sənaye İnqilabı üzrə regional mərkəzə çevrilməkdədir. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, cənab İlham Əliyevin 2021-ci il 6 yanvar tarixli Fərmanı ilə "Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyinin tabeliyində "IV Sənaye İnqilabının Təhlili və Koordinasiya Mərkəzi" publik hüquqi şəxs yaradılıb[2].

Azərbaycanda "Ağıllı şəhər" konsepsiyasının tətbiqi ilə bağlı araşdırma aparılması və pilot layihə həyata keçirilməsi imkanlarının müəyyən edilməsi Prezident İlham Əliyevin 2020-ci il 27 fevral tarixli Sərəncamı ilə təsdiq edilmiş "Açıq hökumətin təşviqinə dair 2020–2022-ci illər üçün Milli Fəaliyyət Planı"nda öz əksini tapıb. Belə ki, sənəddə 2020–2021-ci illər ərzində "Ağıllı şəhər" konsepsiyasının tətbiqi ilə bağlı araşdırma aparılaraq və pilot layihənin həyata keçirilməsi imkanlarının müəyyən ediləcəyi qeyd edilib. Layihənin icrası Nəqliyyat, Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyi (indiki Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi), Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Vətəndaşlara Xidmət və Sosial İnnovasiyalar üzrə Dövlət Agentliyi, Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsinə həvalə edilib.

"Ağıllı Şəhər" layihəsini Bakıda Azərbaycanın Nəqliyyat, Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyi ilə birgə reallaşdıran "Huawei"-nin Orta Asiya və Qafqaz üzrə vitse-prezidenti Marko Hu Azərbaycanın paytaxtında istifadəyə verilmiş İctimai Wi-Fi layihəsini "Ağıllı Şəhər"in tətbiqində başlanğıc rolu oynadığını qeyd edib: "Huawei"-nin həyata keçirdiyi rol, respublikanın Rabitə Nazirliyinə layihənin inkişafında kömək etməkdir. "Sonrakı mərhələlərdə bu cür komponentlər "Ağıllı Nəqliyyat", "Ağıllı Liman", "Ağıllı Ticarət" və s. kimi tətbiq ediləcək və bunların hər biri üçün mərhələli şəkildə həyata keçiriləcək xüsusi həllər mövcuddur"- deyə hələ 2017-ci ildə keçirdiyi mətbuat konfransında məlumat verib. Həmçinin, ölkə başçısının sərəncamı ilə Sumqayıt şəhərində ən müasir və qabaqcıl texnologiyaların imkanlarından istifadə etməklə enerjiyə qənaətə imkan verən və enerji səmərəliliyini artıran, fasiləsiz işıqlandırmanı təmin edən müasir işıqlandırma sistemləri quraşdırılıb. Bu da, "Ağıllı şəhər" konsepsiyasının reallaşdırılması istiqamətində atılmış addım kimi dəyərləndirilir.[3]

2021-ci il aprelin 19-da isə Azərbaycan Prezidenti "Ağıllı şəhər" (Smart City) və "Ağıllı kənd" (Smart Village) konsepsiyasının hazırlanması haqqında" Sərəncam imzalayıb. Qeyd edək ki, Azərbaycanın artıq "Ağıllı kənd" layihəsi ilə bağlı təcrübəsi də mövcuddur. Belə ki, hələ 2018-ci ilin noyabrında Qax rayonuna səfəri zamanı prezident İlham Əliyevə ilk dəfə olaraq ölkədə yaradılması planlaşdırılan "Ağıllı Kənd" layihəsi təqdim edilib.

Hazırda işğaldan azad olunmuş ərazilər "Ağıllı şəhər" və "Ağıllı kənd" konsepsiyası əsasında yenidən qurulur. Dünyada bütün ölkələrin hökumətləri qarşısında böyük bir problem var: şəhər infrastrukturunu səmərəli enerji mənbələri ilə necə təmin etmək və ətraf mühitə zərər verməmək. Çünki ekoloji vəziyyət bütün vətəndaşların həyat keyfiyyətinə birbaşa təsir edir. Bu məqamda yaşıl enerji mənbələrinin səmərəliliyinin artdığını və şərti kilovat-saatın qiymətinin durmadan azaldığını vurğulamaq vacibdir. Bir çox ölkələr günəş və küləyi perspektivli enerji mənbələri kimi görürlər. Prezident İlham Əliyevin "Azərbaycan Respublikasının işğaldan azad edilmiş ərazilərində "yaşıl enerji" zonasının yaradılması ilə bağlı tədbirlər haqqında" 2021-ci il 3 may tarixli Sərəncamının icrası müvafiq sahədə görülən işlərə geniş imkanlar yaradır.

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. crearticle.com. "Akıllı Şehir Nedir? Neden Akıllı Şehirlere İhtiyacımız Var?". entes.com.tr (türk). 03.12.2020. İstifadə tarixi: 28 iyun 2022.
  2. ""Ağıllı kənd" və "Ağıllı şəhər" layihələrinin ölkə iqtisadiyyatına təsiri". nuhcixan.az (az.). 10.02.2022. İstifadə tarixi: 28 iyun 2022.
  3. ""Ağıllı şəhər"- rəqəmsal dünyanın şəhəri". kaspi.az (az.). 21.12.2020. İstifadə tarixi: 28 iyun 2022.