Alışdırma şamları

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Spark plug.jpg

Alışdırma şamları — Yanma şamları hava ilə yanacağın qarışıqının alışdırılması üçün istifadə olunulur. Şamların qığılçım,qızma,yarım keçiriçi,katalik və sair növləri var.[1]

Benzin ilə işləyən mühəriklərdə qığılçım şamlardan istifadə edilir.Yanma kamerasında hava ilə yanaçağın qarışmasına minlərlə vəya on minlərlə voltun qığılçımı nəticəsində alışma baş verir.Şamlar hər silindirdə idarə etmə blokundan vəya "traplordan" gələn informasiya əsasında qığılçım verir. Mühərriyin t/o vəziyətinə uyğun hesablanılıb və qoyulur bunlar.Raket mühəriklərində şamlar yalnız işə salma zamnı istifadə edilir və ikinçi səfər istifadə edilməsi mümkün olmur, amma avtomobil mühərriklərində yanacaqdan asılı olaraq şamlar bir neçə min km istifadə edilə bilir.

Dizel mühərriklərində yanma şamları sadəcə mühərrik işə salan zaman ilk növbədə qızır və yanmanı verir.Bundan sonra növbəti partlayış üçün sönür və alışma özü özündən daxili baş verir.Yəniki əsas iş prinsipi ilk startı verməkdi.İlk şam Robert Boş tərəfindən 1902 -ci ildə yaradıldı.İlk şamlar çox yüksək gərginlik əsasənda işləyirdi.Bunlar ilk dəfə daxili yanma mühəriklərində istifadə olundu.İlk mühərrik Karl benzin idi.Orada yoxlanıldıqdan sonra artıq ümumi mühərriklərdə istifadə edilməyə başladı.Hal-hazırdada müasir şamlar elə 1902-ci ildəki şamların işləmə prinsipi ilə işləyirlər.Şamlar Dəmir metalladan ,daxili naqildən və izolatordan ibarətdir.Şamların üzərində kermikadan korpus qoyulur.Bunun əsas funksiyasi 450-1000 dərəcəyə kimi dözümlülüyünü qoruyur .Həmçinində 60min V-ə qədər cərəyan keçirdə bilir.

Şamların üzün müddətili işləməsi üçün keyfiyyətli yanacaqdan istfiadə edilməlidir.Şamların yanması üçün uclarında nazik Platin,İrdium vəya başqa əlvan metallardan istfiadə edilir.Adətən onlar yeyildikçə şamların qığılçım vurması zəifləyir.Burada xüsusi diqqət yetirmək lazımdiki,onların əzifləməsi yanmanın zəif baş verməsinə gətirəcək,bu zamanda mühərrikdə yanma tam baş verməyəcək . Şamların ömürləri Stabil oalraq 100 min nəzərdə tutulur,amma keyfiyyətsiz yanacaqdan istifadə edilməklə bunlar 2 dəfə az xidmət göstərir.Bundan əlavə şamlara yüksək gərginlik verən "babin"-lərdə öz növbəsində zamanla zəifləyir.babinlərin daxilində cərəyanı güçləndirən "katuşka"-lar olur.Zamanlar bunlar cərəyanı kifayətə qədər güçlü vermirlər,buda öz növbəsində şamlara təsir edir.Visual olaraq cərəyan verməyində problem olmayacaq,amma endoskopla baxdıqda artıq cərəyan gərginliyinin istehsalçı tərəfindən verilən limiti vermədiyi məlum olur.Hər 50mindən bir şamları dəyişdikdə ,"babin"-ləridə dəyişmək məsləhətdir.

Şamların sıradan çıxmasının əlamətlərindən biridə,yanma kamerasında olan kompresiyanı keramikadan buraxmasıdır.Burada kompresiya itkisi olacaq.

Şamların vəziyətinə görə mühəriyin işləməsinidə təyin etmək mümkün olur.

1.Açıq şabalıdı rəngdə olan çamlar və üzərində yağ ləkəsi yoğdusa bu mühərriyin əla işlədiyini göstərir.BNurada hər şey qaydasındadır.

2.Əgər şamların mərkəzi qığılçım hissəsi qara rəngdəsisə (naqar) ,bu zaman mühərrikdə varlı yanmanın getdiyini bildirir.

3.Əgər şamlar ağ rəngdədisə burada kasıb yanma gedir,və yanacaq ya çatışmır vəya yanma düzgün getmir.Buda avtomobili "qovsanız" qaynaqtmağa gətirib çıxardacaq.

4.Şamlar qırmızı rəngdə başlıqı olursa ,daha doğrusu qırmızı kərpiç kimi bu yanacağın tərkibində çoxlu sayda əlavə maddələrin olduğunu göstərir.Buda tez bir zamanda şamların sıradan çıxmasına və kompresiyanın buraxmasına gətirir.

5.Şamlarınü zərində nəmişlik və yağ əlamətləri varsa ,burada mühəriyin yağ yeməsini göstərir və həmçinində belə mühərriklər uzun müddət qaldıqda və ilk start evrdikdə mühərrik düzgün işləməyəcək (priboy). Bunlarda tez bir zamanda şamları sıradan çıxardacaq.

6.Əgər şamlar üzərində yağ varsa və şam tamamilə yağ içindədisə bu həmin silindirdə yanmanın olmaması və həmin silindirin problemli olmasını göstərir.

7.Şamin qığılcım verən hissəsi (kəlləsi,başı) yoxdusa bu şam artıq yararsızdı.Bunun səbəbi uzun müddət detonaziya ilə işləyən mühərriklərdə vəya oktanı aşağı olan yanacaq ilə çalışan mühərriklərdə rast gəlinilir.

8.Əgər çamın üzərində ağ pas kimi ləkələr varsa bu artıq mühərriyin kulli miqdarda yağ yeməsini göstərir.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. The Bosch book of the Motor Car, Its evolution and engineering development, St. Martin's Press, copyright 1975, Library of Congress # 75-39516, pp 206–207.