Abdinli

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Abdinli

38°55′19″ şm. e. 48°09′27″ ş. u.


Ölkə Azərbaycan Azərbaycan
Rayon Yardımlı rayonu
Tarixi və coğrafiyası
Saat qurşağı
Əhalisi
Əhalisi 216[1]. nəfər
Abdinli xəritədə
Abdinli
Abdinli

AbdinliAzərbaycan Respublikasıınn Yardımlı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Abidinli kəndi Yardımlı rayonunun əhalisinə və ev tikilisi sayına görə, çox kiçik  kəndlərindən biridir. Hazırda Abidinli  kəndində 28 tikili ev, Yeni Abidinli kəndində isə 17  tikili ev mövcuddur. Abidinli kəndi dəniz səviyyəsindən 2000 metr yüksəklikdə yerləşir. Kənd rayon mərkəzindən şimal–qərbdə, mərkəzdən 11 km aralı məsafədə yerləşən dağ kəndlərindən biridir. Azərbaycan respublikasının dövlət sərhədinin 2 km kənarında, Savalan dağının şimal qənşərində yerləşən çox səfalı bir yerləşim yeridir.

Kənd beş kiçik təpəciklə əhatə olunmuş, sıldırım qayaların üzərində qərar tutmuşdur. Kəndin qərb qurtaracağında ,qayaların üstündə tarixi bir Qala yeri vardır. Bu Qala Azərbaycan Mədəniyyət Nazirliyinin qeydiyyatinda olmaqla Abibinli Qalası kimi 1204 nömrəsi ilə qeydiyyatdadır.

Abidinli qalasının eni 56 metr, uzunluğu isə 100 metrdən artıqdır. Bu qala qədim Sasanilik-Atəşpərəstlik dövrünün qalalarının ehtimalları sırasındadır. Deyilənə görə, bu qala-kurqanın mərkəzində ola bilsin sərdabə də var. Bu Qala yeri ilə 1828-ci il Rusiya ilə İran arasında bağlanmış tarixi Türkmənçay sülh müqaviləsində adı keçən Cikoir zirvəsi üz-üzə dayanmaqdadır. Abidinli kəndində əhalinin məskunlaşmasi 19-cu əsrin 50-ci illərinə təsadüf edir.

Adının tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Abidinli öz inzibati adına 1930-cu illərdə qovuşmuşdur. Kəndin ilk qurucuları qonşu Cerinbel kəndində yaşayan Şərif Babanın oğlu olan Abidin oğulları olmuşdur. Şərif Baba haradasa 17-ci əsrin əvvəllərində  Osmanlı-Səfəvi müharibələri nəticəsində Osmanlı imperatorluğuna mənsub olan Yəmən ölkəsindən Azərbaycanın Ərdəbil vilayətinin Sivdaş bölgəsinin Cerinbel kəndinə köç edib gələn bir türk tayfasının nümayəndəsidir. Bu dövrdən tarixə səyahət edəndə, görünür ki,- indiki Yardımlı bölgəsinin elə bir kəndi yox ki, orada Yəmən əsilli türklər  olmamış olsun.
17-cı əsrin əvvəllərində Osmanı dövləti ilə Səfəvi dövləti arasında bağlanan  Qəsri-Şirin sülh müqaviləsindən sonra Azərbaycanda əhalinin məskunlaşması normallaşmağa başladı. Köçürülmüş və dağıdılmış kəndlərin yenidən inşasına başlandı. Belə kəndlərdən biri də Sivdaşın (Yardım Eli) Cerinbel kəndi idi.

Şərif Baba da Cerinbel kəndinin ilk təməl daşlarını qoyanlardan biri olub. Cerinbel kəndinin ətrafında dağıdılmış çoxlu kənd xarabalıqları indi də qalmaqdadır.

Şərif Baba Cerinbel kəndinin təməl daşını qoyanlardan biri olduğu üçün də, onun nəvələri – Abidin oğulları: Sücəddin, Miriş, Ağakişi, Talıb və Abdul qardaşları tarixdə 2-ci bir obanın, yurdun, kəndin təməl daşlarını 19-cu əsrin 50-ci illərində  qoymuşlar.

Kəndin qəbristanlığı[redaktə | əsas redaktə]

Gürdi, Ağsatan, Xanbulağı, Ağamməd meydanı, Cəfər kolatı deyilən kənd sahələrində böyük yaşayış yerinə mənsub müsəlman qəbiristanlıqları bu gün də tarixi keçmişə şahidlik edir.

Abidinlilər haqqında[redaktə | əsas redaktə]

20-ci əsrin 70-ci illərində isə Abidin oğullarından olan Abdullular yeni bir obanın, yurdun, kəndin sayca 3-cü kəndin, Yeni Abidinlinin də əsasını qoymuşlar. Hazırda Yeni Abidinli kəndi, rayonun inzibati mərkəzlərdən biridir. Kənddə ümumi orta məktəb, feldşer-mama məntəqəsi və rabitə qovşağı, teleötürücü rabitə stansiyası mövcuddur.

Şərif baba olduqca zəhmli və səriştəlı bir ailə başçısı olmuşdur. Şərif babanın Allahverdi adlı bir oğlu olmuşdur. Allahverdi babaya Alı deyə müraciət edirmişlər. Alının isə 2 oğlu olmuşdur. Alı kişi böyük oğluna atası Şərifin adını qoymuş ,kiçik oğluna isə Abidin adını vermişdir. Şərif və Abidin qardaşları həyatlarının sonuna qədər Cerinbel kəndində yaşamış və orada da dəfn olunmuşlar.

Alı oğlu Şərifin (Böyük qardaş)də bir neçə oğlu  olmuşdur. Bu  nəsil şəcərəsi də Abidin oğulları kimi ulu baba adları ilə bir neçə qola ayrılır: Abişdü(Məmmədəli, Nəcəfali, Mürvət qardaşları), Qəyyumlu(Ağiş, Ayza qardaşları), Avdilü(Kərim, Yədulla, İbad qardaşları), Ağasənnü(Ərəb, Sərraf, Nəsrulla qardaşları), Vahablu (Patruz, Ərşad, Ağaşirin qardaşları), Ağaxannu(Rəhimxan, Siyabxan qardaşları) Şərifin Cəlilabad–Şabanlı–Muğan Cerinbeli qolu ,--- Yədilü.(oğlu ,-Adil ..)

Alı oğlu Abidinin (kiçik qardaş) isə  beş oğlu:

1.Sücəddin, 2.Miriş, 3.Ağakişi, 4.Talıb, 5.Abdul və iki qızı: Mələk ilə Nabat olub.

Abidinin Şərif adlı qardaşının övladları isə bu günə kimi ilk yerləşim yurdları olan Cerinbel və Şəfəqli kəndlərində, eyni zamanda demoqrafiya ilə əlaqədar olaraq ölkənin müxtəlif yerlərində məskunlaşmışlar.

Abidin Babanın həyat yoldaşı Cənubi Azərbaycanın Ərdəbil vilayətinə daxil olan Nəmin şəhərinin  xanı olan Məhəmməd xannın qızı  Nazlı bəyim xanım olmuşdur.

Nazlı bəyim xanımın Xan qızı olması Abidin babanın övladlarının daimi qürur mənbəyidir. Bu xanım ata evində aldığı tərbiyənin gərəyi olaraq, öz övladlarını Xan atasına  layiq övlad şəklində böyüdüb tərbiyə etmişdir.

20-ci əsrin 30-cu illərində qonşu  Cəlilabad rayonunun  Şabanlı və Cerinbel kəndlərində Abidin və Şərif qardaşlarının Yədi adlı övladları yerləşim mərkəzi salmış, bu günə kimi orada yaşamaqdadırlar.

Yədi övladları Şərif ve Abidin babanin 4-cü yerləşim mərkəzinin davamçılarıdır.Bu nəsilin övladlarının bir çox nümayəndələri Bakının Abşeron  rayonun Ceyranbatan qəsəbəsində yaşamaqdadırlar.

Ceyranbatanda yaşayan Yədinin oğlu Adilin nəvəsi Hacı Azər Müəllim  2018 –ci ildə Məkkədə Həcc  ziyarətində olmuş,Şərifli  Abidin övladları içərisində  tarixə 4-cü Hacı kimi  not salmışdır.

1-ci Hacı ,-.Axund Hacı Rəhim 1904-cü ildə ziyarətdə olmuş,2-ci Hacı ,-Hacı Molla  İmran 2016-cı ildə,3-cü Hacı ,-Şəfəqli kəndində yaşayan Hacı Ayaz 2017-ci ildə  Həcc ziyarətində olmuşdur.

Rusiya imperatorluğu dönəmi[redaktə | əsas redaktə]

Sovet dönəmi[redaktə | əsas redaktə]

Müstəqillik dönəmi[redaktə | əsas redaktə]

1991-ci ilin dekabrında SSRİ prezidenti M.Ş.Qorbaçov SSRİ dövlətinin tarix səhnəsindən getdiyini rəsmən elan etdi.M.S.Qorbaçovun bu bildirisinə  qədər, SSRİ məkanında keçmiş sovet respublikaları öz müstəqilliklərini artıq elan etmişdilər. ..

Azərbaycan Ali Soveti də 1991-ci ilin oktyabr ayının 18-də  Suverenlik və müstəqillik haqqında  Dövlət Aktını elan etmişdi.Məhz bu dövrdən etibarən Ermənistanın Azərbaycana qarşı elan olunmamış Qarabağ müharibəsi başlanmiş və davam edirdi.

Bu dövrdə Abidinli kəndinin cavanları da Qarabağ cəbhəsinə cəlb olunmiş və uzun müddət cəbhə bölgələrində düşmənə qarşı vuruşmuşlar.Bu gənclərdən biri,Sumqayıtda yaşayan   Şavqatov İlqar İmanqulu oğlu idi .İlqar könüllü olaraq Qarabağ müharibəsinə yollanmışdı .

1995-ci ildə  Ağdam uğrunda gedən döyüşlərdə İlqar  Şavqatov qəhrəmanlıqla vuruşmuş və minaya düşərək Şəhid olmuşdur..Şəhidin məzarı yaşadığı Sumqayıt şəhərinin Şəhidlər məzarlığındadır.

1992-ci ildən başlayaraq ölkədə baş verən iqtisadi-siyasi proseslər Abidinli kəndinə və əhalisinə təsir etdi.Kənd əhalisi yeni həyata alişmağa başladı.

1999-cu ildə ölkədə aparılan torpaq islahatı kənd cammaatının da pay torpaqlarına sahib olmasına gətirib çıxardı. Müstəqil Azərbaycan dövlətinin qurucusu olan Heydər Əliyevin/1923-2003/ müdrik siyasəti nəticəsində kənd əhalisinin iqtisadi-mədəni həyatı kökündın dəyişdi .

Məhz bu illər ərzində kənddə evlərin sayı çoxalmiş və Abidinlidə 14 ev tikılmişdir. Kəndin yeni ailə quran gənc sakinləri : Kamil,İbarət,Fərhad,Zakir ,Oktay-İlyas,,Rəsul,Rəhman,Malik, İsmayıl,Bəhlul,Nəsib, Ramiz,Elşən,Mehman özlərinə yaraşıqlı evlər tikmişlər.

Yeni Abidinlidə də xeyli adam məhz Müstəqillik illəri ərzində də özlərinə gözəl imarətlər  tikmişlər(11 ev)..Rəfail-Eyvaz qardaşları,Rasim,Səftər,Camal ,Lətif,Ədalət,Xamməd,Şamil ,Rəcəb,Faiq, Elxan qardaşları hər biri, gözəl imarət və təsərrüfatları ilə kəndin yeni ev tikən sakinləridir...

Abidinli kəndi 1995-1999-cu illlərin torpaq islahatından sonra tam dirçəliş dövrünə çıxmışdır.1999-cu ildə Abidinli kənd Bələdiyyəsi :Abidinli ,Yeni Abidinli və Xanbulaq kəndlərinin birliyi ilə yarandı .

Rasim Kamran oğlu Abiyev 5 ildən artıq Abidinli Bələdiyyəsinin ilk  sədri oldu. Gənc olmasına baxmayaraq Rasim öz kübarlıği,səriştə və bacarığı ilə kənd cammaatının dərin rəğbətini qazanmışdır.

Rasim Abiyevdən sonra 5 ildən artıq bir  müddətdə də  Şamil Əhmədağa oğlu Zeynalov (1959-_)Abidinli kənd Bələdiyyəsinə rəhbərlikk etmişdir.

Şamil  Zeynalov ,Bələdiiyyə üzvü Araz Həsənovun təşəbbüsü ilə Abidinli kəndinə Yeni Abidinli kəndınin ərazisində  olan Qoşabulğı adlanan gur sulu bulağı,- yüzillərlə susuzluqdan əziyyət çəkən Abidinli kəndinə, 3 km məsafədən, Bələdiiyyyəyə ayrılan vəsait hesabına çəkdirmişdir. Şamil Zeynalovun 2-ci gördüyü xeyirxah iş ,-2005-ci ildə Yeni Abidinlidə dövlət hesabına tikilən umumi orta məktəbin yeni binasının tikintisinə etdiyi rəhbərlik və işgüzarlıqdır.

               Şamil Zeynalovun 2-ci gördüyü xeyirxah iş ,-2005-ci ildə Yeni Abidinlidə dövlət hesabına tikilən umumi orta məktəbin yeni binasının   tikintisinə etdiyi rəhbərlik və işgüzarlıqdır.

Şamil Zeynalovun kəndi üçün Bələdiyyə sədri olduğu illərdə gördüyü  3-cü faydalı iş ,-Yeni Abidinli kəndində Rayon Mərkəzi Xəstəxanasının hesabına tikdirdiyi feldşer-mama Tibb Məntəqısidir. Şamil Zeynalov həqiqətən Bələdiyyə sədri olduğu illərdə də ,conra da daima kəndi üçün çalışmışdır....

idinli kənd Bələdiiyyəsinin 2012-ci ildən,- Şəfəqli Bələdiiyəsinə birləşdiyi illərdən sonra da Şamilin gördüyü  xeyirxah işlərin sayı-hesabi yoxdur.Şamil Zeynalov öz həyatını məhz belə işlərə adamışdır.

 Yeni Abidinlidə kənd qəbristanlığının səliqə-sahmana salınmasında kənd sakini ,lakin Bakı şəhərində yaşayan İslam Kamran oğlu Abiyevin əməyini də qeyd etmək lazımdır.

1991-ci ildən,yəni ,-Azərbaycan Respublikasının yarandığı illərdən bəri, davamlı olaraq kənd cammatı quruculuq işləri ilə əzmkarlıqla çalışmaqdadırlar .Bu proses cəmiiyyətin inkişafi zəminində təbii axarı ilə gələcəyə doğru irəliləməkdədir.


Mədəniyyəti, kültürü, abidələri[redaktə | əsas redaktə]

Abidələri[redaktə | əsas redaktə]

Abidinli kəndi ölkənin ən qədim yaşyiş məskənlərindən biridir.Kəndin  qərbində ,günbatanda  kəndin hündür bir yerində,-Qala deyilən yerində yerləşən kurqan  öz tədqiqatçısını gözləyir .

Abidinli qalasının eni 50 metr ,uzunluğu isi 100 metrdən artıqdır. Sıldırım qayanın üzərində yerləşir.Kəndin cavanları  hər il Novruz Bayramında bu qalanın yerləşdiyi torpağın üzərində Bayram tonqalı yandırırlar. Bu qala Azərbaycan Mədəniyyət Nazirliyinnin kataloqunda 1204-cü abidə kimi qeydə alinmişdır.

Abidinli Qala təpəciyinin ətəyində yerləşən   K ü p   q ə b i r l ə r i    1400 ildən artıq qədim bir tarixə malikdir. Bu qədim qala hələ ki  öz sehirli gizəmini qorumaqdadır.

K ü p   q ə b i r l ə r i n   bir neçəsi dəfinə axtarıcılar tərəfindın qeyri-profesonallıqla qazılmış ve təxrib olunmuşdur.

Təsadüf nəticəsində küp qəbirlərinin  birindən çixan iki qədim gümüş sikkə ,-təxminən 5 qram həçmində olmuş,Nəsib müıllim tərəfindən 2015-ci ilin avqust ayında  Yradımlı rayonunun Tarix –Diyarşünaslıq muzeyinin direktoru Əli İskəndərova təqdim olunmuşdur.

Tarixçi A. Ələkbrovun dəyərləndirməsinə görə ,bu qədim gümüş sikkələr Arşakilər dövründə zərb olmuş gümüş sikkələrdəndir.

Kəndin şimal  şərqində isə,-Ağamməd meydanı   deyilən yerin üstündə,tarixçi-arxeoloq İ.Qoşqarlının apardığı ibtidai-anatomik  tədqiqat nəticəsində ,5 min  illik  Q u t u   q ə b i r l ə r i müıyyən olunmuşdur.

Bir sıra qəbirlər isə müxtəlif illərdə dəfinə axtaricıları tərəfindən ötən əsrin  90—cı illərində uçulub-dağıdılmışdır.

Q u t u   q ə b i r l ə r d ə n   çıxan maddi mədəniyyət numunələri:-qılınc ,qəmə ,ox ucları ,məişət əşyalari,dulusçuluq numunələri  olan qab-qacaqlar,İran İslam respublikasından qaçaq yollarla kəndə  gələn adamlar tərəfindın mənimsənilərək aparılmışdır.

Abidinli kəndinin 200 hektarlıq otlanacaq və əkinəcək ərazilərində və ətrafında :Ağsatan deyilən yerdə,Gürdi deyilən yerdə ,Yeni Abidinlidə Hacı çökəyinin üstündə qədim qəbristanlıq yerləri ,-tarixdə adı belə unudulmuş müsəlman kənd abidələri kimi izlərini saxlayır.

*Əli Daşı* deyilən yerdə Pir izinə ,Xanbulaq kəndinin içərisində Ocaq Başı deyilən Pir qəbristanlıq da kəndin qədim tarixi abidələridir..

Əli bulağının üstündə *Atma Təpə* deyilən bir yerdə  qədim *kurqan –təpə* izləri hələ də açılmamış tarixi abidələrdəndir..

Yeni Abidinlinin şimal güneyində  Qaracadağın sinəsində,-Sapand Daşı deyilən bir antromorfik Daş abidəsi var .Bu abiidə də dəfinə axtarıcılarının qəzəbinə gəlmiş,Daş abidə oturduğu yerdən bir az aralı bir yerə aşırılmışdır.

Abidinli kəndinə məxsus Daş abidələrdən biri də kəndən cənub şərqində *Pirallı yeri* deyilən yerin ətradfındakı *Gülmək Daşı* abidəsidir.Bu abidə də antromorfik Daş abidələrdən biridir .

Yerdən təxminən 2 -3 metr hündürlükdə yerləşən bu Daş abidə Qayanın içində gizlənmiş bir otaqlı istirahət yeridir. Bu Daş otağa girərkən Savalan Vadisi bir ayna kimi insanın gözləri önündə canlanır.Bir anlığa insanın ruhu göylərə ,üfüqə doğru qalxır ,insanda bir şən övqat yaranır.Elə buna görə de insanlar ona *Gülmək Daşı*,-yəni təbəssümə səbəb olan yer adı kimi anımsamışlar..

Abidinli kəndinin yaxın-uzaq ətrafında olduqca çoxlu qədim yurd yerləşkələri öz əsrarəngiz izləri ilə keçmişdən bu günümüzə boylanmaqdadır.

  1. "Abdinli". Azərbaycan Milli Ensiklopediyası[25 cilddə]. I cild (10 000 nüs.). Bakı: “Azərbaycan Milli Ensiklopediyası” Elmi Mərkəzi. baş red. M. K. Kərimov. 2009. səh. 24. ISBN 978-9952-441-02-4.