Anatoli Lapidevski

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Anatoli Vasilyeviç Lapidevski
Anatoly Lyapidevskiy.jpg
Şəxsi məlumatlar
Doğum tarixi
Vəfat tarixi (75 yaşında)
Vəfat yeri Moskva, SSRİ
Dəfn yeri
Vətəndaşlığı
Hərbi fəaliyyəti
Mənsubiyyəti SSRİ SSRİ
Qoşun növü Hərbi hava qüvvələri
Xidmət illəri 19261933, 19351961
Rütbə Aviasiya general-mayoru
Döyüşlər
Təltifləri Sovet İttifaqı Qəhrəmanı
"Lenin" ordeni "Lenin" ordeni "Lenin" ordeni "Oktyabr inqilabı" ordeni "Qırmızı bayraq" ordeni 1-ci dərəcəli "Vətən müharibəsi" ordeni 2-ci dərəcəli "Vətən müharibəsi" ordeni "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni "Qırmızı Ulduz" ordeni "Qırmızı Ulduz" ordeni "Qırmızı Ulduz" ordeni "Şərəf nişanı" ordeni "Vladimir İliç Leninin anadan olmasının 100 illiyi münasibətilə" yubiley medalı "Moskvanın müdafiəsinə görə" medalı "Sovet Zapolyaryesinin müdafiəsinə görə" medalı "1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində Almaniya üzərində qələbəyə görə" medalı "1941-1945-ci illərdə Böyük Vətən müharibəsində Qələbənin 20 illik yubileyi" medalı "1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində Qələbənin 30 illiyi" yubiley medalı "1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində rəşadətli əməyə görə" medalı "Əmək veteranı" medalı "Fəhlə-Kəndli Qırmızı Ordusunun XX illiyi" yubiley medalı "Sovet Ordu və Donanmasının 30 illiyi" yubiley medalı "SSRİ Silahlı Qüvvələrinin 40 illiyi" yubiley medalı "SSRİ Silahlı Qüvvələrinin 50 illiyi" yubiley medalı "SSRİ Silahlı Qüvvələrinin 60 illiyi" yubiley medalı "Moskvanın 800 illik xatirəsinə" ordeni
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Anatoli Vasilyeviç Lapidevski — (23 mart 1908–29 aprel 1983) — Sovet pilotu, aviasiya general-mayoru (1946), ilk Sovet İttifaqı Qəhrəmanı (1934).

Tərcümeyi-halı[redaktə | mənbəni redaktə et]

10 (23) Mart 1908-ci ildə Stavropol quberniyasının (indiki Krasnodar bölgəsi) Belaya Qlina kəndində keşiş ailəsində anadan olmuşdur. Ailə Tula quberniyasının ruhanilər sülaləsindən idi. Uşaqlığı Staroşerbinovsk kəndində və Kuban bölgəsinin Yeysk şəhərində keçirmişdir. O, dəmirçi yanında köməkçi, çilingər yanında tələbə, biçin maşını ustası, yağ dəyirmanında sürücü köməkçisi işləmişdir.

1926-cı ildən Qırmızı Orduda xidmətə başlamışdır. 1927-ci ildə Leninqrad Hərbi Hava Qüvvələrinin Hərbi-Nəzəri Məktəbini, 1928-ci ildəSevastopol Dəniz Pilotları Məktəbini bitirib. Qırmızı Bayraq Ordenli Baltik donanmasının hava qüvvələrinin döyüş vahidində, daha sonra Yeysk dəniz pilotları məktəbində təlimatçı-pilot kimi xidmət etmişdir. 1933-cü ildən — ehtiyatdadır. Mülki Hava Donanmasının uzaq şərq şöbəsində pilot vəzifəsində çalışmışdır.

1934-cü ildə A.V. Lyapidevski Çelyuskinlilərin xilas edilməsində iştirak etdi. Çovğunda və pis hava şəraitində 29 axtarış uçuşu etdi, 5 mart 1934-cü il tarixindən əvvəl onların düşərgəsini taparaq buz örtüyünə endi və 10-u qadın və ikisi uşağı olmaqla 12 nəfəri xilas etmişdir.

Çelyuskinlilərin qurtarılmasında göstərilən şücaət və qəhrəmanlığa görə Anatoli Vasilyeviç Lapidevski 20 aprel 1934-cü ildə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülmüş və Lenin ordeni ilə təltif edilmişdir (No 515). 4 Noyabr 1939-cu ildə "Qızıl Ulduz" medallarının təqdimatında 1 nömrəli medalla təltif edilmişdir.

1935-ci ildən yenə ordu sıralarına yazılmışdır. 1939-cu ildə N.Y. Jukovski Hava Qüvvələri Akademiyasının mühəndislik fakültəsini bitirmişdir. 1939-cu ildən — Aviasiya sənayesi xalq komissarlığı baş müfəttişliyinin rəis müavini, 156 saylı Aviasiya Zavodunun direktoru (Moskva, 1941-ci ilin oktyabrından — Omsk şəh.) olmuşdur.

Böyük Vətən Müharibəsi iştirakçısı olmuşdur: 1942-ci ilin mayından sentyabrına qədər - Hərbi Hava Qüvvələri Elmi-Tədqiqat İnstitutunun 4-cü şöbəsinin müdiri, 1942-ci ilin sentyabrından 1943-cü ilin sentyabrınadək - 19-cu Hərbi Hava Qüvvələri komandirinin müavini, 7-ci hava ordusunun səhra təmirinin rəhbəri (Karel cəbhəsi) olmuşdur.

1943-cü ildən - yenidən bir aviasiya zavodunun direktoru, müharibə bitdikdən sonra SSRİ Dövlət Nəzarətinin baş nəzarətçisi, Aviasiya Sənayesi nazirinin müavini vəzifələrində çalışmışdır. 1949-1954-cü illərdə - Aviasiya Sənayesi Nazirliyi 25 nömrəli zavodun direktoru vəzifəsini tutmuşdur. 1954-cü ilin mayında zavod Orta Maşınqayırma Nazirliyinə verildi. 1954-cü ildən 1961-ci ilə qədər - Konstruktor Bürosu-25 rəhbərinin birinci müavini və 25 saylı Orta Maşınqayırma Nazirliyi Təcrübə Zavodunun direktoru (indiki N.L. Duxov adına Ümumrusiya Elmi-Tədqiqat Avtomatika İnstitutu) olmuşdur. 1962-1983-cü illərdə. A.İ. Mikoyan ad. Eksperimental Konstruktor Bürosunun aparıcı konstruktoru, baş mühəndis müavini vəzifələrində işləmişdir. 1961-ci ildən bəri Aviasiya general-mayoru A.V. Lapidevski ehtiyatdadır.

29 aprel 1983-cü ildə V.S.Molokovun dəfn mərasimində soyuqdəymə səbəbindən vəfat etmişdir. Moskvada, Novodeviçye qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

Mükafatları[redaktə | mənbəni redaktə et]

Rəvayət[redaktə | mənbəni redaktə et]

Rəvayətə görə, İosif Stalin, qonaqlıqların birində Lapidevskiyə şərab içməyi təklif edir. O, pilota bir qədəh uzadır, özü isə şüşənin boynundan içir. Bundan sonra öndər özü ilahiyyat seminariyasını bitirdiyindən, ona mənşəyindən utanmamağı məsləhət görür[1].

Xatirəsi[redaktə | mənbəni redaktə et]

  • 1935-ci ildə Lapidevskinin qəhrəmanlığına həsr olunmuş SSRİ-nin poçt markası buraxıldı.
  • Rusiyanın və Ukraynanın bir çox şəhərindəki küçələrə Lapidevskinin adı verilib.
  • A.V. Lapidevskinin abidəsi 1990-cı ildə Belaya Qlina kəndindəki Komsomolun 30 illiyi parkında ucaldılmışdır (bu park indi "Sovet İttifaqının İlk Qəhrəmanı A.V. Lapidevskinin adını daşıyan park" adlanır).
  • A.V. Lapidevskinin oxuduğu məktəbin binasında xatirə lövhəsi, məktəbin həyətində isə bir abidə ucaldılmışdır.
  • Omsk Mülki Aviasiya Texniki Kolleci A.V. Lapidevskinin adını daşıyır.
  • Krasnodar diyarının Staroşerbinovsk kəndinin 1 nömrəli orta məktəbi A.V. Lapidevskinin adını daşıyır. Məktəbin həyətinə əfsanəvi pilotun büstü qoyulmuşdur.
  • Məzunu olduğu Yeysk şəhərinin 2 nömrəli orta məktəbinə A.V. Lapidevskinin adı verilmişdir.
  • Çeboksarı Aviasiya və İdman Klubu DOSAAF A.V. Lapidevskinin adını daşıyır.
  • Belaya Qlina kəndindəki 12 nömrəli orta məktəb A.V. Lapidevskinin adını daşıyır (anadan olanda valideynlərinin evi idi).
  • Paroxod Anatoliy Lyapidevskinin adını daşıyır.
  • Rusiya FHN-in İL-76 təyyarəsi Anatoli Lapidevskinin adını daşıyır.
  • N.L. Duxov ad. Ümumrusiya Elmi-Tədqiqat Avtomatika İnstitutunda heykəltəraş Aleksandr Nozdrinin (2017) əsəri olan xatirə lövhəsi vardır.
  • 2020-ci ildə Krasnodar diyarının, Tixoretski rayonunun, Yugo-Severnaya kəndində 39 saylı məktəbə Lapidevskinin adı verilmişdir.

Filateliyada[redaktə | mənbəni redaktə et]

Kinoda[redaktə | mənbəni redaktə et]

  • Gennadi Çernyayev ("Çelyuskinlilər", 1984)
  • Aleksandr Kuznetsov ("Zəmanəsinin ulduzu", 2005)

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. "Зачем прятали Ляпидевского".

Ədəbiyyat[redaktə | mənbəni redaktə et]

Xarici keçidlər[redaktə | mənbəni redaktə et]