Arran (ada)

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Arran adası
ing. Arran, şot.kelt Eilean Arain
Adanın sputnikdən görünüşü
Adanın sputnikdən görünüşü
55°34′ şm. e. 5°14′ q. u.
AkvatoriyaAtlantik okean İrland dənizi
Ölkə Flag of the United Kingdom.svg Böyük Britaniya
ŞəhərBrodik
RayonŞimali Eyrşir
Sahəsi432 km²
Hündür nöqtəsi874 m
Əhali (2001 )5.058 nəf.
Əhali sıxlığı11,708 nəf./km²
Sites.gif
http://www.visitarran.com/
Arran (ada) (Böyük Britaniya)
Brown pog.svg
Arran (ada) (Şotlandiya)
Brown pog.svg
Commons-logo.svg Arran adası Vikianbarda

Arran adası (şot.kelt Eilean Arainn («uzaq ada»); ing. Arran) — Şotlandiyanın qərbində, Fert-of-Klayd körfəzində yerləşən ada. Sahəsinə görə ölkənin yeddinci böyük adası Şimali Eyrşir əyalətinin tərkibinə daxildir. Ərazisi dağlıq olan bu ada geoloqlar üçün «cənnət» hesab olunur.[1] 1787-ci ildə adaya gələn geoloq Ceyms Hatton burada olan süxurların yatım formasına və tərkibinə əsasən sonradan geologiya elmində yeni nəzəriyyənin — Plutonizimin əsasını qoydu.[2]

Təbiəti və iqlimi[redaktə | əsas redaktə]

Geologi baxımdan Şotlandiyanın ərazisi iki fərqli hissəyə bölünür: Dağlıq şimal və düzənlik cənub hissə. Bu geoloji bölgü xətti həmdə Arranı iki hissəyə bölür. Adanın şimal hissəsi yüksək dağlardan və dərin dərələrdən, cənub hissəsi isə bunun əksi olaraq bataqlıq, çaylar və meşəlikdən ibarətdir. Sanki bütün Şotlandiyaya məxsus cəhətlər bu adada toplanmış. Dağları şimal Qrampian dağları kimi çox yüksək deyil. Arranın ən yüksək zirvəsi olan Qotfell (874 m) şimal-qərbdə yerləşir. Adanın ən geniş vadisi onun qərbində yerləşir. Bu Glen Lorsa vadisidir.

İqlimi yümşaq dəniz iqlimidir. Qolfstrim cərəyanı adanın iqlimin formalaşmaqda böyük rol oynayır. Qış aylar çox soyuq olmur, qış aylarının orta temperatura müsbətdir. Yayı isə sərin — nadir hallarda temperatura + 20 °C-dən yuxarıya qalxır.[3] Adanın fauna və florası çox zəngindir.[4]

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Daş sütunlar.

Adada ilk məskunlaşma izləri neolit dövrünə təsadüf edir. Əsas məşğuliyyəti əkinçilik və heyvandarlıq olan bu tayfaların adada 4 min öncə mövcud olması ehtimal olunur. Daha çox diqqət cəlb edən tarixi abidələrdən biri Maxri kəndi yaxınlığında olan şaquli formada duran iri daş parçalarıdır. Bu daşların nə məqsədlə qoyulması hal hazırdada mübahisə mövzusudur.

E.ə. I minillikdə kelt tayfalarının Avropanın materik hissəsindən Biritaniya adalarına məskunlaşması başlanıldı. I əsrin əvvəlində adada britt tayfaları məskunlaşdılar. VI əsrdə Arrana skott-irland tayflarının axını artdı. VIII əsrdən sonra adaya vikinqlər gəldilər və Arran yüz illər boyu Norveçin bir hissəsi oldu. II Robertin zamanında (1371) Arran Şotlandiyanı tərkibinə daxil edildi.[3]

Şəkillər[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]