Arakanlılar

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Arakanlılar
ရခိုင်လူမျိုး
Rakhine drummers at Thingyan, New York City.jpg
Ümumi sayı
3,361,000 (2010)
Yaşadığı ərazilər
Myanma 2,346,000
Banqladeş 207,000
Hindistan 50,000
Dili

arakanca, birmanca

Dini

Theravada

Qohum xalqlar

Myanmalılar, Marmalar,


Arakanlılar (özlərini rakhayn adlandırırlar) – Myanmanın cənub-qərbində yaşayan, Tibet-Birma qrupuna aid xalq. Myanmalılara yaxındırlar. Monqoloid irqinə mənsub olduqları ehtimal olunur. Ümumi sayları 2 milyondan çoxdur (2000). Əsasən, Myanmada, həmçinin Banqladeşdə, HindistandaÇində yaşayırlar. Birma dilinin Arakan şivəsində danışırlar. Dindarların əksəriyyəti buddistdir. Müsəlmanlar, induistlər, xristianlar və ənənəvi etiqadlarını qoruyub saxlayanlar da var.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Arakan hökmdarı Nitiçandranın gümüş sikkəsi (VIII əsr; Britaniya muzeyi). Arakanın əksər dini rəhbərləri hökmdar titilu daşımışdılar. Sikkələrinin bir üzündə günəş və ayın loqotipi, digər üzündə isə srivac təsviri olurdu.


Arakanlıların eramızın əvvəllərində Myammanın şmalından cənub-qərbinə köçdükləri ehtimal olunur. I minilliyin sonundan etibarən arakanlılar arasında islam dini yayılmağa başlamışdır. Arakan hökmdarları islam titullarını qəbul etsələr də, buddist olaraq qalmışdılar.

Arakanlıların yaşadıqları əraziyə monqollar, monlar, bamarlarportuqaliyalılar dəfələrlə hücum etmişlər. Nəhayət, 1784-cü ildə Konbaunq sülaləsindən olan Birma hökmdarı Bodapayın oğlunun başçılıq etdiyi bamarlar Arakanı işğal edə bildilər. Arakanlılar ərazilərinin işğal edilməsinə qarşı on illərlə vuruşdular. Əvvəl Nqa Txan Dinin, sonra isə Çin Byanın başçılığı altında Hindistanla sərhəd rayonlarında işğala qarşı mübarizənin davam etdirilməsi Britaniya Hindistanı ilə Birma arasında problem yaratdı. Birinci İngiltərə-Birma müharibəsi 1826-cı ildə bamarların məğlubiyyəti ilə başa çatdı, Arakan isə Böyük Britaniyaya verildi. 1852-ci ildə Arakan inzibati ərazi kimi Aşağı Birmaya birləşdirilmişdir. Bu ərazi dini rəhbərlər Ottam və Seyndin başçılığı altında Britaniya idarəçiliyinə qarşı baş vermiş çoxsaylı iğtişaşların mərkəzi idi. İkinci dünya müharibəsi dövründə Arakan yaponlar tərəfindən işğal edilmiş Birmadan muxtariyyət almış, hətta Arakan Hərbi Qüvvələri adlanan öz ordusunu da yaratmışdır. Arakan Hərbi Qüvvələri 1945-ci ilin əvvəllərində Yaponiyaya qarşı vuruşan qüvvələrin tərəfinə keçdi və yaponlara qarşı vuruşdu. Birma İttifaqının 1948-ci ildə müstəqillik əldə etməsindən sonra Arakan Birma İttifaqının bir üzvü oldu.

XX əsrin 40-cı illərinin sonlarında arakanlıların Myanmadan ayrılmaq uğrunda hərəkatı başladı. 70-ci illərin sonlarında müsəlman arakanlılar ilə buddist arakanlılar arasında münaqişənin yaranması və müsəlmanların Myanma hökuməti tərəfindən repressiyaya məruz qalması nəticəsində onlardan 500 mini Banqladeşə qaçmağa məcbur olmuşdur.

Mədəniyyət[redaktə | əsas redaktə]

Mrauk-U təbiəti mistik görünüşü ilə məşhurdur.

Arakan buddist incəsənətinin ən böyük mərkəzlərindən biri olmuşdur. Budda Mahamuninin təqribən 4 m-lik tunc heykəli rəvayətə görə Buddanın sağlığında naturadan hazırlanmışdır (birmalılar Arakanı zəbt etdikdən sonra heykəl 1784 ildə Birmaya aparılmış, hazırda Mandalay şəhərindədir). Mrayk-U-da Şitaun və Doukan iri məbəd kompleksləri (XV–XVIII əsrlər), Sandovayda qızıl təbəqə ilə örtülmüş Shando, Ando və Nando stupaları (II minilliyin əvvəlləri) və s. dövrümüzədək qalmışdır. Arakanlılarının incəsənətinə hindlilər güclü təsir göstərmişlər.

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

  • Араканцы на [1] dic.acdemic.ru