Ağıriyli ardıc

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Şöbə / Division: Çılpaqtoxumlular – Gymnospermae (Pynophyta) 

Sinif / Class: İynəyarpaqlılar (Qozadaşıyanlar) – Pinopsida(Conferopsida) 

Sıra / Order: Cupressales 

Fəsilə/ Family: Sərvkimilər – Cupressacaea Rich. Ex Bartly 

Elmi adı / Scientific name: Juniperus foetidissima Willd. 

IUCN  Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu “Təhlükəli həddə yaxın olanlar” kateqoriyasına  aiddir -  NT.Azərbaycanın nadir növdür. [1][2]

Qısa morfoloji təsviri[3][redaktə | əsas redaktə]

5-6 (16) m-ə qədər hündürlüyə malik ağac və ya 1,5- hündürlüyündə koldur. Yarpaqları tünd-yaşıl budaqcıqlarda lansetşəkilli, budaqlarda rombaoxşardır. Qozameyvələri dik dayanmışdır və ya azca sallaqdır, kürəvari və ya yumurtaşəkillidir. Toxumları 1-2 və bəzən 3 ədəd olub, oval və ya yumurtavari, açıq-qəhvəyi rəngdədir.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

Aprel-may aylarında tozlanır. Toxumla çoxalır. Qozameyvələri ikinci il oktyabr-dekabr aylarında tamam yetişir. Tozlanması anemofildir. Kserofitdir. Havanın quraqlığına və istiliyinə davamlıdır. Torpaq-qrunt şəraitinə tələbkar deyil, torpağın şoranlığına nisbətən davamlıdır. 300-350 ilə qədər yaşayır. Aşağı dağ qurşağından yuxarı dağ qurşağınadək, dəniz səviyyəsindən 1000 m-ə qədər yüksəkliklərdə yayılmışdır. Quru yamaclarda seyrək meşə əmələ gətirir, bundan başqa daşlı-çınqıllı və gilli yamaclarda, uçurumlarda və qayaların üzərində dağınıq halda, tək-tək və qrupla çürüntülü-karbonatlı, boz-qəhvəyi torpaqlarda bitir. Ardıc, yabanı püstə və ardıc seyrək meşəliyinin əsas bitki növlərindən biridir. Çox az hallarda bu meşəliklərdə dominant olur.Dərman bitkisidir.

Yayılması [redaktə | əsas redaktə]

Böyük Qafqazın şərq hissəsi ( Şamaxı, Qəbələ və Ağdaş rayonları), Böyük Qafqazın Quba hissəsi  (Quba və Altıağac rayonları), Kiçik Qafqazın şimalı (Samux rayonu), Bozqır yaylası (Şəki rayonu), Kiçik Qafqazın cənubu (Cəbrayıl və Zəngilan rayonlarında) və Naxçıvanın  dağlıq hissəsində (Şahbuz rayonu)

Sayı və tendensiyası[redaktə | əsas redaktə]

Bozdağ silsiləsində geniş yayılmasına baxmayaraq gələcəkdə azalma tendensiyası proqnozlaşdırılır.

Məhdudlaşdırıcı amillər[redaktə | əsas redaktə]

Mal-qaranın otarılması, yanğınlar, sistemsiz kəsilmə, təbii bərpanın zəif getməsi  

Mühafizə tədbirləri[redaktə | əsas redaktə]

Şahdağ və Altıağac Milli Parklarında, Türyançay, Şahbuz və Eldar şamı Dövlət Təbiət Qoruqlarında mühafizə olunur. 

İstinadlar      [redaktə | əsas redaktə]

  1. Azərbaycan Respublikasının Qırmızı kitabı " Nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki və göbələk növləri " II nəşr, Bakı 2013
  2. http://redbook.az/?options=project&id=A%C4%9F%C4%B1riyli%20ard%C4%B1c
  3. 1.Флора Азербайджана, 1950; 2. Prilipko L.İ. 1961; 3.Azərbaycan SSR-in Qırmızı kitabı.,1989; 4.Mehdiyeva N.P., 2011.