Cənub-qərbi Azərbaycan general-qubernatorluğunun yaradılması haqqında qərar

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Cənub-qərbi Azərbaycan general-qubernatorluğunun yaradılması haqqında qərar - Azərbaycanın cənub-qərb torpaqlarında (Naxçıvan) Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin dövlət hakimiyyətini bərqərar etmək məqsədilə ayrıca inzibati-ərazi qurumu yaratmaq üçün qəbul olunmuş sənəd. [1]

Yaradılmasını şərtləndirən amillər[redaktə | əsas redaktə]

General-qubernatorluğun yaradılmasını şərtləndirən mühüm amillərdən biri də bölgənin müsəlman əhalisinin problemlərini həll etmək zərurəti olmuşdur. Naxçıvanın Müvəqqəti hökuməti Azərbaycan torpaqları olan Naxçıvan, Şərur, Ordubad qəzalarının "Cənub-Qərbi Azərbaycan" adı altında Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ilə birləşməsi üçün həm ingilis komandanlığına, həm də Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti rəhbərliyinə müraciət etmişdi.

Tərkibi[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökumətinin 1919 il fevralın 28-də qəbul etdiyi qərara əsasən, Bəhram xan Naxçıvanski general-qubernator, Kərim xan İrəvanski hərbi, Hacı Mehdi Bağırov isə mülki işlər üzrə general-qubernatorun müavinləri təyin olunmuşdular. General-qubernatorluğun nəzdində 7 nəfərdən ibarət Şura yaradılmışdı. Şuranın tərkibinə Naxçıvan qəzasından 2, Sürməli, İrəvan qəzalarının və Ordubad mahalının hərəsindən 1 nümayəndə daxil edilmişdi.

Maaliyə yardımları[redaktə | əsas redaktə]

Yerli hakimiyyətin təşkili üçün daxili işlər nazirliyinin 20 milyon manatlıq fondundan 500 min manatın general-qubernatorluq üçün ayrılması, Hökumətin bundan əvvəlki 1918 il 6 dekabr tarixli qərarına müvafiq olaraq ayrılmış bir milyon manatın 150 mininin Ermənistan ərazisində yaşayan müsəlman qaçqınlarının ehtiyacları üçün Ermənistandakı diplomatik nümayəndəyə, qalan 850 min manatın isə Cənub-Qərbi Azərbaycan qaçqınlarına yardım göstərmək üçün general-qubertorun sərəncamına verilməsi də qərarda öz əksini tapmışdı. Hökumətin 1919 il 3 mart tarixli qərarı ilə hərbi nazirliyə Cənub-Qərbi Azərbaycandakı silahlı qüvvələrin sayını və vəziyyətini aydınlaşdırmaq məqsədilə general-qubernatorluğa nümayəndə göndərilməsi, əlavə olaraq, bölgəyə daha 500 min manat vəsait ayrılması tapşırılmışdı.

Dəyişikliklər[redaktə | əsas redaktə]

1919 ilin martında general-qubernatorluğun rəhbərliyində dəyişikliklər edildi. Hökumətin 16 mart tarixli qərarına əsasən, Cənub-Qərbi Azərbaycan general-qubernatoru Bəhram xan Naxçıvanski öz xahişinə görə tutduğu vəzifədən azad olundu. Zaqatalanın qubernatoru general Haşımbəyov general-qubernator, Kərim xan İrəvanski hərbi, Bəhram xan Naxçivanski isə mülki işlər üzrə müavin təyin edildilər. Martın 26-da bölgənin ümumi vəziyyəti haqqında Cümhuriyyət Hökumətinə məlumat vermək üçün Bakıya Teymur bəy Makinski (sədr), Q.Qənizadə və R.İsmayılovdan ibarət nümayəndə heyəti göndərmək qərara alındı. Kərim xan İrəvanski vəzifəsindən kənarlaşdırıldı. Onun yerinə namizəd keçmək general-qubernatora həvalə edildi. Cənub-Qərbi Azərbaycan general-qubernatorluğunun yaradılması bölgənin Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökuməti ilə əlaqələrinin möhkəmlənməsində əhəmiyyətli rol oynamışdır. [2]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Azərbaycan Xalq Cumhuriyyəti Ensiklopediyası. İki cilddə I cild. Baki:Lider, 2004, 440 s., s. 308
  2. Aзepбaйджанская Демократиская Pecnублика (1918-1920), Законодательные акты (сборник документов), Б., 1998;