Bəhram xan Naxçıvanski

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Bəhram xan Naxçıvanski
Bəhram xan Əmənulla xan oğlu Naxçıvanski
Bəhram xan Naxçıvanski.jpg Öndə duran Bəhram xan Naxçıvanski
bayraqNaxçıvan General-Qubernatorluğubayraq
28 fevral 1919 — 16 mart 1919
Sələfi vəzifə təsis olundu
Xələfi Əliyar bəy Haşımbəyov
Şəxsi məlumatlar
Doğum tarixi 1872(1872-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Doğum yeri Naxçıvan, Azərbaycan
Vəfat tarixi

(-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)

Atası Əmənulla xan Kəngərli
Anası Xanbikə xanım

NAXÇIVANSKİ Bəhram xan Əmənulla xan oğlu (? – ?) – Araz-Türk Cümhurıyyətinin görkəmli xadimlərindən biri, könüllü xalq dəstələrinin tərkibində tabor komandiri; Araz-Türk Cümhuriyyətinin Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökuməti ilə danışıqlar aparmaq üçün Bakıya ezam etdiyi nümayəndə heyətinin başçısı.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Bəhram xan Aman xan oğlu Naxçıvanski 1872-ci ildə Naxçıvanda anadan olmuşdur. Uşaqlığı Şuşa şəhərində, ana tərəfdən nənəsi şairə Xurşidbanu Natəvanın malikanəsində keçmişdir. Sonralar Tiflisdə realnı məktəbdə təhsil almışdır. Təxminən 1886-cı ildə valideynləri onu Naxçıvana gətirmişlər. 1899-1904-cü illərdə Naxçıvan Qəza Polis İdarəsində şəhər polis pristavının köməkçisi olmuş, 1898-1903-cü illərdə həm də Naxçıvan Müsəlman Məktəbinin fəxri nəzarətçisi işləmişdir. “Kavkazskiy kalendar”da (1899-1904) yazılan məlumata görə, o, kollej katibi, kollej assessoru, titulyar müşaviri, saray müşaviri kimi rütbələri daşımışdır. 1906-1909-cu illərdə Naxçıvan şəhərinin başçısı, yəni general-qubernatoru vəzifəsində işləmişdir. 1912-1916-cı illərdə fəxri barışdırıcı məhkəmənin münsiflər heyətinin üzvü olmuşdur. 1919-cu ilin yanvarından Naxçıvan Araz-Türk Respublikasının xarici işlər naziri, həmin ilin avqustundan isə Naxçıvan şəhərində general-qubernatorun köməkçisi vəzifəsində çalışmışdır. 1919-cu ilin sonlarında Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Daxili İşlər Nazirliyinin Lənkərandakı nümayəndəsi olan Bəhram xan 1920-ci ildə İrana mühacirət etmiş və Təbrizdə yaşamışdır. Naxçıvan Dövlət Siyasi İdarəsinin məlumatına görə, o, Təbrizdə antisovet mühacir dəstənin və “Müstəqil Qafqaz” təşkilatının üzvü olmuşdur. Bundan sonrakı taleyi naməlum olaraq qalır.

Gürcüstan Milli Arxivində Bəhram xana aid 38 səhifəlik maraqlı bir sənədlər qovluğu aşkarladıq. Həmin sənədlər toplusunda bir tarixi məktub vardır. Gürcüstan Milli Arxivinin 13-cü fondunda saxlanılan bu məktubu (rusca) 1909-cu il dekabrın 9-da Sankt-Peterburqdakı saray qvardiyasının süvari polkunun komandiri Hüseyn xan Naxçıvanski yazıb və imzalayıb. Məktub Qafqaz Canişinliyində işləyən dəftərxana rəisi N.L.Petersona ünvanlanıb. Məktubda deyilir: “Mənim rəhmətlik əmim süvari generalı, Georgi ordeninin kavaleri və Bəyazid qəhrəmanı İsmayıl xan Naxçıvanskinin xidmətlərini nəzərə alaraq belə qərara gəldim ki, sizə xahişlə müraciət edim.

Onun nəvəsi Bəhram xan bu yaxınlarda həyat yoldaşını itirib. Bu səbəbdən Tiflisə köçüb. Əlahəzrət canişinin sarayında xidmət etmək istəyir.

Məktuba yaddaş qeydlərini də əlavə edirəm.

Xahiş edirəm, dərin hörmətlə, inamla və sədaqətlə

Xan Naxçıvanski”.

Qeyd edək ki, Bəhram xan Qafqaz Canişinin sarayında xüsusi tapşırıqlar üzrə məmur vəzifəsində işləmək üçün ərizə vermişdi. General Hüseyn xan bu səbəbdən Petersona yuxarıdakı məktubu göndərmişdi. Bəhram xana aid yaddaş qeydlərini Hüseyn xan Naxçıvanski belə yazıb: “Naxçıvan şəhərinin başçısı, titulyar müşavir Bəhram xan Naxçıvanski 1904-cü ildən 1907-ci ilədək İrəvan Quberniyasının yanında xüsusi tapşırıqlar üzrə məmur işləyib. Saray qvardiyasındakı Əlahəzrətin kazak polkunun podyasovulu (yəni ştaps kapitan) Əmanulla xan Naxçıvanskinin (hazırda rəhmətə gedib) oğlu süvari generalı İsmayıl xan Naxçıvanskinin nəvəsi”.

Qafqazın hərb tarixində doğma Naxçıvanımızın adını yüksəklərə qaldıran, igidliyi ilə məşhur olan Aman xan Naxçıvanskinin övladlarının kədərli taleyi olmuşdur. Amma onları təqiblər və sürgünlər, hətta xarici ölkələrə mühacirət qorxutmamışdır. Onlar hər zaman doğma Azərbaycanın və onun ayrılmaz hissəsi olan Naxçıvanın azadlığı uğrunda mübarizə aparmışlar.[1]

Bəhram xan Naxçıvanskinin başçılığı ilə Araz-Türk Cümhuriyyətinin Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinə ezam olunan xüsusi nümayəndə heyəti 1919-cu il martın 8-də Naxçıvandan Bakıya gəlmişdi. Görkəmli Azərbaycan mütəfəkkiri Hüseyn Cavidin də daxil olduğu nümayəndə heyəti Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti rəhbərliyi ilə müəyyən məsləhətləşmələr, o cümlədən, Naxçıvan məsələsinin Paris sülh konfransında müzakirə olunmasının mümkünlüyü haqqında danışıqlar aparmışdı. B.Naxçıvanski 1919-cu ilin martında Bakıya gələrkən, yolüstü Tiflisdə Gürcüstan hökumətinin üzvləri ilə, eləcə də Gəncədə "müsavat"çılarla görüşərək, Naxçıvanın Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinə birləşdirilməsi ilə bağlı məsləhətələşmələr aparmışdı. Bəhram xan Naxçıvanskidən Araz-Türk Cümhuriyyətindəki vəziyyət haqqında geniş məlumat alan Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökuməti Naxçıvan, Şərur, Sürməli, Vedibasar və Milistan bölgələrinə Teymur bəy Makinski, R.İsmayilov və doktor Qənizadədən ibarət hökumət nümayəndə heyəti göndərmək qərarına gəldi. Bölgə əhalisinin nümayəndələri də (Bağır Rzayev, Məhərrəm Əliyev, Ələşrəf Kazımov, Hüseyn Cavid, Əsəd Manafov, Bəhram xan və Əziz xan Naxçıvanskilər) hökumət nümayəndə heyətinə qatıldılar. Nümayəndə heyətinin məqsədi İrəvan quberniyasının erməni quldurlarının təcavüzündən ziyan çəkmiş yerli azərbaycanlı əhalisinin ehtiyacları üçün hökumət tərəfındən ayrılmış bir milyon manat pulu oraya çatdırmaq idi[2]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. [1]
  2. Naxçıvan ensiklopediyası: 2 cilddə /II cild.- Təkmilləşmiş və yenidən işlənmiş II nəşri.- Naxçıvan: Naxçıvan Ensiklopediyası, 2005.- 380 s.