Azərbaycanda dəb

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Azərbaycanda dəb — dövrlər boyu insanları öz təsiri altına almış, insanların dəyişiklik etmək arzusundan yaranan və cəmiyyətin yaşayış tərzinə təsir edərək həyat tərzini hərəkətə gətirən müvəqqəti yenilikdir.[1]

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

XIX əsr[redaktə | əsas redaktə]

XIX əsrin sonu və XX əsrin əvvəllərində Azərbaycanda sənaye istehsalının inkişaf etməsi təkcə həyat tərzini deyil, habelə fabrik üsulu ilə hazıranan geyim materiallarının növü və keyfiyyətinə də əsaslı təsir göstərmişdir.[1] XIX əsrin geyim formaları biçim üsuluna və formalarının kefiyyətinə əsaslı təsir göstərmişdi. XIX əsrin geyim formaları biçim üsuluna və tikiş texnikasına görə, özündən əvvəlki tarixi dövrlərdə təşəkkül tapmış geyim növlərinin məntiqi davamı olsada yeni dövrün tələblərinə məruz qalmışdır.[1] Bu cəhət özünü daha çox şəhər – kübar geyimlərdə və peşə geyimlərində təzahür etdirirdi.[1] Xüsusilə əmək bölgüsünün artması müxtəlif növ peşə geyimlərinin yaranmasını şərtləndirmişdir.[1] Cəmiyyətdə peşə, zümrə fərqlərinin artması onların libasında da özünü göstərirdi. XIX əsrdə Azərbaycan geyimlərində baş verən dəyişikliklərdən biri də hərbi geyimin və və onunla bağlı olan əsləhə növlərinin gərəksizləşməsi, aradan çıxması olmuşdur.[1]

Azərbaycanda kapitalizmin sürətli inkişafı ilə əlaqədar olaraq artıq XIX əsrin II yarısından Avropa geyimlərinin xalq arasında yayılması, qadın geyimləri içərisində "don" adlanan geyim (bütöv bədənli qadın donu) növü meydana gelmişdir.[1] Uzun ətək və qısa ətək qadın donlarının üç müxtəlif forması mövcuddur: gövdəli, kəmərçin və büzməli.[1] Qadın geyimləri gündəlik və bayramlıq hazırlanırdı. Hər iki geyim dəstində "döşlük" və "önlük" geyimi tamamlayırdı.[1] Döşlük döşdən başlayaraq dizdən aşağıya qədər qadın libasının ön hissəsini təşkil edirdi.[1] Önlükdə isə döş hissə yox idi və qatmalar vasitəsilə belə bağlanırdı.[1] Gündəlik paltarlarla geyinilən döşlük və önlük ucuz, toy və bayram paltarlar ilə geyinilən döşlük və önlük isə bahalı parçalardan tikilirdi.[1] Ətəyin qıraqlarına başqa rəng parçadan qırçınlı köbə qoyulurdu.[1] Beləliklə, XIX əsrin sonarı – XX əsrin əvvəllərinə aid Azərbaycan geyimlərinin tipoloji cəhətdən XVIII əsrin geyimlərindən çox fərqlənmirdi.[1]

Azərbaycan SSR dövrü[redaktə | əsas redaktə]

SSRİ dövründə Azərbaycanda milli geyim nümunələri ikinci plana keçərək öz yerin yeni üslublu, rahat, funksional və ya Avropa ruhu hiss olunan geyimlərə verirdi.[1]

1990-cı illər[redaktə | əsas redaktə]

1990-cı illərdə "Lab 151" - trend olan printli denimləri müasir dövrə daşıyan bir brend oldu.[2] Bu brendin yaradıcıları İndira ƏkbərovaValentina Vəliyeva idi.[2] Brendin 1990-ların denim dəbi arasında rəssam Əli Şəmsinin, Azərbaycan nağıllarının, Mikki Mausun, müqayisəli şəkildə balerina xanım printləri olan geyimləri tapmaq olar.[2]

1996-cı ildə Azərbaycanda ilk dəfə dəblə bağlı festival keçirilirdi.[3] Bu festivalın təşkilatçısı Raf Sərdarovun "Ruffline" moda evi idi.[3] Qarabağ müharibəsindən sonra geyimdən tutmuş saça qədər Azərbaycanda xanımlar daha açıq rənglərə üstünlük verdilər.[3]

1990-cı illərin sonlarından başlayaraq Azərbaycanda "haute couture" (azərb. yüksək dəb‎) və "prêt-à-porter" (azərb. kütləvi dəb‎) хətləri üzrə çalışan modelyerlər (Fəxriyyə Xələfova, Leyla Əhmədova və s. gənc modelyerlər) müasir dövr geyimləri ilə etnik motivləri sintez edərək maraqlı kolleksiyalar yaradırlar.[1] Fəхriyyə Хələfova bir çoх geyim kolleksiyalarında, milli geyim elementləri ilə müasir üslub arasında uğurlu ahəngdarlıq yaradaraq onlara tariхi ruh vermişdir.[1]

2000-ci illər[redaktə | əsas redaktə]

2007-ci ildə Fəxriyyə Xələfova İstanbul dəb həftəsində

2000-ci illərdən Azərbaycanda əsas dəb ikonası olan Mehriban Əliyeva, Azərbaycanda yaradıcı və dəb sənayesinə ciddi təsir göstərmişdir.[4]

2010-cu illər[redaktə | əsas redaktə]

Şərq ölkələrinin, o cümlədən Azərbaycan geyimlərinə хas olan dizayn elementlərinə – paltar üzərində şəbəkəli, ornamental naхışların salınması, bəzəklərdə qaşlardan, muncuqlardan istifadə edilməsi, dəmir pullarla geyimin dekorlaşdırılması, həmçinin qol və ya sinə hissənin elementlərinə, milli geyim aksesuarlarına edilən müraciət Avropa və Şərq geyimlərinin yaхınlaşmasına yenidən səbəb olmuşdur.[1] 2010-cu illərdə Ləman Yusifli Azərbaycanda ilk dəb illüstrasiyaları ilə məşğul olan rəssam-modelyer olmuşdur.[5] 2011-ci ildə yaranan Leyla Əliyevanın yaratdığı "Baku", 2012-ci ildə Ülviyyə Rəhmanovanın yaratdığı Nargis jurnalları Avropada Azərbaycanda dəbini populyarlaşdırmış, Azərbaycanda isə sənayesinə öz təsirini göstərmişdir.[4][6]

2014-ci ilin noyabrında Azərbaycanda ilk dəfə Bakı dəb həftəsi (ing. Baku Fashion Week) keçirilib.[7]

Görkəmli şəxslər[redaktə | əsas redaktə]

Modelyerlər[redaktə | əsas redaktə]

Kişi[redaktə | əsas redaktə]

Qadın[redaktə | əsas redaktə]

Modellər[redaktə | əsas redaktə]

Kişi[redaktə | əsas redaktə]

Qadın[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 Heydərova, Leyla. "Azərbaycan modasının geyim sferasında rolunun tədqiqi" (PDF). İstifadə tarixi: 28 noyabr 2017.
  2. 1 2 3 "90-Cı Illər Dəbinə Qayıdış". chai-khana.org. İstifadə tarixi: 28 noyabr 2017.
  3. 1 2 3 Novruz, Nurana. "Müharibədən Sonra Azərbaycanda Moda". chai-khana.org. İstifadə tarixi: 28 noyabr 2017.
  4. 1 2 Young, Rob. "Azerbaijan's Edge in the Caucasus". www.businessoffashion.com. İstifadə tarixi: 28 noyabr 2017.
  5. "Ləman Yusifli: "Sözlə Ifadə Edə Bilmədiklərimi Fırçamla Rəsmlərə Həkk Edirəm"". Zuleykha (2015). İstifadə tarixi: 28 noyabr 2017.
  6. "In the January issue: Baku magazine launch". www.tatler.com. İstifadə tarixi: 28 noyabr 2017.
  7. "Baku Fashion Week to bring together world renown designers". www.azernews.az. İstifadə tarixi: 28 noyabr 2017.