Akrostix

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Akrostix (yun.acrostichis;akros-kənar + stichos-sətir) — hər misranın baş hərflərini yuxarıdan aşağıya oxuduqda söz və ya ifadə əmələ gətirən şer. Akrostix qədim yunan poeziyasında yaranmışdır. Orta və Yaxın Şərq, o cümlədən Azərbaycan ədəbiyyatında bu cür şerlər müvəşşəh adlanırdı.

Akrostix (Müvəşşəh) Azərbaycan klassik ədəbiyyatında geniş yayılmasa da, bir çox şairlərimiz bu janrda nümunələr yaratmışlar. Amma, klassik şerlərin çoxu fars dilində yazılmışdır və bu nümunələr dilimizə çevrilərkən akrostix qaydaları pozulmuşdur. Akrostixin müxtəlif formaları var.

1. Ən geniş yayılan forması hər misranın ilk hərflərindən söz ya ifadə alınır.
Misal üçün ilk hərflərindən "KİTAB" sözü alınan bir nümunəyə baxaq:

Kitabdır ey oğlum, ən yaxşı yoldaş,
İstəmə talehdən nə pul, nə daş-qaş,
Tamarzı ol, oxu, kitaba əy baş.
Az bilən kor olur, pis bilənsə çaş,
Bunlardan heç biri olmayasan kaş. (müəllif:Əhəd Şəmsi)

2. Hər misranın son hərflərindən söz ya ifadə alınır.
3. Hər misranın ilk hecalarından söz ya ifadə alınır.

Bundan başqa az yayılan və yeni yaranan formalar da var: məsələn həm ilk, həm son həriflərdən sözlər yaranması, hər misranın 2-ci, 3-cü, 4-cü hərflərindən sözlər yaranması, və s.