Alparslan Türkeş

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Alparslan Türkeş
türk. Alparslan Türkeş
Milliyətçi Hərəkat Partiyasının lideri
8 fevral 1969 — 5 aprel 1997
Xələfi Dövlət Baxçalı
Şəxsi məlumatlar
Partiya Milliyətçi Hərəkat Partiyası
Təhsili Kuleli Hərbi Məktəbi
Doğum tarixi
Doğum yeri Lefkoşa, Osmanlı İmperiyası
Vəfat tarixi (79 yaşında)
Vəfat yeri Ankara, Türkiyə
Vəfat səbəbi ürək tutması
Dəfn yeri
Milliyyəti Türk
Uşağı
Hərbi xidmət
Rütbəsi polkovnik
Elmi fəaliyyəti
Elm sahəsi Millətçilik
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Alparslan Türkeş (25 noyabr 1917, Lefkoşa - 4 aprel 1997, Ankara) — Türk hərbçi, siyasətçi, Milliyətçi Hərəkat Partiyasının qururcusu və ilk sədri.

Həyatı[redaktə | mənbəni redaktə et]

Alparslan Türkeş 25 noyabr 1917-ci ildə Əhməd Həmdi əfəndi və Fatmagül Zəhra xanımın ailəsində Lefkoşada dünyaya gəlmişdir.[1] Əslən Kayserilidir.

İlk və orta təhsilini Lefkoşda almışdır. 1933-cü ildə ailəsi ilə birlikdə İstanbula köçmüşdür. Hərbi sferaya böyük sevgisi olan Alparslan Türkeş, 1936-cı ildə Qülləli Hərbi Liseyinə daxil olmuş, 1938-ci ildə kiçik leytenant rütbəsi ilə məzunu olmuşdur. 1940-cı ildə Refik Yurdsevərin qızı Müzəffər xanımla evlənmiş, daha sonra isə Seval xanımla ailə qurmuşdur. Türkeşin 2 evlilikdən 7 uşağı olmuşdur.

1997-ci ildə Ankarada vəfat etmişdir.

Hərbi fəaliyyəti[redaktə | mənbəni redaktə et]

Erkən fəaliyyəti[redaktə | mənbəni redaktə et]

1944-cü ildə baş leytenant Türkeş, Nihal Atsız və Nejdət Sancarla birlikdə "İrqçilik-turançılıq" məhkəmə iddiası üzrə mühakimə olunur. 9 aydan artıq bir müddətdə Topxana Hərbi həbsxanasında saxlanılır. 1945-ci ildə həbsdən azad olunur və 1947-ci ildə bəraət alır.1955-cildə Hərbi Akademiyanı bitirdikdən sonra ABŞ-a göndərilir. Türkeş orda piyada məktəbində təhsilini alır. 1955-1957-ci illərdə Vaşinqton NATO Daimi Nümayəndəliyində türk ordusunu təmsil edən heyətin tərkibində yer alır. Eyni zamanda, Türkiyənin Vaşinqtonda olan Hərbi Akademiyasında yüksək vəzifələrdə çalışır.

1959-cu ildə də Almaniyanın Atom və Nüvə Tədris Mərkəzinə göndərilir. Buradakı təhsilinin ardınca polkovnik rütbəsi alaraq, Türkiyə Quru Qoşunlarının NATO şöbəsinin müdiri təyin olunur.

Dövlət çevrilişində iştirakı[redaktə | mənbəni redaktə et]

27 may 1960-cı ildə Demokrat Partiyası hökümətini devirən xuntanın daxilində yer almışdır. Həmin gün radio vasitəsilə çıxış edən Türkeş baş verən hadisələr haqqında ictimaiyyəti məlumatlandırmışdır. Daha sonra o dövləti müvəqqəti olaraq idarə edən Milli Birlik Komitəsinə (MBK) daxil olmuşdur.

MBK daxilində gedən münaqişlər sözügedən təşkilatın bölünməsi ilə nəticələndi. MBK üzvü olan 14 hərbiçi ölkə xaricində müxtəlif vəzifələrə göndərildi. Alparslan Türkeş də bu qrupun içində idi.

Diplomatik fəaliyyəti[redaktə | mənbəni redaktə et]

MBK daxilindəki çəkişmələrin nəticəsi olaraq Türkeş 1960-cü ildə diplomatik fəaliyyətə başlamaq məcburiyyətində qalır. 1960-1963-cü illərdə Türkiyə Respublikasının Dehli səfirliyində səfirin siyasi məsələlər üzrə müşaviri vəzifəsində çalışmışdır. Fəaliyyəti dövründə Türkiyənin daxili siyasi məsələlərinə dair fikirlərini mətbuatla bölüşür.

Siyasi fəaliyyəti[redaktə | mənbəni redaktə et]

1963-1980-ci illər arasında 4 çağırış Ankara və Adanadan Türkiyə Böyük Millət Məclisinə millət vəkili seçilir.

1975-ci ildən sonra qurulan 1-ci və 2-ci Milli cəbhə hökumətləri dövründə baş nazirin müavini vəzifələrində çalışmışdır.

1965-ci ildə Cümhuriyyətçi Kəndli Millət Partiyasının, 1969-cu ildə isə Milliyətçi Hərəkat Partiyasının sədri seçilmişdir.

Əsərləri[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. Dokuz Işık Arxivləşdirilib 2016-06-29 at the Wayback Machine

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. "Başbuğ'un Hayatı". Milliyətçi Hərəkat Partiyası. İstifadə tarixi: 5 oktyabr 2015. Arxivləşdirilib.  (türk.)

Xarici keçidlər[redaktə | mənbəni redaktə et]