Abel mükafatı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox magazine.png
Abel mükafatı
PREMIO ABEL.gif

Ölkə Norveç
Kimə verilir Riyaziyyat sahəsində məşhur elmi işlərinə görə
Təqdim edən Norveç dövləti
Statistika
Birinci təltif2003
abelprize.no
VikiAnbarda Commons-logo.svg əlaqəli mediafayllar

Abel mükafatı— bir və ya bir neçə məşhur riyaziyyatçıya Norveç dövləti tərəfindən illik təqdim olunan beynəlxalq mükafatdır.[1]

Mükafat 2001-ci ildə Norveç dövləti tərəfindən məşhur Norveç riyaziyyatçısı Nils Abelin şərəfinə adlandırılıb. Abel mükafatı tez-tez riyaziyyatçıların "Nobel mükafatı" kimi təsvir olunur.[2][3][4][5] Mükafatı qazananlara 6 milyon Norveç kronu (təxminən 1 milyon ABŞ dolları) məbləğində pul mükafatı da verilir.[6]

Mükafat rəhbərliyi həmçinin Norveç Riyaziyyat Cəmiyyəti tərəfindən idarə olunan Abel simpoziumunu yaradıb.[7] Mükafatın təqdimetmə mərasimi 1947 və 1989-ci illər arasında Nobel sülh mükafatının təqdim olunduğu Norveçin Oslo Universitetinin Hüquq Fakültəsinin Atriumunda keçirilir.[8]

Abel mükafatının yaradılması Alfred Nobelin illik mükafatlandırma üzrə planlarına riyazıyyatın daxil olmamasını öyrəndikdən sonra 1899-cu ildə Sofus Li tərəfindən ilk dəfə olaraq təklif olunub. Linin ölümü mükafatın yaradılmasında fasilənin yaranması ilə nəticələnib. 1902-ci ildə mükafatı yaratmaq üçün II Oskar cəhd etsə də, üç il sonra İsveç-Norveç arasında ittifaqın parçalanmasınadək olan əngəllərə görə uğursuz olub.

Laureatlar[redaktə | əsas redaktə]


Hər ilin qaliblərinin, onların vətəndaşlığının, universitetlərinin və əsas işlərinin siyahısı
İl Laureat(lar) Vətəndaşlıq Universitet Əsas rolu İst.
2003 Jan-Pyer Serr Fransa Fransız Kollec de Frans "riyaziyyatın bir çox hissələrinin o cümlədən topologiya, cəbri həndəsə, ədədlər nəzəriyyəsinin müasir formasının formalaşmasında əsas rolu oynadığına görə" [9]
2004 Maykl Fresis;
İsador Zinger
Flag of the United Kingdom.svg Britaniyalı
ABŞ Amerikalı
Edinburq Universiteti;
Massaçusets Texnologiya İnstitutu
"Nəzəri fizika və riyaziyyat arasında yeni körpü yaratmaqda olan rola və topologiya, həndəsəriyazi analiz arasında birlikdə yaradılan Ati-Singer teoreminin kəşfi və sübutuna görə" [10]
2005 Piter Laks ABŞ Amerikalı Fizika-riyaziyyat elmləri institutu kurantı "diferensial tənliklər nəzəriyyəsi tətbiqi və onların həlli yolları hesablanması nəzəriyyəsinə xidmətlərinə görə" [11]
2006 Lennart Karleson İsveç İsveçli[12] Kral Texnologiya İnstitutu "dinamik sistemlər nəzəriyyəsi və harmonik analiz üçün dərin və səmərəli xidmətlərinə görə " [13]
2007 Srinivasa Varadhan Hindistan Hisdistanlı
ABŞ Amerikalı [14]
Fizika-riyaziyyat elmləri institutu kurantı "xüsusilə böyük yayınma nəzəriyyəsinin yaradılması üçün və ehtimal nəzəriyyəsinə əsas töhfələrinə görə" [15]
2008 Con Griggs Tompson;
Jak Tits
ABŞ Amerikalı;
Belçika Belçikalı
Fransa Frasız[16]
Florida Universiteti;
Kollec de Frans
"Xüsusilə müasir qrup nəzəriyyəsinin formalaşdırılmasında və cəbrdə öz dərin xidmətlərinə görə" [17]
2009 Mixail Leonidoviç Gromov Rusiya Rusiyalı
Fransa Fransız[18]
Ali elmi tədqiqatlar institutu
Fizika-riyaziyyat elmləri institutu kurantı
"həndəsəyə inqilabi töhfələrinə görə" [19]
2010 Con Torrens Teyt ABŞ Amerikalı Ostin Texas Universiteti "Ədədlər nəzəriyyəsində böyük və uzunmüddətli təsirinə görə" [20]
2011 Con Milnor ABŞ Amerikalı[21] Stoni-Bruk Univeristeti "Topologiya, həndəsəcəbrdəki ilk kəşfləri üçün" [22]
2012 Endre Semeredi Macarıstan Macar
ABŞ Amerikalı[23]
Riyaziyyat üzrə Alfred Reni Universiteti
and Rutgers Universiteti
"Additiv ədədlər nəzəriyyəsi və erqodik nəzəriyyəsinə töhfələrinin əsaslı və uzunmüddətli tanınması və diskret riyaziyyat və nəzəri kompüter elminə fundamental töhfələrinə görə" [24]
2013 Pier Delin Belçika Belçikalı Perspektiv tədqiqatlar institutu "təsvir nəzəriyyəsi, ədədlər nəzəriyyəsi və onlarla əlaqədar sahələrdə transformasiya təsiri və cəbri həndəsə üzrə səmərəli xidmətlərinə görə" [25]
2014 Yakov Sinay Rusiya Rusiyalı
ABŞ Amerikalı
Nəzəri Fizika üzrə Landau İnstitutu
and Prinston Universiteti
"dinamik sistemlər, erqodik nəzəriyyə və riyazi fizika üzrə fundamental töhfələrə görə" [26]
2015 Con Neş ;
Luis Nirenberq
ABŞ Amerikalı;
Kanada ABŞ Kanadalı/Amerikalı
Prinston Universiteti
Fizika-riyaziyyat elmləri institutu kurantı
"qeyri-xətti diferensial tənliklər nəzəriyyəsinə parlaq səmərəli xidmətlərinə və onun həndəsi təhlilinə tətbiqlərinə görə " [27]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Statutter for Holbergprisen
  2. Dreifus, Claudia (29 Mart 2005). "From Budapest to Los Alamos, a Life in Mathematics". The New York Times. http://www.nytimes.com/2005/03/29/science/29conv.html?pagewanted=1&th&emc=th.
  3. Cipra, Barry (26 Mart 2009). "Russian Mathematician Wins Abel Prize". ScienceNOW. Arxivləşdirilib: 2 aprel 2015 tarixində. http://sciencenow.sciencemag.org/cgi/content/full/2009/326/1. İstifadə tarixi: 2 aprel 2015.
  4. "Geometer wins maths 'Nobel'". Nature Publishing Group. 26 Mart 2009. http://www.nature.com/news/2009/090326/full/news.2009.196.html. İstifadə tarixi: 2 aprel 2015.
  5. Foderaro, Lisa W. (31 May 2009). "In N.Y.U.'s Tally of Abel Prizes for Mathematics, Gromov Makes Three". The New York Times. http://www.nytimes.com/2009/06/01/nyregion/01nyu.html. İstifadə tarixi: 2 aprel 2015.
  6. "The Abel Prize". Elm və Ədəbiyyat üzrə Norveç Akademiyası. http://english.dnva.no/c41976/seksjon/vis.html?tid=42024. İstifadə tarixi: 2 aprel 2015.
  7. "Main Page". Elm və Ədəbiyyat üzrə Norveç Akademiyası. http://www.abelprize.no/. İstifadə tarixi: 2 aprel 2015.
  8. "University of Oslo". Oslo Opera House. http://www.oslooperahouse.com/oslo-university-of-oslo/. İstifadə tarixi: 2 aprel 2015.
  9. "The Abel Prize Laureate 2003". Elm və Ədəbiyyat üzrə Norveç Akademiyası. http://www.abelprize.no/c53866/seksjon/vis.html?tid=54472. İstifadə tarixi: 2 aprel 2015.
  10. "The Abel Prize Laureate 2004". Elm və Ədəbiyyat üzrə Norveç Akademiyası. http://www.abelprize.no/c53865/seksjon/vis.html?tid=53873. İstifadə tarixi: 2 aprel 2015.
  11. "The Abel Prize Laureate 2005". Elm və Ədəbiyyat üzrə Norveç Akademiyası. http://www.abelprize.no/c53864/seksjon/vis.html?tid=53872. İstifadə tarixi: 2 aprel 2015.
  12. "Swedish mathematician receives the Abel Prize". Elm və Ədəbiyyat üzrə Norveç Akademiyası. http://www.abelprize.no/nyheter/vis.html?tid=46185. İstifadə tarixi: 2 aprel 2015.
  13. "The Abel Prize Laureate 2006". Elm və Ədəbiyyat üzrə Norveç Akademiyası. http://www.abelprize.no/c53863/seksjon/vis.html?tid=53871. İstifadə tarixi: 2 aprel 2015.
  14. "Fields Institute – Thematic Program on Dynamic and Transport in Disordered Systems". Fields Institute for Research in Mathematical Sciences. https://www.fields.utoronto.ca/programs/scientific/10-11/disorderedsys/CLS/index.html. İstifadə tarixi: 2 aprel 2015.
  15. "The Abel Prize Laureate 2007". Elm və Ədəbiyyat üzrə Norveç Akademiyası. http://www.abelprize.no/c53862/seksjon/vis.html?tid=53870. İstifadə tarixi: 2 aprel 2015.
  16. "Abel Prize Ceremony 2008". The Royal Norwegian Embassy in Seoul. http://www.norway.or.kr/ARKIV1/Old_web/education/. İstifadə tarixi: 2 aprel 2015.
  17. "The Abel Prize Laureate 2008". Elm və Ədəbiyyat üzrə Norveç Akademiyası. http://www.abelprize.no/c53860/seksjon/vis.html?tid=53869. İstifadə tarixi: 2 aprel 2015.
  18. "Russian-French mathematician receives the Abel Prize". Elm və Ədəbiyyat üzrə Norveç Akademiyası. http://www.dnva.no/c26889/nyheter/vis.html?tid=40096. İstifadə tarixi: 2 aprel 2015.
  19. "The Abel Prize Laureate 2009". Elm və Ədəbiyyat üzrə Norveç Akademiyası. http://www.abelprize.no/c53859/seksjon/vis.html?tid=53868. İstifadə tarixi: 2 aprel 2015.
  20. "The Abel Prize Laureate 2010". Elm və Ədəbiyyat üzrə Norveç Akademiyası. http://www.abelprize.no/c53858/seksjon/vis.html?tid=53867. İstifadə tarixi: 2 aprel 2015.
  21. "Dimension-Cruncher: Exotic Spheres Earn Mathematician John Milnor an Abel Prize". Scientific American. http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=milnor-abel-prize-2011. İstifadə tarixi: 2 aprel 2015.
  22. "The Abel Prize Laureate 2011". Elm və Ədəbiyyat üzrə Norveç Akademiyası. http://www.abelprize.no/c53720/seksjon/vis.html?tid=53721. İstifadə tarixi: 2 aprel 2015.
  23. "Hungarian-American Endre Szemerédi named Abel Prize winner". The Norwegian Academy of Science and Letters. http://www.abelprize.no/nyheter/vis.html?tid=54138. İstifadə tarixi: 2 aprel 2015.
  24. "The Abel Prize Laureate 2012". Elm və Ədəbiyyat üzrə Norveç Akademiyası. http://www.abelprize.no/c54147/seksjon/vis.html?tid=54148. İstifadə tarixi: 2 aprel 2015.
  25. "The Abel Prize Laureate 2013". Elm və Ədəbiyyat üzrə Norveç Akademiyası. http://www.abelprize.no/c57681/binfil/download.php?tid=57777. İstifadə tarixi: 2 aprel 2015.
  26. "The Abel Prize Laureate 2014". Elm və Ədəbiyyat üzrə Norveç Akademiyası. http://www.abelprize.no/c61094/seksjon/vis.html?tid=61095&strukt_tid=61094. İstifadə tarixi: 2 aprel 2015.
  27. "The Abel Prize Laureate 2015". Elm və Ədəbiyyat üzrə Norveç Akademiyası. http://www.abelprize.no/nyheter/vis.html?tid=63589. İstifadə tarixi: 2 aprel 2015.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Vikianbarda Abel mükafatı ilə əlaqəli mediafayllar var.