Aşıq Seyid İbrahim

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Aşıq Seyid İbrahim
Seyid İbrahim Musa oğlu Möhsümov
Aşıq Seyid İbrahim.png
Doğum tarixi 1895
Doğum yeri
Vəfat tarixi 1944
Vəfat yeri
Vəfat səbəbi tif[d]
Vətəndaşlığı Rusiya İmperiyası Rusiya İmperiyası
SSRİ SSRİ
Milliyyəti azərbaycanlı
Atası Seyid Musa (?–1916)
Anası Lala
Fəaliyyəti aşıq, şair
Vikimənbənin loqosu Aşıq Seyid İbrahim Vikimənbədə

Aşıq Seyid İbrahim (İbrahim Musa oğlu Möhsümov; 1895, Qaradaş[1]1944, Qaradaş, Tovuz rayonu) — Azərbaycanın ustad aşığı[2]

Həyatı[redaktə | mənbəni redaktə et]

Aşıq Seyid İbrahim 1895-ci ildə Tovuz rayonunun Qaradaş (keçmiş Seyidlər) kəndində sənətkar ailəsində doğulmuşdur. Atası Seyid Musa vaxtilə Şuşadan köçərək burada məskunlaşmışdır. Musa 1916-cı ildə vəfat edib.[3] Onların nəsli həm ata, həm də ana tərəfdən Seyid imiş.[4]

II Dünya müharibəsində[redaktə | mənbəni redaktə et]

II Dünya müharibəsi başlayanda Seyid İbrahim ön cəbhəyə getmək üçün Stalinə şeirlə müraciət edir.

1943-cü ildə həmkarı Aşıq Nəcəf Əlimərdanlı kimi növbəti döyüşçüləri yola salan zaman sazını da götürüb döyüşlərə yollanır. Vətənpərvər və cəsur aşıq bir əlində saz, birində silah faşistlərə qarşı Krımda ölüm-dirim savaşına girir.[5]

1944-cü ilin may ayına qədər Aşıq İbrahim ən ağır bölgələrdə vuruşur, ağır yaralanaraq evə qayıdır. Elə qayıdarkən yolda o vaxt epidemiyaya çevrilmiş tif (yatalaq) xəstəliyinə tutulur, bir müddətdən sonra vəfat edir.

İfaçılığı[redaktə | mənbəni redaktə et]

Məşhur ustad Aşıq Əsəd Rzayev və onun qardaşı Aşıq Məhəmməd Rzayevdən aşıq sənətini mənimsəmiş, onların dastan və şeir yaradıcılığını öyrənmişdir.

Aşıq Seyid İbrahim dövrünün bir çox adlı-sanlı aşıqları ilə deyişmişdir. Onlardan Aşıq Hüseyn Bozalqanlı, Aşıq Əsəd Rzayev, Aşıq Məhəmməd, Aşıq Mirzə Bayramov və başqalarının adını çəkmək olar. Onun bir 1938-ci ildə Gəncədə keçirilmiş Aşıqların qurultayında olmuş bir deyişməsinin video yazısı da qalmaqdadır. Köhnə kadrlarda Aşıq İbrahimin sözləri ruscaya tərcümə edilərək göstərilir.[6]

Onu digər aşıqlardan fərqləndirən cəhətlərdən biri də muğamtəsniflərin, ənənəvi aşıq havalarının kamil və düzgün ifaşçsı olması, bədii danışıq mədəniyyəti, şeir yazmaq məharəti, özünü aparmaq qabiliyyəti olmuşdur.[7]

Yaradıcılığı[redaktə | mənbəni redaktə et]

Aşıq İbrahimin yaradıcılığında müharibə mövzusu, amansız düşmənin törətdiyi fəlakətlər böyük yer tutur.

Əldə qalan şeirləri az olsa da, mükəmməl bir şairin, ustadın qələmindən çıxdığı görünür. Onun yazdığı bir şeirə bəstələnmiş, sonralar böyük sənətkarlardan olan Əbülfət Əliyevin ifasında dinlənilən "Üç gül" mahnısı da populyardır. Aşıq Məhərrəm Hüseynlinin uzunmüddətli araşdırmalardan sonra bu şeirin məhz Aşıq İbrahimə məxsus olduğuna əminliyi Qızıl Fondda qalan və hətta rəqs ifaçılarının da ifa etdikləri köhnə kadrlarda şeirin müəllifinin adı dəqiq çəkilir.[8]

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. 1 2 Köhnə ustadla yeni tanışlıq.
  2. Aşıq Məhərrəm Hüseynli. Söz yaddaşım. Bakı, 2014. səh. 216-280
  3. Aşıq Məhərrəm Hüseynli, "Söz yaddaşım", "Tovuz aşıqları". Bakı, 2014, səh.261-262
  4. Azad Ozan Kərimli, "Dədə Qorqud" jurnalı, III nömrə, 2002.
  5. M.Hüseynli, "Tovuz aşıqları", Bakı, 2003, səh.58
  6. Asiq Esed Rzayev. Asiq Mirze.YouTube saytı
  7. Aşıq Məhərrəm Hüseynli. "Seçilmiş əsərləri. II kitab". “MBM” (az.). azkurs.org. 2014. İstifadə tarixi: 2020-04-13.
  8. Şəhla Musayeva. "Köhnə ustadla yeni tanışlıq" (PDF) (az.). archive.org. 2020. İstifadə tarixi: 2020-04-19.

Xarici keçidlər[redaktə | mənbəni redaktə et]