Abel mükafatı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Abel mükafatı
PREMIO ABEL.gif

Ölkə Norveç
Tip science award[d]
Kimə verilir Riyaziyyat sahəsində məşhur elmi işlərinə görə
Təqdim edir Norveç dövləti
Statistika
Təsis tarixi 2001
Birinci təltif 2003
abelprize.no
VikiAnbarda Commons-logo.svg əlaqəli mediafayllar

Abel mükafatı— bir və ya bir neçə məşhur riyaziyyatçıya Norveç dövləti tərəfindən illik təqdim olunan beynəlxalq mükafatdır.[1]

Mükafat 2001-ci ildə Norveç dövləti tərəfindən məşhur Norveç riyaziyyatçısı Nils Abelin şərəfinə adlandırılıb. Abel mükafatı tez-tez riyaziyyatçıların "Nobel mükafatı" kimi təsvir olunur.[2][3][4][5] Mükafatı qazananlara 6 milyon Norveç kronu (təxminən 1 milyon ABŞ dolları) məbləğində pul mükafatı da verilir.[6]

Mükafat rəhbərliyi həmçinin Norveç Riyaziyyat Cəmiyyəti tərəfindən idarə olunan Abel simpoziumunu yaradıb.[7] Mükafatın təqdimetmə mərasimi 1947 və 1989-ci illər arasında Nobel sülh mükafatının təqdim olunduğu Norveçin Oslo Universitetinin Hüquq Fakültəsinin Atriumunda keçirilir.[8]

Abel mükafatının yaradılması Alfred Nobelin illik mükafatlandırma üzrə planlarına riyazıyyatın daxil olmamasını öyrəndikdən sonra 1899-cu ildə Sofus Li tərəfindən ilk dəfə olaraq təklif olunub. Linin ölümü mükafatın yaradılmasında fasilənin yaranması ilə nəticələnib. 1902-ci ildə mükafatı yaratmaq üçün II Oskar cəhd etsə də, üç il sonra İsveç-Norveç arasında ittifaqın parçalanmasınadək olan əngəllərə görə uğursuz olub.

Laureatlar[redaktə | əsas redaktə]


Hər ilin qaliblərinin, onların vətəndaşlığının, universitetlərinin və əsas işlərinin siyahısı
İl Laureat(lar) Vətəndaşlıq Universitet Əsas rolu İst.
2003 Jan-Pyer Serr Fransa Fransız Kollec de Frans "riyaziyyatın bir çox hissələrinin o cümlədən topologiya, cəbri həndəsə, ədədlər nəzəriyyəsinin müasir formasının formalaşmasında əsas rolu oynadığına görə" [9]
2004 Maykl Fresis;
İsador Zinger
Flag of the United Kingdom.svg Britaniyalı
ABŞ Amerikalı
Edinburq Universiteti;
Massaçusets Texnologiya İnstitutu
"Nəzəri fizika və riyaziyyat arasında yeni körpü yaratmaqda olan rola və topologiya, həndəsəriyazi analiz arasında birlikdə yaradılan Ati-Singer teoreminin kəşfi və sübutuna görə" [10]
2005 Piter Laks ABŞ Amerikalı Fizika-riyaziyyat elmləri institutu kurantı "diferensial tənliklər nəzəriyyəsi tətbiqi və onların həlli yolları hesablanması nəzəriyyəsinə xidmətlərinə görə" [11]
2006 Lennart Karleson İsveç İsveçli[12] Kral Texnologiya İnstitutu "dinamik sistemlər nəzəriyyəsi və harmonik analiz üçün dərin və səmərəli xidmətlərinə görə " [13]
2007 Srinivasa Varadhan Hindistan Hisdistanlı
ABŞ Amerikalı [14]
Fizika-riyaziyyat elmləri institutu kurantı "xüsusilə böyük yayınma nəzəriyyəsinin yaradılması üçün və ehtimal nəzəriyyəsinə əsas töhfələrinə görə" [15]
2008 Con Griggs Tompson;
Jak Tits
ABŞ Amerikalı;
Belçika Belçikalı
Fransa Frasız[16]
Florida Universiteti;
Kollec de Frans
"Xüsusilə müasir qrup nəzəriyyəsinin formalaşdırılmasında və cəbrdə öz dərin xidmətlərinə görə" [17]
2009 Mixail Leonidoviç Gromov Rusiya Rusiyalı
Fransa Fransız[18]
Ali elmi tədqiqatlar institutu
Fizika-riyaziyyat elmləri institutu kurantı
"həndəsəyə inqilabi töhfələrinə görə" [19]
2010 Con Torrens Teyt ABŞ Amerikalı Ostin Texas Universiteti "Ədədlər nəzəriyyəsində böyük və uzunmüddətli təsirinə görə" [20]
2011 Con Milnor ABŞ Amerikalı[21] Stoni-Bruk Univeristeti "Topologiya, həndəsəcəbrdəki ilk kəşfləri üçün" [22]
2012 Endre Semeredi Macarıstan Macar
ABŞ Amerikalı[23]
Riyaziyyat üzrə Alfred Reni Universiteti
and Rutgers Universiteti
"Additiv ədədlər nəzəriyyəsi və erqodik nəzəriyyəsinə töhfələrinin əsaslı və uzunmüddətli tanınması və diskret riyaziyyat və nəzəri kompüter elminə fundamental töhfələrinə görə" [24]
2013 Pier Delin Belçika Belçikalı Perspektiv tədqiqatlar institutu "təsvir nəzəriyyəsi, ədədlər nəzəriyyəsi və onlarla əlaqədar sahələrdə transformasiya təsiri və cəbri həndəsə üzrə səmərəli xidmətlərinə görə" [25]
2014 Yakov Sinay Rusiya Rusiyalı
ABŞ Amerikalı
Nəzəri Fizika üzrə Landau İnstitutu
and Prinston Universiteti
"dinamik sistemlər, erqodik nəzəriyyə və riyazi fizika üzrə fundamental töhfələrə görə" [26]
2015 Con Neş ;
Luis Nirenberq
ABŞ Amerikalı;
Kanada ABŞ Kanadalı/Amerikalı
Prinston Universiteti
Fizika-riyaziyyat elmləri institutu kurantı
"qeyri-xətti diferensial tənliklər nəzəriyyəsinə parlaq səmərəli xidmətlərinə və onun həndəsi təhlilinə tətbiqlərinə görə " [27]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Statutter for Holbergprisen
  2. Dreifus, Claudia (29 Mart 2005). "From Budapest to Los Alamos, a Life in Mathematics". The New York Times. http://www.nytimes.com/2005/03/29/science/29conv.html?pagewanted=1&th&emc=th.
  3. Cipra, Barry (26 Mart 2009). "Russian Mathematician Wins Abel Prize". ScienceNOW. Arxivləşdirilib: 2 aprel 2015 tarixində. http://sciencenow.sciencemag.org/cgi/content/full/2009/326/1. İstifadə tarixi: 2 aprel 2015.
  4. "Geometer wins maths 'Nobel'". Nature Publishing Group. 26 Mart 2009. http://www.nature.com/news/2009/090326/full/news.2009.196.html. İstifadə tarixi: 2 aprel 2015.
  5. Foderaro, Lisa W. (31 May 2009). "In N.Y.U.'s Tally of Abel Prizes for Mathematics, Gromov Makes Three". The New York Times. http://www.nytimes.com/2009/06/01/nyregion/01nyu.html. İstifadə tarixi: 2 aprel 2015.
  6. "The Abel Prize". Elm və Ədəbiyyat üzrə Norveç Akademiyası. http://english.dnva.no/c41976/seksjon/vis.html?tid=42024. İstifadə tarixi: 2 aprel 2015.
  7. "Main Page". Elm və Ədəbiyyat üzrə Norveç Akademiyası. http://www.abelprize.no/. İstifadə tarixi: 2 aprel 2015.
  8. "University of Oslo". Oslo Opera House. http://www.oslooperahouse.com/oslo-university-of-oslo/. İstifadə tarixi: 2 aprel 2015.
  9. "The Abel Prize Laureate 2003". Elm və Ədəbiyyat üzrə Norveç Akademiyası. http://www.abelprize.no/c53866/seksjon/vis.html?tid=54472. İstifadə tarixi: 2 aprel 2015.
  10. "The Abel Prize Laureate 2004". Elm və Ədəbiyyat üzrə Norveç Akademiyası. http://www.abelprize.no/c53865/seksjon/vis.html?tid=53873. İstifadə tarixi: 2 aprel 2015.
  11. "The Abel Prize Laureate 2005". Elm və Ədəbiyyat üzrə Norveç Akademiyası. http://www.abelprize.no/c53864/seksjon/vis.html?tid=53872. İstifadə tarixi: 2 aprel 2015.
  12. "Swedish mathematician receives the Abel Prize". Elm və Ədəbiyyat üzrə Norveç Akademiyası. http://www.abelprize.no/nyheter/vis.html?tid=46185. İstifadə tarixi: 2 aprel 2015.
  13. "The Abel Prize Laureate 2006". Elm və Ədəbiyyat üzrə Norveç Akademiyası. http://www.abelprize.no/c53863/seksjon/vis.html?tid=53871. İstifadə tarixi: 2 aprel 2015.
  14. "Fields Institute – Thematic Program on Dynamic and Transport in Disordered Systems". Fields Institute for Research in Mathematical Sciences. https://www.fields.utoronto.ca/programs/scientific/10-11/disorderedsys/CLS/index.html. İstifadə tarixi: 2 aprel 2015.
  15. "The Abel Prize Laureate 2007". Elm və Ədəbiyyat üzrə Norveç Akademiyası. http://www.abelprize.no/c53862/seksjon/vis.html?tid=53870. İstifadə tarixi: 2 aprel 2015.
  16. "Abel Prize Ceremony 2008". The Royal Norwegian Embassy in Seoul. http://www.norway.or.kr/ARKIV1/Old_web/education/. İstifadə tarixi: 2 aprel 2015.
  17. "The Abel Prize Laureate 2008". Elm və Ədəbiyyat üzrə Norveç Akademiyası. http://www.abelprize.no/c53860/seksjon/vis.html?tid=53869. İstifadə tarixi: 2 aprel 2015.
  18. "Russian-French mathematician receives the Abel Prize". Elm və Ədəbiyyat üzrə Norveç Akademiyası. http://www.dnva.no/c26889/nyheter/vis.html?tid=40096. İstifadə tarixi: 2 aprel 2015.
  19. "The Abel Prize Laureate 2009". Elm və Ədəbiyyat üzrə Norveç Akademiyası. http://www.abelprize.no/c53859/seksjon/vis.html?tid=53868. İstifadə tarixi: 2 aprel 2015.
  20. "The Abel Prize Laureate 2010". Elm və Ədəbiyyat üzrə Norveç Akademiyası. http://www.abelprize.no/c53858/seksjon/vis.html?tid=53867. İstifadə tarixi: 2 aprel 2015.
  21. "Dimension-Cruncher: Exotic Spheres Earn Mathematician John Milnor an Abel Prize". Scientific American. http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=milnor-abel-prize-2011. İstifadə tarixi: 2 aprel 2015.
  22. "The Abel Prize Laureate 2011". Elm və Ədəbiyyat üzrə Norveç Akademiyası. http://www.abelprize.no/c53720/seksjon/vis.html?tid=53721. İstifadə tarixi: 2 aprel 2015.
  23. "Hungarian-American Endre Szemerédi named Abel Prize winner". The Norwegian Academy of Science and Letters. http://www.abelprize.no/nyheter/vis.html?tid=54138. İstifadə tarixi: 2 aprel 2015.
  24. "The Abel Prize Laureate 2012". Elm və Ədəbiyyat üzrə Norveç Akademiyası. http://www.abelprize.no/c54147/seksjon/vis.html?tid=54148. İstifadə tarixi: 2 aprel 2015.
  25. "The Abel Prize Laureate 2013". Elm və Ədəbiyyat üzrə Norveç Akademiyası. http://www.abelprize.no/c57681/binfil/download.php?tid=57777. İstifadə tarixi: 2 aprel 2015.
  26. "The Abel Prize Laureate 2014". Elm və Ədəbiyyat üzrə Norveç Akademiyası. http://www.abelprize.no/c61094/seksjon/vis.html?tid=61095&strukt_tid=61094. İstifadə tarixi: 2 aprel 2015.
  27. "The Abel Prize Laureate 2015". Elm və Ədəbiyyat üzrə Norveç Akademiyası. http://www.abelprize.no/nyheter/vis.html?tid=63589. İstifadə tarixi: 2 aprel 2015.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Vikianbarda Abel mükafatı ilə əlaqəli mediafayllar var.