Abşeron qoyunu

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Abşeron qoyunu
Törədici qoç

Törədici qoç
Adı Abşeron qoyunu
Cins Abşeron
Əcdadı Qala qoyunu+Prekos merinos
Cinsin istiqaməti ətlik-yunluq-südlük
Diri çəkisi Törədici qoçlarda – 60-70 kq
ana qoyun – 45-50 kq
Yunun növü yarımqaba
Yunun rəngi açıq boz, ağımtıl
Yunun təbii uzunluğu 16-25 sm
Yunun orta nazikliyi 38,016 mkr
Yunun sinfi I-II sinif yarımqaba
Yun məhsuldarlığı 3,5-4 kq
Yaranma tarixi 29 iyun 2007
Yetişdirildiyi yer Azərbaycan, Abşeron
Arealı Azərbaycan, Abşeron, Quba- Xaçmaz, Muğan-Salyan, Şirvan, Lənkəran-Astara
Müəllifi
Nəcəf Nəcəfov
kənd-təsərüfatı elmləri namizədi
Qoyun-Schaf.jpgAbşeron cinsinin Azərbaycanda yayıldığı bölgələr

Abşeron qoyunu – zooloji klassifikasiyasına görə uzun yağlı quyruq qurupa, təsərrüfat klassifikasiyasına görə yağlı quyruq, ətlik-yunluq-südlük, Qafqaz qrupuna mənsub, yarımqaba yunlu məhsuldar qoyun cinslərindən biri. Bu qoyunlar iri gövdəli, tez yetişən, yüksək keyfiyyətli ət, süd, yun verməsi, ekstremal iqlim şəraitinə dözümlü tez törəyib artan, il boyu təbiiotlaqlardan maksimum səmərəli istifadə edən, bu şəraitdəyüksək məhsul vermək imkanına malikdir. Otlaqda və bordaqda intensiv kökəlir.[1]

Abşeron heyvandarlıq təcrübə stansiyasınin aparıcı elmi işçisi, kənd-təsərüfatı elmləri namizədi Nəcəf Nəcəfov tərəfindən hazırlanmış materiallar əsasında aborigen cinslərin seleksiyasından özündə əcdadlarının – Qala qoyununun ən yüksək keyfiyyətlərini cəmləşdirmiş yeni yarım-qaba yunlu Abşeron qoyun cinsi yaradılmışdır. Abşeron cinsinin müxtəlif şəraitlərə adaptasiyası geniş olaraq sınaqlardan keçirilmiş, elmi şəkildə tədqiq edilərək onun yüksək rəqabət qabiliyyətliyi təsdiq edilmişdir. Abşeron qoyunu 29 iyun 2007-ci ildə Azərbaycan Damazlıq (Azərdamazlıq) şurasında cins kimi təsdiq edilmişdir. Abşeron qoyununun uzun yarımqaba yuna malik olması Azərbaycanda xalçaçılığın yüksək keyfiyyətli xammalla təmin olunması baxımından çox əhəmiyyətlidir.

Cinsin xarakteristikası[redaktə | əsas redaktə]

  • Cinsin istiqaməti – ətlik-yunluq-südlük
  • Yunun növü – yarımqaba
  • Yunun rəngi – açıq boz, ağımtıl
  • Yunun təbii uzunluğu – 16-25 sm
  • Yunun orta nazikliyi – 38,016 mkr
  • Yunun sinfi: I-II sinif yarımqaba
  • Yun məhsuldarlığı – 3,5-4 kq
  • Diri çəkisi (kq):
    • törədici qoçlarda – 60-70
    • ana qoyun – 45-50

Eksteryer əlamətlər[redaktə | əsas redaktə]

Başı orta böyüklükdə, uzun sallaq qulaqlı, əksər qoyunlar və qoçlar buynuzsuzdur. Qoçlarda xırda buynuz ola bilər. Quzular doğulduqda qəhvəyi, kürən, boz və açıq-boz rəngdə olur. 6 aylıqda güzəm tünd rəngdən açıq-boz rəngə dəyişir,baş və ayaqların örtücü tükləri əvvəlki tünd rəngində qalır. 5 aylığında qırxıldıqdan sonra yunu açıq-boz və ya ağ rəngdə olur.

Quyruğun böyüklüyü və forması[redaktə | əsas redaktə]

Böyük və orta, iki hissədən ibarət (sağ və sol) olmaqla diz oynağına kimi uzanır (sallanır). Quyruğun forması yığcam və az sallaqdır.

Bala məhsuldarlığı[redaktə | əsas redaktə]

Abşeron şəraitində hər 100 ana qoyundan 105-110 quzu alınır. Bu rəqəm bəzən 110-120-ə çata bilər. Dişi quzuların, erkəklərə nisbətən 8,1% çox doğulması, sürüdə ana qoyunun xüsusi çəkisinin artmasına imkan verir.

Süd – yun məhsuldarlığı[redaktə | əsas redaktə]

Əlverişli yaz otlaq şəraitində hər qoyundan orta hesabla yağlığı 6,4% olan 43-50 litr süd sağılır ki, bundan da 10 kq yüksək keyfiyyətli pendir hazırlamaq olar.

Yun məhsuldarlığı[redaktə | əsas redaktə]

Abşeron qoyununun yun məhsuldarlığı Qafqazda yetişdirilən qaba yunlu qoyunlardan 1,5-2 dəfə, dağ merinosundan isə 50% çoxdur. Abşeron qoyununun təkmilləşdirilməsi nəticəsində yun məhsuldarlığı və keyfiyyəti əhəmiyyətli dərəcədə artmışdır. Belə ki, yun qabadan yarım qabaya, tünd rəngdən açıq boz, ağımtıl rəngə, kobud qabadan və ölü tükdən yarım qaba yuna keçmək istiqamətində aparılan seleksiya damazlıq işin nəticəsi olaraq təsərrüfatda yun istehsalı və hər qoyundan qırxılan orta yun məhsuldarlığı xeyli yüksəlmişdir.

"Abşeron" qoyun cinsinin yun məhsuldarlığı, kiloqramla[2]
Təsər­rü­fat­lar Yaş və cinsiyyət qrupu İllər
2003 2004 2005
çirkli yun təmiz yun çirkli yun təmiz yun çirkli yun təmiz yun
GÜZDƏK Törədici qoçlar 3,885 2,408 3,859 2,392 3,990 2,473
Ana qoyunlar 2,773 1,719 2,832 1,755 2,771 1,718
Şişəklər 2,858 1,771 3,020 1,881 2,923 1,812
QOBU Törədici qoçlar 3,849 2,386 3,881 2,406 3,897 2,416
Ana qoyunlar 2,733 1,694 2,814 1,742 2,811 1,742
Şişəklər 2,818 1,747 2,920 1,810 2,882 1,786

Ət məhsuldarlığı[redaktə | əsas redaktə]

Otlaqda kökəldilmiş "Abşeron" qoyun cinsinin ət məhsuldarlığı[2]
(Nəzarət kəsiminin nəticələri)
Yaş qrupları Kəsimdən
qabaq
diri çəki (kq)
Cəmdək çıxarı Yağ çıxarı Kəsim çıxarı
(%)
Kütləsi Çıxarı Quyruq yağı İç yağı
kq % kq % kq %
Ana qoyun 57,3 21,83 38,09 5,14 8,97 3,88 6,7 53,88
1,5 yaşında erkəklər 50,6 20,2 39,92 6,60 11,85 2,17 3,7 53,7
8-9 aylıq erkəklər 40,8 17,5 42,89 7,3 5,63 1,0 2,75 50,97
5-6 aylıq quzular 35 15,5 44,28 1,9 5,42 0,9 2,57 50,28
Bordaqda kökəldilmiş "Abşeron" qoyun cinsinin ət məhsuldarlığı[2]
(Nəzarət kəsiminin nəticələri)
Yaş qrupları Kəsimdən
qabaq
diri çəki (kq)
Cəmdək çıxarı Yağ çıxarı Kəsim çıxarı
(%)
Kütləsi Çıxarı Quyruq yağı İç yağı
kq % kq % kq %
2-3 yaşlı qoçlar 86,3 40,14 46,51 14,03 16,25 3,56 4,12 66,38
1,5 yaşlı qoçlar 75,4 34,87 45,58 13,43 17,81 2,16 5,86 66,25
1,5 yaşlı şişəklər 61,5 26,9 43,73 6,90 11,21 6,43 10,45 61,45
12-15 aylıq erkək toğlu 70,8 35,8 50,55 9,6 13,55 2,3 3,24 67,37

Şəkil qalereyası[redaktə | əsas redaktə]

Ana qoyun
6 aylıq quzu
Müəllif N. Nəcəfov 6 aylıq erkək quzunu nəzərdən keçirərkən.
6 aylıq quzu

Hüquqi sənədlər[redaktə | əsas redaktə]

Abşeron cinsinin müəlliflik şəhadətnaməsi
Abşeron cinsinə verilmiş patent

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Abşeron qoyununun qısa xarakteristikası, "Azərbaycan Elmi" jurnalı № 6-7, 2005
  2. 1 2 3 Azərbaycan Respublikası, Kənd Təsərrüfat Nazirliyi, RİEB "Azərdamazlıqbirliyi", Az. ETHİ-nin Abşeron heyvandarlıq təcrübə stansiyası, Qala-Abşeron cinsli qoyunların bonitirəsinə zootexniki tələbata dair təlimat. Bakı: 1994

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Akademik E.B. Bəşirov "Azərbaycanda damazlıq Heyvandarlığın problemləri və inkişafının elmi əsasları (1951-2007)", Bakı, "Şəeq.Qərb", 2008, 592 səh. ISBN 9789952448328
  • Создано новый пород овец.// газета "Зеркало", 26 октября 2002 г.
  • "Золотой ключик" генефонда. // Газета "Зеркало", 3 декабря 2004 г.
  • Если долго мучиться. // Газета "Зеркало", 4 августа 2007 г.
  • Small ruminant breeds of Azerbaijan. M.V.Abdullaev, N.A.Nadjafov, N.B.Ismayilov, B.M.Odjahkuliev and M.G.Balakishiev. Characterization of small ruminant breeds in central Asia and the Caucasus. /ed by Iniguez, Luis. Mueller, Joaquin International Center for Agricultural Research in the Dry Areas. 2008. P. 335-373.
  • Наджафов Н.А. Перспективы восстановления, размножения и совершенствования продуктивных качеств овец "Гала Гойуну" в условиях Апшерона.//Тезисы докладов республиканского совещания продуктивности с/х. Азербайджана. Баку, 1980.
  • Наджафов Н.А. Временная инструкция по бонитировке жирно-хвостных овец "Гала Гойуну" дополнено и утверждено плем совета МСХ, 3 июля 1977.//Утверждено по приказу МСХ Азерб.ССР от 23 февраля 1978 г.
  • Наджафов Н.А. Перспективы дальнейшего восстановления, размножения и со-вершенствования продуктивных качеств овец "Гала Гойуну" на Апшероне"//Доклад на-учной конференции по теме "Проблема сохранения использования Аборегенных (местных) пород и популяции животных образовательных процессе Закафказское отделение ВАСХНИЛ гор. Кировабад, 18-19 ноябрь 1976.
  • Наджафов Н.А. Овцы Гала-Апшеронская//Тезис научных сборников ВНИОК. Ставрополь, 1991, с. 152-154.
  • Nəcəfov N.A. Perspektivli Abşeron qoyun cinsi yaradılmışdır. //"Azərbaycan elmi" beynəlxalq elmi nəzəri jurnal. №6-7, Bakı, 2005, səh. 10-23.
  • Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi, RİEB "Azərdamazlıqbirliyi", Az.ETHİ-nin Abşeron heyvandarlıq təcrübə Stansiyası. Qala-Abşeron cinsli qoyunların bonitirəsinə zootexniki tələbata dair təlimat, Bakı-1994

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]